HABANG NAGPAPACHEKUP AKO SA OSPITAL, IBINALITA NG ASAWA KONG MAKAPANGYARIHAN ANG ANAK NIYA SA IBANG BABAE—PERO ISANG PAPEL ANG SISIRA SA KANYANG IMPERYO
Habang nakahiga ako sa isang pribadong ospital para sa prenatal checkup, nag-post ang asawa ko ng larawan ng identification bracelet mula sa delivery room.
“Malusog na lalaki. Walong libra. Sa wakas, may tagapagmana na rin ako.”
Iisa lang ang ospital na nakalagay sa bracelet.
Ang ospital na kinaroroonan ko mismo.
Nang araw na iyon, tatlumpu’t apat na linggo akong buntis sa anak namin.
Ako si Elena Villareal, asawa ni Rafael Montenegro, isang negosyanteng kinatatakutan sa ilang bahagi ng Maynila, Batangas, at mga pantalan sa Timog Luzon. Sa publiko, nagmamay-ari siya ng logistics companies, security agencies, at malalaking bodega.
Ngunit alam ng lahat ng malalapit sa kaniya na may mas madilim siyang pinagkakakitaan.
Pitong taon kaming kasal.
At sa loob ng pitong taon, naniwala akong kahit mapanganib ang mundong ginagalawan niya, ako ang tanging taong hindi niya kayang lokohin.
Mali pala ako.
Pinalaki ko ang litrato sa cellphone.
Nakasulat sa bracelet ang pangalan ng pribadong maternity wing sa ikalabing-walong palapag ng St. Agatha Medical Center sa Taguig.
Parehong-pareho sa pangalang nakalimbag sa hawak kong prenatal form.
Bago ko matawagan si Rafael, lumitaw ang unang naka-pin na komento.
Galing iyon kay Sabrina Cruz, ang pinakamatalik kong kaibigan mula pa noong kolehiyo.
“Congratulations, Raf! Sa wakas, dumating na rin ang prinsipe ng pamilya Montenegro.”
Nanginig ang mga daliri ko.
Tinawagan ko agad siya.
Noong una, puro palusot ang sinabi niya.
“Elena, baka maling account lang iyon.”
“Baka lumang litrato.”
“Baka anak ng tauhan niya.”
Ngunit nang sabihin kong naroon ako mismo sa ospital at nakita ko ang pangalan ng ward, tuluyan siyang natahimik.
Pagkatapos ng ilang segundo, bumuntong-hininga siya.
“Anim na taon na sila.”
Parang may malamig na bakal na dumaan sa dibdib ko.
“Anong ibig mong sabihin?”
“Si Rafael at si Camille Rosales. Anim na taon na silang may relasyon. Alam ng mga kasosyo niya. Alam ng pamilya niya. Halos lahat sa grupo nila, alam.”
Napaupo ako sa sahig ng hallway.
Anim na taon.
Pitong taon kaming kasal.
Ibig sabihin, isang taon lang matapos ang kasal namin, nagsimula na siyang mamuhay bilang asawa ng ibang babae.
“Bakit walang nagsabi sa akin?”
“Dahil buntis ka,” sagot ni Sabrina. “Ayaw ka naming ma-stress.”
Napatawa ako, pero walang tunog na lumabas.
“Ayaw ninyo akong ma-stress, kaya hinayaan ninyo akong mabuhay sa kasinungalingan?”
“Elena, huwag mo akong sisihin. Ginawa namin iyon para sa ikabubuti mo.”
“Ikabubuti ko?”
“Hindi ka naman iiwan ni Rafael. Ikaw pa rin ang legal na asawa. Ikaw pa rin ang Mrs. Montenegro. Si Camille, matagal nang pumayag na walang kasal. Gusto lang niyang kilalanin ni Rafael ang anak nila.”
Napahawak ako sa tiyan ko.
Gumalaw ang sanggol sa loob, tila nararamdaman ang panginginig ng katawan ko.
“Paano ang anak ko?”
“Anak din naman siya ni Rafael. Pero alam mo kung gaano kahalaga sa pamilya nila ang unang lalaking apo.”
Parang may sumampal sa akin.
“Makinig ka, Elena,” pagpapatuloy niya. “Makapangyarihan ang asawa mo. Sa mundong kinabibilangan niya, normal lang na may ibang babae ang isang lalaking katulad niya. Basta hindi niya kinukuha ang pangalan, bahay, at posisyon mo.”
Pinatay ko ang tawag.
Binuksan ko muli ang post.
Doon ko nakita ang iba pang komento.
Mula kay Dante Lozano, kanang kamay ni Rafael:
“Anim na taon din itong itinago. Sa wakas, puwede na naming ipagdiwang.”
Mula kay Regina Montenegro, nakatatandang kapatid ni Rafael:
“Salamat, Camille. Binigyan mo ang pamilya ng tunay na tagapagmana.”
At mula muli kay Sabrina:
“Huwag ninyong i-tag ang taong hindi dapat makakita. Delikado ang pagbubuntis niya.”
Lahat ng mukhang naroon sa hapag-kainan namin tuwing Pasko.
Lahat ng taong yumayakap sa akin tuwing birthday ko.
Lahat ng nagsasabing sabik na silang makita ang anak ko.
Habang nakatingin ako sa mga komento, tumawag si Rafael.
“Love, tapos na ba ang checkup?”
Napakalambing ng boses niya.
Parang wala siyang bagong silang na anak ilang palapag lamang sa itaas.
“Nasaan ka?” tanong ko.
“Nasa pier ako sa Batangas. May mahalagang shipment na kailangang bantayan.”
“Talaga?”
Saglit siyang natahimik.
“Oo. Bakit parang kakaiba ang boses mo?”
“Pagod lang ako.”
“Umuwi ka na pagkatapos. Pinaghanda kita ng sabaw at mangga. Kapag natapos ito, sasamahan kita sa susunod na ultrasound.”
Pinikit ko ang mga mata ko.
Eksaktong alas-nuwebe siyete niya inilagay ang post.
Sa oras na iyon, hindi ko siya matawagan habang mag-isa akong nanginginig sa observation room dahil sa biglang paninigas ng tiyan.
“Rafael,” bulong ko. “Sigurado kang nasa Batangas ka?”
“Oo naman. Bakit ako magsisinungaling sa iyo?”
Iyon ang pinakamadali niyang kasinungalingan sa loob ng pitong taon.
Pagkatapos ng tawag, nagtungo ako sa pharmacy.
Habang dumaraan sa registration counter, narinig kong sumigaw ang isang nurse.
“Relative ni Camille Rosales? Kulang ang pangalan ng ama sa birth registration form!”
May gusot na papel na itinapon sa basurahan sa tabi ng counter.
Dahan-dahan ko iyong pinulot.
Pangalan ng ina: Camille Rosales.
Pangalan ng ama: Rafael Montenegro.
Ang sulat-kamay ay kay Rafael.
Kahit nakapikit ako, makikilala ko ang pahilis niyang letrang R.
Tinupi ko ang papel at isinilid sa bag.
Pagkatapos, sumakay ako sa elevator.
Ika-labingwalong palapag.
VIP maternity wing.
Sa dulo ng hallway, tambak ang mamahaling bulaklak, kahon ng regalo, at fruit baskets.
May mga card na nakasulat:
“Para sa bagong Mrs. Montenegro.”
“Maligayang pagdating sa tunay na tagapagmana.”
“Sa wakas, buo na ang pamilya.”
Bahagyang nakabukas ang pinto ng silid.
Mula sa loob, narinig ko ang tinig ng biyenan kong si Doña Mercedes.
“Ngayong ipinanganak na ang batang lalaki, kailangan na nating ayusin ang legal na papeles. Hindi puwedeng manatiling nasa pangalan ni Elena ang lahat.”
Sumagot si Rafael.
Malamig. Walang pag-aalinlangan.
“Pagkapanganak niya, ipapapirma ko sa kaniya ang bagong trust agreement. Hindi niya malalaman na inilipat na natin ang kumpanya at mga ari-arian sa anak ni Camille.”
Napatakip ako sa bibig.
Ngunit bago ako makaurong, bumukas nang tuluyan ang pinto.
At direktang nagtagpo ang mga mata namin ni Rafael.
Sa tabi niya, yakap ni Camille ang kanilang bagong silang na anak.
Habang hawak naman ng abogado ng pamilya ang isang dokumentong may pangalan ko sa ibabaw.
At ang pirmang nasa ibaba—
ay eksaktong kopya ng sarili kong lagda.
PARTE2

Hindi agad nakapagsalita si Rafael.
Sa loob ng pitong taon, sanay akong makita siyang kalmado sa gitna ng anumang panganib. Hindi siya natitinag sa sigawan, baril, pulis, o banta ng mga kaaway.
Ngunit nang makita niya akong nakatayo sa pintuan, namutla siya.
“Elena?”
Naramdaman kong lahat ng tao sa silid ay napalingon.
Naroon ang biyenan kong si Doña Mercedes, ang hipag kong si Regina, si Dante, dalawang lalaking hindi ko kilala, at si Sabrina—ang babaeng tinawag kong matalik na kaibigan.
Si Camille naman ay nakahiga sa kama, nakasuot ng mamahaling robe, habang mahigpit na yakap ang sanggol.
Hindi ko siya sinisi.
Hindi pa.
Ang tingin ko ay nakatuon sa dokumentong hawak ng abogado.
“Ano iyon?” tanong ko.
Mabilis iyong isinara ng abogado.
“Wala kang dapat makita rito,” sabi ni Doña Mercedes.
Lumapit si Rafael.
“Love, makinig ka muna sa akin.”
“Huwag mo akong tawaging love.”
Napatigil siya.
Iyon marahil ang unang pagkakataong narinig niya akong magsalita sa kaniya nang walang takot, lambing, o pagmamakaawa.
Inilabas ko ang gusot na birth registration form.
“Ito ba ang shipment na binabantayan mo sa Batangas?”
Naging tahimik ang buong silid.
Sumingit si Sabrina.
“Elena, hindi ito magandang oras. Kakapanganak lang ni Camille.”
Tumingin ako sa kaniya.
“At ako? Tatlumpu’t apat na linggo akong buntis. Kanina, mag-isa akong nanginginig sa observation room habang ipinagdiriwang ninyong lahat ang batang itinago ninyo sa akin.”
“Elena—” muling sabi ni Rafael.
“Anim na taon?”
Hindi siya sumagot.
“Anim na taon mo akong pinaupo sa hapag kasama ang pamilya mo, habang alam nilang may ibang babaeng kasama ka?”
“Hindi ganoon kasimple.”
“Talaga? Ipaliwanag mo. Aling bahagi ang komplikado? Ang pagtataksil? Ang pagsisinungaling? O ang pamemeke ng pirma ko?”
Napatingin ang abogado kay Rafael.
Doon ko natiyak na tama ang narinig ko.
May plano talaga silang ilipat ang mga ari-ariang nakapangalan sa akin.
Lumapit si Doña Mercedes.
“Hindi mo kailangang gumawa ng eksena. Hindi ka naman mawawalan. Mananatili kang legal na asawa.”
“Habang ang anak ko ay ituturing ninyong sagabal?”
“Babae ang dinadala mo,” malamig niyang sagot. “Ang pamilya Montenegro ay nangangailangan ng lalaking tagapagmana.”
Napahawak ako sa tiyan ko.
Hindi pa kami sigurado sa kasarian ng anak ko. Sinabi ng doktor na maaaring babae, ngunit hindi pa malinaw.
Iyon pala ang dahilan kung bakit nawalan ng interes si Rafael sa mga huling buwan ng pagbubuntis ko.
Dahan-dahang tumayo si Camille.
“Hindi ko hiniling na saktan ka.”
Napatingin ako sa kaniya.
“Pero pumayag kang mabuhay bilang lihim niyang asawa sa loob ng anim na taon.”
“Minahal ko siya.”
“Alam mong kasal siya.”
“Sinabi niyang kasal lang kayo dahil kailangan ng pamilya mo ang proteksiyon niya.”
Napalingon ako kay Rafael.
Hindi niya maiharap ang mga mata niya.
Ang kasal namin ay hindi isang simpleng kasunduang pampamilya.
Nang mapatay ang ama ko sa isang ambush pitong taon na ang nakaraan, si Rafael ang tumulong sa akin. Siya ang nagligtas sa mga negosyo naming unti-unting inaagaw ng dating mga kasosyo ni Papa.
Kalaunan, pinakasalan niya ako.
Akala ko dahil minahal niya ako.
Ngayon ko naunawaan.
Ang mga lupain, warehouses, at logistics permits ng pamilya ko ang kailangan niya.
Hindi ako.
“Sabihin mo ang totoo,” sabi ko. “Pinakasalan mo ba ako para makuha ang Montenegro-Villareal Logistics?”
Kumuyom ang panga niya.
“Hindi ganoon nagsimula.”
“Pero ganoon nagtapos.”
Biglang sumakit ang puson ko.
Napahawak ako sa gilid ng pinto.
“Elena!” mabilis na lumapit si Rafael.
Umatras ako.
“Huwag mo akong hawakan.”
Isang nurse ang tumakbo papasok at inalalayan ako. Nang makita niyang namumutla ako, agad siyang tumawag ng wheelchair.
Habang inilalabas nila ako, sumunod si Rafael.
“Dadalhin kita sa doktor.”
“Manatili ka sa anak mong tagapagmana.”
Sumara ang pinto ng elevator sa pagitan namin.
Sa observation room, sinabi ng doktor na dulot ng matinding stress ang contractions. Hindi pa iyon active labor, ngunit kailangan kong manatili sa ospital nang isang gabi.
Habang inaayos ng nurse ang monitor, inilabas ko ang cellphone ko.
Hindi ako umiyak.
Hindi pa.
May isang tao akong tinawagan.
Si Atty. Gabriel Sison, ang dating abogado ng ama ko.
Noong nabubuhay pa si Papa, paulit-ulit niyang sinasabi:
“Kapag dumating ang araw na wala ka nang mapagkatiwalaan sa bahay mo, tawagan mo si Gabriel.”
Sinagot niya ang tawag sa unang ring.
“Elena?”
“Kailangan ko ng tulong.”
Dalawampung minuto lang ang lumipas nang dumating siya kasama ang isang babaeng forensic accountant at dalawang security personnel na hindi konektado kay Rafael.
Ipinakita ko sa kaniya ang birth form, screenshots ng post, mga komento, at ang dokumentong nakita ko.
“Sigurado ka bang pinirmahan mo ang trust agreement na iyon?” tanong niya.
“Hindi.”
“May pinirmahan ka bang blankong papel nitong nakaraang buwan?”
Naalala ko ang gabing pinapirma ako ni Rafael sa ilang “insurance documents” habang nahihilo ako sa pagsusuka.
“May tatlong pahina. Sinabi niyang para sa maternity insurance.”
Napabuntong-hininga si Gabriel.
“Elena, matagal na naming hinihintay na lumapit ka.”
Napatingin ako sa kaniya.
“Ano ang ibig mong sabihin?”
Inilabas niya ang isang makapal na asul na folder.
“Bago namatay ang ama mo, natuklasan niyang ginagamit ni Rafael ang logistics network ninyo para sa ilegal na paglipat ng armas at undeclared cargo. May nakahanda siyang ebidensiya, ngunit hindi niya naisampa dahil pinatay siya bago niya matapos.”
Nanlamig ang katawan ko.
“Sinasabi mong si Rafael ang pumatay kay Papa?”
“Wala pa kaming direktang patunay na siya ang nag-utos. Pero may mga transaksiyong nag-uugnay sa tauhan niyang si Dante sa mga taong sangkot sa ambush.”
Hindi ako makahinga.
Pitong taon akong natulog sa tabi ng lalaking maaaring may kinalaman sa pagkamatay ng ama ko.
Ipinakita ni Gabriel ang huling pahina ng folder.
“May kondisyon ang mga ari-arian ng pamilya Villareal. Ikaw ang legal na may-ari ng karamihan sa warehouses, lupa, at shipping permits. Hindi iyon maaaring ilipat nang walang personal verification, dalawang independent witnesses, at biometric confirmation.”
“Ibig sabihin, walang bisa ang pekeng trust agreement?”
“Hindi lang walang bisa. Ang pagtatangkang gamitin iyon ay ebidensiya ng fraud, falsification, at conspiracy.”
Sa unang pagkakataon mula nang makita ko ang post, naramdaman kong bumalik ang lakas sa mga kamay ko.
“Anong kailangan nating gawin?”
“Hayaan silang subukang ipatupad.”
Kinabukasan, dumating si Rafael sa silid ko.
May dala siyang puting rosas at ekspresyong parang siya ang nasaktan.
“Hindi ako natulog buong gabi,” sabi niya.
“Bakit? Maingay ba ang celebration sa itaas?”
Pinikit niya ang mga mata.
“Alam kong galit ka. Pero kailangan mong unawain na matagal nang nangyari ang lahat.”
“Ang ibig mong sabihin, matagal mo na akong niloloko kaya dapat wala na akong maramdaman?”
“Hindi kita iiwan. Mananatili kang asawa ko. Mananatili sa iyo ang bahay, ang mga sasakyan, at lahat ng kailangan mo.”
“Bilang kapalit ng ano?”
Inilapag niya ang folder sa mesa.
“Kaunting restructuring lang sa negosyo. Para maprotektahan ang lahat ng anak ko.”
Binuksan ko ang pahina ng lagda.
Eksaktong kopya ng pirma ko.
“Napirmahan ko na raw ito.”
“Pinirmahan mo iyon noong nakaraang buwan.”
“Insurance papers ang sinabi mo.”
“Kasama iyon sa mga dokumento.”
Tumingin ako sa kaniya.
“Kapag tumanggi ako?”
Lalong lumamig ang mukha niya.
“Elena, huwag mo akong piliting gumamit ng paraang pareho nating pagsisisihan.”
Iyon ang totoong Rafael.
Hindi ang lalaking nagdadala ng mangga kapag naglilihi ako.
Hindi ang lalaking humahalik sa noo ko bago matulog.
Ang kaharap ko ay ang taong sanay makuha ang gusto niya sa pamamagitan ng pananakot.
Kinuha ko ang bolpen.
“Nasaan ang abogado?”
Bahagyang ngumiti siya.
Akala niya sumuko ako.
Makalipas ang isang oras, nasa conference room kami ng ospital.
Naroon si Doña Mercedes, Regina, Dante, Camille, Sabrina, at ang abogado ng pamilya.
Dala ni Camille ang sanggol, marahil upang ipakita sa lahat kung sino ang “tunay na tagapagmana.”
Nasa mesa ang trust agreement.
“Pirmahan mo sa bawat pahina,” sabi ng abogado.
Hinawakan ko ang bolpen.
Bago ko ito idampi sa papel, bumukas ang pinto.
Pumasok si Gabriel kasama ang mga kinatawan ng National Bureau of Investigation, mga pulis, at dalawang opisyal mula sa customs enforcement.
Tumayo si Rafael.
“Ano ito?”
Lumapit ang lead investigator.
“Rafael Montenegro, mayroon kaming warrant para sa fraud, falsification of public documents, money laundering, at illegal arms trafficking.”
Nagkagulo ang silid.
Mabilis na dumukot si Dante sa loob ng jacket niya, ngunit agad siyang dinisarmahan ng security personnel.
Napahiyaw si Sabrina.
Si Doña Mercedes naman ay biglang itinuro ako.
“Ginawa mo ito sa sarili mong asawa?”
Tumayo ako.
“Hindi. Siya ang gumawa nito sa sarili niya.”
Inilatag ni Gabriel ang mga dokumento.
Mga pekeng lagda.
Mga bank transfer.
Mga shipping manifest.
Mga warehouse records.
At ang pinakamabigat—isang audio recording mula sa silid ni Camille noong nakaraang araw.
Hindi nila alam na awtomatikong nag-record ang cellphone ko mula nang buksan ko ang camera sa hallway.
Malinaw na narinig ang boses ni Rafael:
“Pagkapanganak niya, ipapapirma ko sa kaniya ang bagong trust agreement. Hindi niya malalaman na inilipat na natin ang kumpanya at mga ari-arian sa anak ni Camille.”
Kasunod ang tinig ni Doña Mercedes:
“Kapag nakuha na natin ang mga ari-arian, wala na siyang magagawa.”
Nawala ang kulay sa mukha ni Rafael.
Lumapit siya sa akin.
“Elena, puwede pa nating ayusin ito.”
“Gaya ng pag-aayos mo sa pitong taon ng buhay ko?”
“Mahal kita.”
Napangiti ako nang mapait.
“Hindi mo ako minahal. Minahal mo ang apelyido ko, ang mga permit namin, at ang katahimikan ko.”
Dinala siya palabas na nakaposas.
Sumunod si Dante at ang abogado.
Maging si Doña Mercedes at Regina ay isinama para sa imbestigasyon dahil sa conspiracy at paggamit ng pekeng dokumento.
Naiwan sa silid sina Camille at Sabrina.
Umiiyak si Camille habang yakap ang anak niya.
Hindi ko siya pinahiya.
Hindi ko rin kinuha sa kaniya ang batang walang kasalanan.
“Wala akong balak saktan ang anak mo,” sabi ko. “Pero hindi ko rin hahayaang gamitin siya para nakawin ang kinabukasan ng anak ko.”
Yumuko siya.
“Sinabi niyang iiwan ka rin niya pagkatapos mong manganak.”
Masakit pa ring marinig, ngunit hindi na ako nagulat.
Lumingon ako kay Sabrina.
“Bakit?”
Humagulgol siya.
“Natakot ako kay Rafael. At binayaran niya ang utang ng pamilya ko.”
“Hindi ka lang natakot. Pinili mong maging bahagi ng kasinungalingan.”
“Elena, patawarin mo ako.”
“Balang araw, baka mapatawad kita. Pero hindi ibig sabihin noon ay makababalik ka sa buhay ko.”
Pagkalipas ng tatlong linggo, isinilang ko ang anak kong babae.
Pinangalanan ko siyang Amara, ibig sabihin ay biyaya at walang hanggang lakas.
Walang marangyang bouquet sa labas ng silid.
Walang armadong tauhan.
Walang pamilya Montenegro.
Naroon lamang si Atty. Gabriel, ang matandang kasambahay naming si Aling Rosa, at dalawang dating empleyado ng ama ko na nanatiling tapat.
Tahimik ang silid.
Ngunit sa unang pagkakataon, ligtas ako.
Sa sumunod na mga buwan, unti-unting nabuwag ang imperyo ni Rafael. Kinumpiska ang ilan sa kaniyang ari-arian. Isinara ang mga kumpanyang ginamit sa ilegal na operasyon. Lumabas din ang mga testigo tungkol sa ambush na ikinamatay ng ama ko.
Hindi napatunayang si Rafael mismo ang nagpaputok o direktang nag-utos, ngunit lumabas na inilihim niya ang pagkakasangkot ng ilan sa kaniyang tauhan upang maagaw ang kontrol sa negosyo namin.
Nahatulan siya sa magkakahiwalay na kasong fraud, falsification, money laundering, at illegal arms transactions.
Matagal ang naging proseso.
Hindi iyon mabilis na hustisya.
Ngunit dumating ito.
Nabawi ko ang buong kontrol sa Montenegro-Villareal Logistics at pinalitan ko ang pangalan nito ng Villareal Safe Harbor Foundation and Logistics.
Isinara namin ang mga rutang ginamit sa ilegal na kalakalan.
Ginamit namin ang ilang warehouses bilang evacuation centers, relief hubs, at storage facilities para sa gamot at pagkain tuwing may bagyo.
Naglaan din ako ng pondo para sa mga buntis na babaeng walang sapat na suporta, lalo na sa mga biktima ng pananamantala at karahasan.
Minsan, habang karga ko si Amara sa bagong opisina, nakita ko ang lumang identification bracelet na naging simula ng lahat.
Hindi ko na naramdaman ang dating sakit.
Hindi dahil nakalimutan ko.
Kundi dahil hindi na ako ang babaeng nakaupo sa malamig na sahig ng ospital, umiiyak habang pinagtatawanan ng mga taong pinagkatiwalaan niya.
Isa na akong ina.
Isang anak na ipinaglaban ang pamana ng kaniyang ama.
At isang babaeng natutong ang tunay na kapangyarihan ay hindi nagmumula sa takot na kaya mong itanim sa ibang tao.
Nagmumula ito sa tapang na piliin ang katotohanan, kahit gumuho ang buong mundong dati mong pinaniniwalaan.
MENSAHE
Hindi lahat ng katahimikan ay kapayapaan. Minsan, ang pananahimik ay kulungang ginawa ng mga taong umaasa na hindi mo kailanman malalaman ang iyong halaga. Kapag dumating ang araw na mabunyag ang katotohanan, huwag matakot mawalan ng mga taong matagal nang nawala ang katapatan sa iyo. Mas mabuting magsimula muli nang mag-isa kaysa manatili sa isang buhay na buo lamang dahil sabay-sabay kang niloloko ng lahat.