Dinukot Ako ng mga Human Trafficker Pagkatapos Kong Makapasa sa Kolehiyo—Pero Hindi Nila Alam na ang Barangay na Pagbebentahan Nila sa Akin ay Sarili Kong Bayan, at Doon Nagsimula ang Pinakamalupit na Balik-Taya ng Isang Estudyanteng Minamaliit Nila
Akala ng mga dumukot sa akin, isa lang akong takot na probinsyanang madaling ibenta.
Hindi nila alam, ang liblib na barangay na dinalhan nila sa akin ay ang mismong lugar kung saan ako ipinanganak.
At ang lalaking pinagbilhan nila sa akin?
Kapitbahay namin.
Ako si Lia Manalo, labing-siyam na taong gulang, panganay na babae sa pamilyang puro lalaki ang paligid. May tatlo akong kuya, lahat sanay sa bukid, sa kalabaw, sa palay, at sa trabahong hindi natatakot sa putik.
Lumaki ako sa Barangay San Isidro, isang maliit na baryo sa gilid ng bundok sa Nueva Vizcaya. Mahirap ang lugar namin. Kapag umulan, putik ang daan. Kapag tag-init, bitak ang lupa. Pero kahit mahirap kami, hindi ako pinagkaitan ng pamilya ko.
“Mag-aral ka, Lia,” sabi ni Tatay noon. “Baka ikaw ang unang makalabas sa bundok na ‘to.”
At nagkatotoo iyon.
Isang taon bago nangyari ang lahat, nakapasa ako sa isang malaking unibersidad sa Maynila. Ako ang kauna-unahang taga-barangay namin na nakapasok doon. Halos buong baryo nagdala ng pancit noong despedida ko.
Pero pagdating ko sa Maynila, doon ko nalaman ang totoo.
Mahal mabuhay sa siyudad.
Ang isang linggong pamasahe at pagkain ko roon, katumbas na ng halos isang buwang gastusin namin sa probinsya. Kaya noong sem break, habang nakatayo ako sa terminal sa Cubao, hawak ang lumang bag at binibilang ang laman ng pitaka ko, gusto kong umiyak.
Tatlong daan at walumpung piso na lang.
Ang pamasahe pauwi? Mahigit isang libo.
Naisip ko nang tawagan si Tatay. Pero alam kong baka ibenta na naman niya ang kambing namin.
Habang nakatitig ako sa pila ng bus, biglang may tumabing babae sa akin.
“Miss, papunta kang norte?”
Tumango ako.
“May van kami. Mas mura. Sakto, may isang upuan pa.”
Dapat nagduda na ako.
Pero pagod ako. Gutom. At desperado.
Sumama ako.
Pagkasakay ko sa van, naamoy ko agad ang matapang na pabango at yosi. May dalawang lalaki sa harap, at ang babae sa tabi ko. Hindi pa kami nakakalayo sa terminal nang maramdaman kong may malamig na tela na idiniin sa ilong ko.
Nanlaban ako.
Pero dumilim ang lahat.
Pagmulat ko, umaandar na ang van sa madilim na kalsada. Nakatali ang mga kamay ko. Nanginginig ang tuhod ko. Sinubukan kong magsalita, pero nauutal ang boses ko.
“A-ano… ano’ng g-gagawin n’yo sa akin?”
Tumawa ang lalaking kalbo sa passenger seat.
“Sayang. May itsura nga, pero utal pala.”
Siniko siya ng babae.
“Utang na loob, Dante. Estudyante ‘to. Bata pa. Kahit utal, may bibili pa rin.”
Para akong binuhusan ng yelo.
Bibili?
Doon ko naintindihan.
Hindi ako napasakay sa murang van.
Nadukot ako.
Pumikit ako at pilit pinakalma ang sarili. Sabi ni Nanay noon, kapag naliligaw ka sa bundok, huwag ka munang sumigaw. Tumingin ka sa paligid. Alamin mo kung nasaan ka. Kapag alam mo ang lupa, may pag-asa kang makauwi.
Kaya kahit nanginginig ako, dahan-dahan akong sumilip sa bintana.
Una, nakita ko ang kurbadang daan.
Sunod, ang lumang tulay na may sirang rehas.
Pagkatapos, ang malaking bato sa tabi ng kalsada na may pintura:
Maligayang Pagdating sa San Isidro.
Tumigil ang paghinga ko.
Hindi maaari.
Muling sumilip ako.
Naroon ang puno ng acacia malapit sa kapilya.
Naroon ang maliit na tindahan ni Aling Coring.
Naroon ang bundok na lagi kong nakikita mula sa bintana ng bahay namin.
Gusto kong tumawa at umiyak nang sabay.
Dinukot ako ng human traffickers…
At dinala nila ako pauwi.
Napansin ng babae ang tingin ko at hinablot niya ang buhok ko.
“Anong tinitingin-tingin mo? Dito ka na titira simula ngayon. Subukan mong tumakbo, hindi ka makakalabas sa bundok.”
Yumuko ako.
“Opo,” mahina kong sabi.
Tiningnan niya ako nang may hinala.
“Ang bait mo naman bigla.”
Pinisil ko ang labi ko para hindi ako matawa.
“Parang… parang bahay po kasi ang pakiramdam.”
Napamura siya.
“Diyos ko. Baka sira ulo ‘to.”
Pagpasok namin sa dulo ng barangay, huminto ang van. Bumaba ang dalawang lalaki at kinausap ang isang tao sa bahay sa tapat ng amin.
Kilala ko ang bahay na iyon.
Bahay ni Mang Arturo Ramos.
Singkuwenta anyos, tamad, lasenggo, at kilalang nananakit ng asawa. Noong nakaraang asawa niya, tumakas ang babae matapos bugbugin. Mula noon, wala nang babaeng pumayag magpakasal sa kanya.
Kaya pala bibili na lang siya.
Iniwan ako ng dalawang lalaki sa babaeng dumukot sa akin.
“Rosa,” sabi ng kalbo. “Ikaw muna bahala diyan. Kakausapin lang namin si Arturo.”
Tumango ang babae.
Hinila niya ako papasok sa eskinita.
“Makinig ka. Dito, walang tutulong sa’yo. Lahat takot kay Arturo.”
Muntik na akong mapahalakhak.
Takot kay Arturo?
Sa barangay namin?
Isang sigaw lang ni Nanay, lalabas na ang tatlong kuya ko, si Tatay, si Lolo, pati kalahati ng mga magsasaka sa kabilang purok.
Pagliko namin sa kanto, nakita ko ang pinakamagandang tanawin sa buhay ko.
Si Tito Ben, nakatayo sa tapat ng bahay niya, nakasando, may hawak na walis tingting.
Si Tito Ben ang nakatatandang kapatid ni Tatay. Apatnapu’t lima na, pero hindi pa rin nakakapag-asawa. Mabait siya, malakas, at pinakamadaling lokohin kapag usapang pag-ibig.
Sa isang iglap, hinatak ko ang kamay ko mula kay Rosa at tumakbo.
“Hoy!” sigaw niya.
Pero lumaki ako sa palayan. Sanay akong tumakbo sa putik, sa pilapil, sa matarik na daan. Si Rosa? Halatang sanay lang manakot sa terminal.
“Tito Ben!” sigaw ko habang papalapit. “Tito Ben! Umuwi ako galing Maynila!”
Napalingon siya, nanlaki ang mata.
“Lia? Anak ng—bakit ngayon ka lang? Bakit ganyan ang itsura mo?”
Hindi ko siya sinagot agad. Hiningal ako, tapos ngumiti.
“Tito, wala ka pa ring asawa, ‘di ba?”
Napakurap siya.
“Ha?”
“May dala akong babae mula Maynila. Mabait siya. Nahihiya lang. Ipinakita ko sa kanya litrato mo, gustong-gusto ka raw niya.”
Itinuro ko si Rosa na humahangos papalapit, pula ang mukha sa galit.
“Ayan o, tingnan mo. Tumatakbo papunta sa’yo. Hindi na makapaghintay.”
“Putang—” sigaw ni Rosa.
Tinakpan ko agad ang bibig ko na parang kinikilig.
“Nahihiya lang siya, Tito. Ganyan talaga ang mga taga-siyudad.”
Biglang lumiwanag ang mukha ni Tito Ben.
“Talaga? Lia, bata ka talaga ng Diyos!”
Bago pa ako makagalaw, kumuha siya ng limang daang piso sa bulsa at isiniksik sa kamay ko.
“Pang-merienda mo. Finder’s fee.”
Natigilan ako.
Nadukot na ako, nakalibre na ng pamasahe pauwi, may limang daan pa?
Salamat, Lord.
“Enjoy kayo, Tito,” sabi ko, sabay talikod. “Huwag mo siyang bibitawan. Mahiyain ‘yan!”
Habang naririnig ko ang sigaw ni Rosa at ang masayang pagtawag ni Tito Ben ng, “Miss! Sandali! Huwag kang mahiya!”, tumakbo ako pauwi.
Pero pagdating ko sa tapat ng bahay namin, nawala ang ngiti ko.
Nandoon pa rin ang van.
Nakatigil sa bahay ni Mang Arturo.
At sa tabi ng gate, nakita ko ang lalaking kalbo na dumukot sa akin, may kausap sa cellphone.
Sumilip ako mula sa dilim.
Narinig ko ang boses niya.
“Oo, sigurado. Estudyante. Bata pa. Maganda. Pero may problema.”
Tumahimik siya sandali.
Pagkatapos, tumawa.
“Wala na siyang takas. Nandito na siya mismo sa bahay na pagbebentahan sa kanya.”
Sa likod ko, biglang may kamay na dumampi sa balikat ko.
Napasinghap ako.
Paglingon ko, si Kuya Marco.
“Lia?” namutla siya nang makita ang mga tali sa pulso ko. “Sino ang gumawa nito sa’yo?”
Doon na ako tuluyang umiyak.
“Kuya,” bulong ko. “Tinangka nila akong ibenta kay Mang Arturo.”
Nanigas ang mukha niya.
At bago pa siya makapagsalita, bumukas ang pinto ng bahay ni Mang Arturo.
Lumabas ang isa pang batang babae.
Nakatali rin ang mga kamay.
At nang magtama ang mga mata namin, nanginginig siyang bumulong:
“Akala ko… ako lang ang nandito.”
PARTE2
Hindi ako nakagalaw.
Nakatayo ang batang babae sa bungad ng bahay ni Mang Arturo, nakayuko, marumi ang damit, at may pasa sa takot ang buong mukha. Hindi ko siya kilala. Hindi siya taga-San Isidro.
Pero sa isang tingin pa lang, alam kong pareho kami ng dinaanan.
Si Kuya Marco ang unang kumilos.
Hinila niya ako palayo sa kalsada at itinulak sa likod ng puno ng mangga sa bakuran namin.
“Huwag kang lalabas,” mariin niyang bulong.
“Kuya, hindi lang ako,” sabi ko, halos hindi makahinga. “May iba pa. Nakita mo siya.”
Tumingin siya sa bahay ni Mang Arturo. Mahigpit ang panga niya. Kapag ganoon ang mukha ni Kuya Marco, ibig sabihin, may bagyong darating.
“Pumasok ka sa bahay,” sabi niya. “Ngayon na.”
Tumakbo ako papasok sa kusina.
Nandoon si Nanay, nag-aalis ng kaliskis ng tilapia. Pagkakita niya sa akin, nalaglag ang kutsilyo sa sahig.
“Lia?”
Hindi ko na napigilan. Yumakap ako sa kanya, nanginginig.
“Nay, nadukot ako.”
Parang huminto ang buong bahay.
Si Tatay, na nasa labas at nag-aayos ng lambat, pumasok agad. Si Kuya Jun, na bagong galing sa bukid, sumunod. Si Kuya Arman, ang pangalawa kong kuya, tumakbo mula sa likod-bahay.
Sa loob ng ilang minuto, nakaupo ako sa bangkito habang tinatanggal ni Nanay ang tali sa pulso ko. Kinuwento ko lahat—ang terminal, ang van, ang babaeng si Rosa, ang dalawang lalaki, si Mang Arturo, at ang batang babae sa loob ng bahay.
Habang nagsasalita ako, walang umiimik.
Mas nakakatakot ang katahimikan ng pamilya ko kaysa sigaw.
Pagkatapos kong magkuwento, bumaba ang tingin ni Tatay sa pulso kong may marka ng tali. Dahan-dahan niyang ipinatong ang kamay niya sa mesa.
“Arturo,” sabi niya nang mahina.
Isang pangalan lang.
Pero sapat na para tumayo ang tatlo kong kuya.
“Tay,” sabi ko agad. “Huwag basta sugod. May babae pa sa loob. Baka may ibang kasabwat.”
Tumingin sa akin si Kuya Marco.
“Anong plano mo?”
Napakurap ako. Ako ang tinatanong nila?
Noon ko narealize: sa bahay namin, hindi ako bata ngayon. Ako ang nakakita. Ako ang nakaligtas. Ako ang may alam.
Nilunok ko ang takot.
“Kailangan natin silang mahuli nang buhay. Lahat sila. May narinig ako sa Maynila—may reward kapag nakatulong sa pagdakip ng human traffickers. Pero higit doon, kailangan makaligtas ‘yong babae.”
Tumango si Tatay.
“Kukunin ko si Kapitan.”
“Hindi,” sabi ni Nanay, biglang matalim ang boses. “Kunin mo rin si Kagawad Nestor at si Pastor Ruben. Maraming mata. Maraming saksi. Para walang makalusot.”
Ganoon ang Nanay ko.
Tahimik araw-araw. Pero kapag pamilya na ang ginagalaw, parang kampana ng simbahan ang boses niya.
Si Kuya Jun ang tumakbo sa barangay hall. Si Kuya Arman naman sa bahay ni Kagawad. Si Kuya Marco nanatili sa akin.
Samantala, sa labas, naririnig pa rin namin ang makina ng van.
“Mukhang aalis na sila,” sabi ni Kuya Marco.
“Hindi pa,” sagot ko. “Iniwan nila si Rosa kay Tito Ben.”
Saglit siyang natigilan.
“Anong ginawa mo kay Rosa?”
Hindi ko napigilan ang maliit na ngiti.
“Ipinakilala ko kay Tito Ben bilang future wife niya.”
Sa gitna ng tensyon, napahawak sa noo si Kuya Marco.
“Lia, anak ka talaga ni Nanay.”
Maya-maya, may dumating na sunod-sunod na yabag sa labas. Si Kapitan, dalawang kagawad, ilang kapitbahay, at halos lahat ng pinsan naming lalaki sa barangay.
Walang nagtanong nang marami. Sa amin, kapag may babaeng humingi ng tulong, hindi muna iniimbestigahan kung “baka drama lang.” Tinutulungan muna.
Iyon ang ipinagmamalaki ko sa San Isidro.
Mahirap kami. Malayo kami sa siyudad. Pero hindi kami bulag sa mali.
Lumapit si Kapitan sa bintana namin at sumilip sa tapat.
“Nasa loob si Arturo?”
Tumango ako.
“Kasama ang dalawang dumukot sa akin. May isa pang babae sa loob.”
Nagbago ang mukha niya.
“Lia, kaya mo bang kilalanin sila?”
“Opo.”
Huminga siya nang malalim.
“Tumawag na ako sa municipal police. Pero matagal pa bago makarating. Kailangan nating pigilan silang makaalis.”
Doon pumasok si Nanay na may dalang kumot.
“Ito,” sabi niya, ibinalot sa akin. “Anak, makinig ka. Huwag kang lalabas.”
“Nay—”
“Hindi ito tapang-tapangan. Nakauwi ka na. Hayaan mo naman kaming maging pamilya mo.”
Napaluha ako ulit.
Sa kabilang kalsada, bumukas ang gate ni Mang Arturo. Lumabas ang kalbong lalaki, si Dante, kasama ang isa pang lalaki na payat at may peklat sa kilay. Sa likod nila, si Mang Arturo, hawak ang isang sobre.
Nag-abutan sila.
Pera.
Umigting ang kamay ni Tatay.
“Binili niya talaga,” bulong niya.
Hindi na kailangan ng mahabang usapan.
Sumipol si Kapitan.
Sa isang iglap, lumabas mula sa magkabilang gilid ang mga lalaki ng barangay. Sina Kuya Jun at Arman hinarang ang van. Si Kagawad Nestor tumayo sa harap ng gate. Si Pastor Ruben, kahit matanda na, hawak ang flashlight na parang espada.
“Arturo Ramos!” sigaw ni Kapitan. “Lumabas ka!”
Namula si Mang Arturo.
“Ano ‘to? Bakit kayo nakikialam sa bahay ko?”
“May reklamo ng kidnapping at trafficking.”
Biglang nagtangkang tumakbo si Dante papunta sa van, pero sinalubong siya ni Kuya Marco. Hindi na kailangan ng maraming galaw. Isang hawak lang sa braso, napaluhod si Dante sa lupa.
Ang payat na lalaki naman nagtangkang dumaan sa likod, pero doon siya nasalubong ni Tatay.
“Kuya,” sigaw ko mula sa bintana, “may kutsilyo sa bulsa niya!”
Narinig ako ni Kuya Jun. Agad niyang sinipa ang kamay ng lalaki bago pa ito makahugot. Nahulog ang maliit na patalim sa lupa.
Nagkagulo.
Pero walang dugo. Walang bayani-bayani. Puro hawak, tali, at sigaw ng mga kapitbahay.
“Tumawag kayo ng pulis!”
“May babae pa sa loob!”
“Buksan ang pinto!”
Si Mang Arturo nanginginig na sa galit at takot.
“Binayaran ko ‘yan! Akin ‘yan!”
Natahimik ang lahat.
Doon lumabas si Nanay.
Hindi siya sumigaw. Hindi rin siya nagmura.
Tumingin lang siya kay Mang Arturo na para bang ipis ito sa ilalim ng tsinelas.
“Babae ang anak ko,” sabi niya. “Hindi kambing. Hindi manok. Hindi gamit na binibili sa palengke.”
Pumiyok ang boses ni Mang Arturo.
“Hindi ko alam na taga-rito siya!”
Mas lalo akong nanginig.
Iyon pala ang depensa niya.
Hindi, “hindi ako bumili.”
Kundi, “hindi ko alam na taga-rito siya.”
Ibig sabihin, kung ibang babae ako, okay lang?
Doon tuluyang nagdilim ang mukha ng buong barangay.
Pagdating ng pulis mula sa bayan, nakatali na sa poste sina Dante, ang kasamahan niya, at si Mang Arturo. Hindi sila sinaktan nang malala, pero wala silang takas. Si Rosa naman?
Nakita siya ng mga pulis sa bahay ni Tito Ben.
Nakaupo sa bangko, umiiyak sa galit, habang si Tito Ben ay seryosong-seryosong nag-aalok ng kape.
“Miss Rosa,” sabi pa niya nang maabutan namin, “kung ayaw mo talaga mag-asawa, puwede naman nating pag-usapan.”
Nang makita ako ni Rosa, halos sumabog siya.
“Ikaw! Ikaw ang dahilan!”
Ngumiti ako nang matamis.
“Hindi po ba sabi mo, dito na ang bahay ko?”
Hindi siya nakasagot.
Mula sa loob ng bahay ni Mang Arturo, inilabas ng mga kagawad ang batang babae. Ang pangalan niya ay Mika Santos, labing-walong taong gulang mula Pangasinan. Papunta rin sana siya sa Maynila para mag-apply bilang working student nang lokohin siya ng parehong grupo.
Tatlong araw na pala siyang nakakulong sa bodega ni Mang Arturo.
Nang makita niya ako, niyakap niya ako nang mahigpit.
“Akala ko mamamatay ako roon,” umiiyak niyang sabi.
Hindi ko alam ang isasagot ko. Kaya niyakap ko na lang siya pabalik.
Kinabukasan, kumalat sa buong bayan ang nangyari. Dumating ang mga pulis mula probinsya. May nakita silang listahan sa cellphone ni Dante—mga pangalan ng babae, lugar, presyo, at taong bibili.
Hindi lang pala kami ni Mika.
May mas malaking sindikato.
At dahil sa pagkakahuli sa kanila sa San Isidro, may iba pang babaeng nailigtas sa sumunod na operasyon.
Noong una, takot akong lumabas. Kapag pumipikit ako, naaamoy ko pa rin ang van. Nararamdaman ko pa rin ang telang idiniin sa mukha ko.
Pero araw-araw, may pumupunta sa bahay.
May nagdadala ng itlog.
May nagbibigay ng gulay.
May matandang babae na hindi ko gaanong kilala ang humawak sa kamay ko at nagsabi, “Salamat, hija. Dahil sa’yo, baka nailigtas din ang apo ko sa ibang lugar.”
Doon ko naintindihan.
Hindi lang ako nakauwi.
May dahilan kung bakit ako nakauwi.
Makalipas ang isang linggo, dumating ang opisyal mula sa munisipyo. Totoo pala ang narinig ko. May reward para sa impormasyong nakatulong sa pagkakadakip ng grupo.
Hindi man ganoon kalaki gaya ng iniisip ko, sapat iyon para sa matrikula ko, pamasahe, at ilang buwang allowance.
Hawak ni Tatay ang sobre, pero hindi niya agad ibinigay sa akin.
“Lia,” sabi niya, “gusto mo pa bang bumalik sa Maynila?”
Tumingin ako sa kanya.
Nakita ko sa mata niya ang takot. Hindi takot na mawala ang pera. Takot na mawala ulit ako.
Lumapit ako at niyakap siya.
“Opo, Tay. Babalik ako. Pero hindi na tulad dati.”
“Paano?”
“Hindi na ako mahihiyang humingi ng tulong. Hindi na ako magtitipid sa kaligtasan ko. At kapag may nakita akong babae sa terminal na mukhang naliligaw, kakausapin ko.”
Tumango si Nanay habang umiiyak.
Si Mika, pansamantalang tumuloy sa amin habang inaayos ang pag-uwi niya sa pamilya niya. Bago siya umalis, binigyan siya ni Tito Ben ng isang sako ng kamote.
“Pambaon,” sabi niya.
Natawa si Mika sa unang pagkakataon.
Si Tito Ben naman, hanggang ngayon, kinukulit pa rin ako tungkol kay Rosa.
“Lia, sa tingin mo ba talaga may gusto siya sa akin?”
“Tito,” sabi ko, seryoso ang mukha, “sa tingin ko kailangan mo munang maghanap ng babaeng hindi human trafficker.”
Napakamot siya sa ulo.
“Oo nga naman.”
Pagbalik ko sa Maynila, iba na ang pakiramdam ko. Dati, pakiramdam ko ang siyudad ay malaking halimaw na lalamon sa akin. Ngayon, alam kong kahit gaano kalaki ang mundo, may ugat akong babalikan.
May pamilyang handang tumayo.
May barangay na hindi perpekto, pero marunong lumaban kapag may inaapi.
At ako?
Ako ang babaeng inakala nilang madaling ibenta.
Pero sa huli, ako ang nagdala sa kanila sa lugar kung saan hindi nabibili ang dangal ng babae.
Hindi lahat ng nakakatakas ay malakas agad. Minsan, nanginginig pa rin. Umiiyak pa rin. Natatakot pa rin.
Pero ang tunay na tapang ay hindi ang hindi matakot.
Ang tunay na tapang ay ang magsalita kahit nanginginig ang boses, humingi ng tulong kahit nahihiya, at maniwalang may mga taong tatayo sa tabi mo.
Mensahe para sa lahat: Huwag nating balewalain ang takot ng isang taong humihingi ng saklolo. Sa panahong ang iba ay ginagawang kalakal ang kapwa, piliin nating maging tahanan, saksi, at lakas ng mga taong kailangang mailigtas.
