Dalawang Taon Matapos Niya Akong Iwan Habang Buntis, Inanyayahan Niya Ako sa Paskong Hapunan Para Ipahiya Ako—Hindi Niya Alam, Apat Niyang Anak ang Isasama Kong Uuwi
Dalawang taon na ang lumipas mula nang tawagin akong sinungaling ng asawa ko dahil sinabi kong buntis ako.
Dalawang taon mula nang mag-file siya ng annulment, magpalit ng numero, at mawala bago pa niya marinig ang unang tibok ng puso.
Ngayong Pasko, bigla niya akong inimbitahang bumalik sa pamilya niya.
Ang hindi niya alam: hindi ako darating nang mag-isa.
Tatlong beses kong binasa ang mensahe ni Adrian Villareal.
“Pumunta ka sa Christmas dinner sa bahay ni Mama sa Tagaytay, December 25. Gusto ka raw makita ulit ng pamilya.”
Walang “kumusta ka?”
Walang “patawad.”
Walang kahit isang tanong tungkol sa pagbubuntis na minsan niyang tinawag na kasinungalingan.
Napangiti ako.
Hindi dahil nakakatawa. Kundi dahil kilalang-kilala ko si Adrian.
Noong dalawampu’t lima ako, naniwala siyang mababasag ako kapag iniwan niya. Akala niya mananatili akong babaeng naghihintay sa tawag niya, desperadong patunayan na hindi ako nagsisinungaling.
Hindi niya alam kung sino na ako ngayon.
“Mara?” tawag ng assistant kong si Dana mula sa pinto ng opisina ko sa Makati. “Huwag mong sabihing pupunta ka talaga.”
Tumingin ako sa city lights.
“Pupunta ako.”
Napatitig siya.
“Kasama sila?”
“Oo.”
Nagsimula ang lahat sa dalawang guhit sa pregnancy test.
Pitong taon na kaming magkasama ni Adrian at halos dalawang taon nang kasal. Akala ko matutuwa siya. Lagi niyang sinasabing gusto niya ng malaking pamilya.
Pero nang ipakita ko ang test, takot ang nakita ko.
Pagkatapos, galit.
“Hindi posible,” sabi niya.
“Adrian, dalawang test na—”
“Ginagawa mo lang ito para hindi ako makaalis.”
Kinabukasan, umalis siya sa condo namin sa BGC.
Pagkaraan ng isang linggo, dumating ang abogado niya.
Pagkaraan ng isang buwan, wala na rin ang numero niya.
Hindi niya inabot ang unang ultrasound.
Hindi niya nakita ang mukha ng OB ko nang tahimik nitong bilangin ang apat na maliliit na sac sa monitor.
Apat.
Hindi ko alam kung paano ko bubuhayin ang apat na sanggol nang sabay.
Pero alam kong hindi ko sila iiwan.
Ipinanganak sina Nico, Eli, Sofia, at Lila nang mas maaga kaysa inaasahan. Ilang linggo silang nasa NICU. Sa pagitan ng tunog ng monitors at halos walang tulog na gabi, may bahagi sa akin na tuluyang namatay.
Ang bahaging naghihintay kay Adrian.
Habang lumalaki ang mga anak ko, pinalaki ko rin ang maliit kong maternal-health startup. Ang simpleng app na ginawa ko habang inaalagaan sila ay kalaunang ginamit ng ilang ospital at nakakuha ng investors.
Hindi ako nagsumikap para gantihan si Adrian.
Nagsumikap ako dahil apat na maliliit na taong umaasa sa akin ang nagturo sa aking wala akong karapatang sumuko.
Pagsapit ng Christmas morning, malinaw ang langit sa Maynila.
Nag-charter ako ng helicopter mula Pasay papuntang Tagaytay para hindi maipit nang ilang oras sa holiday traffic kasama ang apat na toddlers.
“Party?” tanong ni Sofia, yakap ang stuffed rabbit niya.
“Family dinner,” sagot ko.
“May cake?” sabat ni Eli.
“Sigurado.”
Habang papalapit ang van sa lumang Villareal rest house, bumalik ang mga alaala—puting gate, pine trees, malaking parol sa balkonahe.
Dati, pumapasok ako roon na parang anak.
Ngayon, bisita na lang ako.
Pagbukas ng pinto, si Celeste Villareal agad ang nakita ko.
Naka-emerald dress siya at may hawak na wineglass.
Una niya akong tiningnan.
Pagkatapos ang apat na bata.
Nawala ang kulay sa mukha niya.
Nabitawan niya ang wineglass.
“Mara…” bulong niya.
“Maligayang Pasko, Tita Celeste.”
Marahan kong inakay papasok ang mga bata.
At doon ko siya nakita.
Nakatayo si Adrian sa tabi ng Christmas tree. Mas may guhit na ang noo niya, pero pareho pa rin ang kumpiyansang minsang nagpaniwala sa akin na kaya niyang ayusin ang lahat.
Sa tabi niya ay isang magandang babaeng naka-red dress—si Bianca, ang bago niyang asawa.
Narinig ko mula sa common friend namin na halos isang taon nang sinisisi ng pamilya ni Adrian si Bianca dahil wala pa silang anak.
At ngayong Pasko, gusto raw ni Adrian ng “closure” sa harap ng lahat.
Siguro gusto niyang ipakita sa bagong asawa niya ang babaeng sinabi niyang nagkunwaring buntis.
Pero nang makita niya ang mga bata, nawala ang lahat ng yabang sa mukha niya.
Tinitigan niya si Nico.
Pagkatapos si Eli.
Pagkatapos sina Sofia at Lila.
Pare-pareho nilang minana ang malalim niyang dimples at kulay-abong mga mata ng mga Villareal.
“Adrian?” mahina ang boses ni Bianca. “Sino sila?”
Hindi siya nakasagot.
Lumapit ako kay Lila at ipinatong ang kamay ko sa maliit niyang balikat.
“Mga anak ko sila,” sabi ko.
Tumingin ako diretso kay Adrian.
“At mga anak na iniwan mo bago mo pa sila nakilala.”
Nalaglag mula sa kamay niya ang maliit na velvet box na hawak niya.
Walang gumalaw.
Pagkatapos, tumingala si Lila kay Adrian, parang may nakilala siyang mukha mula sa lumang litrato.
Itinuro niya siya gamit ang maliit na daliri.
At sa boses na halos bulong lang, sinabi niya ang isang salitang nagpahinto sa buong silid.
“Daddy?”
PARTE2
Walang gumalaw.
Parang pati mga ilaw sa Christmas tree ay tumigil sa pagkislap.
Si Adrian ang unang napakurap. Tumingin siya kay Lila, saka sa akin.
“Mara…” paos niyang sabi. “Ano’ng ibig mong sabihin?”
Yumuko si Bianca at pinulot ang velvet box na nalaglag niya. Hindi niya ito ibinalik kay Adrian.
“Hindi,” sabi niya. “Ako ang gustong makarinig ng sagot.”
“Bianca, hindi ito—”
“Sinabi mo sa akin na nagsinungaling siya tungkol sa pagbubuntis.”
Nag-iba ang mukha ni Celeste.
“Ano?”
Doon ko naunawaan na hindi pare-pareho ang bersyong sinabi ni Adrian sa lahat.
Sa akin, sinabi niyang imposible ang pagbubuntis. Sa pamilya niya, sinabi niyang nag-imbento ako para pigilan siyang umalis. Kay Bianca, ginawa niya akong halimbawa ng isang babaeng desperada.
Dahan-dahan kong inilabas ang isang envelope mula sa bag ko.
Dinala ko iyon dahil alam kong si Adrian ay kayang magsinungaling hanggang may dokumentong nakaharap sa kanya.
“Inimbita mo ako,” sabi ko. “Kaya oras na sigurong matapos ang kuwentong ikaw lang ang nagsulat.”
Inilapag ko sa mesa ang unang ultrasound report, NICU records, at screenshots ng mga mensaheng ipinadala ko bago niya ako i-block.
Isa roon ang Mayo 14.
“May appointment ako bukas. Please, kahit samahan mo lang ako.”
Seen.
Walang sagot.
Ang sumunod:
“Apat ang nakita sa ultrasound. Natatakot ako. Kailangan kitang makausap.”
Hindi na-deliver.
Napatitig si Adrian sa papel.
“Hindi ko nakita ’yan.”
“Dahil pinalitan mo ang numero mo.”
“Mara, akala ko—”
“Hindi. Hindi ka nagtanong.”
Tumahimik siya.
Iyon ang pinakamasakit na katotohanan.
Hindi niya kailangang malaman ang lahat para piliing manatili.
Kailangan lang sana niyang magtanong.
Lumapit si Nico at humawak sa palda ko. Binuhat ko siya.
Agad namang lumapit si Celeste, umiiyak.
“Mga apo ko…”
Bahagya akong umatras.
“Biological grandchildren ninyo sila. Pero hindi ibig sabihin noon na puwede ninyong angkinin na parang walang nangyari.”
Napahinto siya.
“Mara, hindi ko alam.”
“Naniniwala ako.”
Sa mukha niya, nakita kong ngayon lang niya nauunawaan kung gaano kalaki ang kasinungalingang itinayo ng anak niya.
Si Bianca naman ay hindi umiiyak.
“Bakit mo siya inimbitahan?” tanong niya kay Adrian.
“Para magkaroon ng closure.”
Tumawa siya nang walang saya.
“Kagabi sinabi mo sa akin na dapat kong kausapin si Mara. Sabi mo baka maintindihan ko raw mula sa kanya na hindi dapat gawing sentro ng marriage ang pagkakaroon ng anak.”
Nanlamig ang tingin ko.
“Tatlong buwan mo na akong pinaparinggan na baka ako ang problema dahil isang taon na tayong walang anak,” dagdag ni Bianca. “Pinapunta mo siya rito para ipahiya ako, hindi ba?”
“Bianca—”
“At ngayon, apat pala ang anak mo.”
Tumayo si Celeste.
“Adrian, sinabi mo sa amin na walang pagbubuntis.”
“Akala ko wala!”
“Hindi,” sabi ko. “Gusto mong maniwalang wala.”
Doon siya biglang napasigaw.
“Dahil natatakot ako!”
Nagulat ang mga bata. Agad kong kinarga si Sofia habang lumapit ang yaya naming si Mylene kina Eli at Lila.
Napansin iyon ni Adrian at agad humina ang boses niya.
“Noon, bagsak ang negosyo ni Papa. May utang ako. Nag-aaway tayo. Tapos sinabi mong buntis ka. Naisip ko… hindi ko kaya. Kaya sinabi ko sa sarili kong baka hindi totoo.”
Napailing ako.
“Takot ka, kaya ginawa mong kasinungalingan ang realidad.”
Tumulo ang luha niya.
“Hindi ko alam na apat.”
“Isa man sila o apat, iniwan mo pa rin ako.”
Sa tabi niya, hinubad ni Bianca ang wedding ring niya.
“May tests ako,” sabi niya. “Normal lahat. Ilang buwan kitang hinihingang magpa-check din. Lagi mong sinasabing wala kang problema dahil ‘nabuntis naman daw dati si Mara kahit kasinungalingan.’”
Iniwan niya ang singsing sa velvet box.
“Ngayon alam kong hindi fertility ang problema natin. Ikaw.”
Hindi ko naramdaman ang saya.
Hindi ko gustong masira ang kasal nila.
Pero may mga relasyong hindi sinisira ng katotohanan.
Inilalantad lang nito ang bitak na matagal nang naroon.
Umalis si Bianca kasama ang kapatid niyang naghihintay sa labas.
Si Adrian, parang biglang lumiit.
Tumingin siya sa apat na bata.
“Pwede ko ba silang makilala?”
“Hindi ngayon.”
Napangiwi siya.
“Mara, mga anak ko sila.”
“Biologically, oo.”
“Hindi mo sila puwedeng ilayo sa akin.”
“Hindi kita inilalayo sa kanila. Ikaw ang lumayo bago pa sila isinilang.”
Tumahimik ang lahat.
“Kung gusto mong maging bahagi ng buhay nila,” sabi ko, “hindi ito magsisimula sa pag-angkin. Magsisimula ito sa responsibilidad, consistency, at legal arrangement na inuuna ang kapakanan nila, hindi ang guilt mo.”
Tinitigan niya ako na para bang ngayon lang niya nakitang hindi na ako iyong babaeng kaya niyang takutin sa pamamagitan ng pag-alis.
“Aayusin ko.”
“Hindi mo maaayos ang nakaraan.”
“Kung gano’n, ano ang gusto mo?”
Tiningnan ko ang mga anak ko.
Si Eli ay abala sa maliit na train sa ilalim ng Christmas tree.
Si Lila ay nakasandal sa balikat ko.
“Gusto kong huwag mong sirain ang hinaharap nila dahil guilty ka sa nakaraan.”
Doon siya napaiyak.
Hindi ako lumapit.
Minsan, ang pagmamahal sa sarili at sa mga anak mo ay ang malaman kung kailan hindi mo na trabaho ang pag-alo sa taong nanakit sa iyo.
Maya-maya, lumapit si Celeste.
“Pwede ba akong humingi ng pagkakataon? Bilang lola na gustong magsimula nang tama.”
“Hindi ngayong gabi ang sagot.”
Tumango siya.
“Maiintindihan ko.”
Iyon ang unang tamang sagot na narinig ko mula sa isang Villareal matapos ang napakahabang panahon.
Hindi kami nagtagal.
Sa may pinto, hinabol ako ni Adrian.
“Mara.”
Huminto ako.
“May minahal ka na bang iba?”
Sa dami ng puwede niyang itanong, iyon pa.
“Natuto akong mahalin ang buhay na akala mo hindi ko kayang buuin nang wala ka.”
Paglabas namin, malamig ang hangin ng Tagaytay.
Habang isinasakay ko ang mga bata sa van, hinawakan ni Nico ang mukha ko.
“Home?”
Ngumiti ako.
“Yes, anak. Uuwi na tayo.”
Makalipas ang tatlong buwan, nagsimula ang supervised visits ni Adrian.
Hindi dahil pinatawad ko siya.
Kundi dahil may karapatan ang mga anak ko sa katotohanan, at kung handa siyang patunayan sa gawa na kaya niyang maging ligtas at consistent na ama, hindi ko hahayaang ang galit ko ang magdesisyon para sa kanila.
Hindi naging madali.
May mga araw na late siya at pinauwi ko siya.
May mga araw na gusto niyang bumili ng mamahaling regalo, pero sinabi kong mas mahalaga ang pagdating niya sa tamang oras.
Unti-unti, natuto siyang magpalit ng diaper, magdala ng tamang snacks, at umupo sa sahig habang paulit-ulit na pinapagawa sa kanya ni Eli ang parehong puzzle.
Hindi ko alam kung magiging mabuting ama siya habambuhay.
Pero alam niyang hindi na sapat ang apelyido para matawag na “Daddy.”
Si Bianca naman ay nag-file ng annulment.
Minsan niya akong minessage.
“Salamat sa pagpunta noong Pasko. Hindi dahil winasak mo ang kasal ko. Kundi dahil nalaman kong hindi ko kailangang manatili sa isang relasyon kung saan ginagamit ang pagkababae ko laban sa akin.”
Sumagot ako:
“Hindi ikaw ang kulang.”
Sa sumunod na Pasko, nagdiwang kami sa bahay namin sa Quezon City kasama ang mga taong nandoon noong wala akong maasahan.
Bandang alas-siyete, dumating si Adrian.
Sakto sa oras.
May dala siyang apat na librong pambata, walang mamahaling kahon, walang engrandeng pangako.
Lumapit sa kanya si Lila.
“Daddy Adrian.”
Napangiti siya, pero bago niya ito buhatin, tumingin muna siya sa akin.
Tumango ako.
At sapat na iyon.
Dahil ang kapatawaran, kung darating man, ay hindi pagbura sa ginawa sa atin.
Ito ay pagpili na huwag nang hayaang ang sakit ang humawak sa manibela ng buhay natin.
At ang pamilya ay hindi nabubuo sa dugo, apelyido, o magagandang salita tuwing Pasko.
Nabubuo ito sa pananatili.
Sa pag-ako ng responsibilidad.
Sa pagdating, paulit-ulit, lalo na pagkatapos mong magkaroon ng pagkakataong tumakbo.
Kung may iniwan mang aral sa akin ang dalawang pinakamahirap na taon ng buhay ko, ito iyon:
Huwag mong sukatin ang halaga mo sa taong piniling talikuran ka. Minsan, ang pag-alis nila ang mismong puwang na kailangan mo para makita kung gaano kalaki ang buhay na kaya mong buuin nang wala sila.
