Bilyun-bilyong Pondo ng CHED, Nakatengga? Ang Pasabog ni Rep. Herrera na Yumanig sa Kamara

Isang matinding rebelasyon ang naging sentro ng diskusyon sa Mababang Kapulungan matapos ilantad ni Rep. Bernadette Herrera ang tila “natutulog” na bilyun-bilyong pondo ng Commission on Higher Education (CHED). Sa gitna ng budget hearings para sa taong 2026, lumabas ang ulat na umaabot sa bilyong piso ang hindi nagagamit na obligasyon ng ahensya mula sa mga nakaraang taon—isang numerong sadyang nakakabigla lalo na’t libu-libong Pilipinong mag-aaral ang patuloy na naghihikahos sa pambayad ng matrikula at iba pang gastusin sa kolehiyo. Ayon kay Herrera, ang pagkakaroon ng ganitong kalaking “unspent funds” ay hindi lamang usapin ng accounting, kundi isang malinaw na repleksyon ng mabagal na serbisyo at kawalan ng agarang aksyon para sa mga scholarship programs na matagal nang inaasam ng ating mga kabataan. Sa bawat bilyon na nakatengga, libu-libong pangarap ang tila pansamantalang nakabinbin dahil sa burukrasya.

Ang rebelasyong ito ay nagdulot ng matinding pagkadismaya hindi lamang sa mga mambabatas kundi lalo na sa mga pamilyang hirap na hirap itaguyod ang edukasyon ng kanilang mga anak. Batay sa datos na lumabas sa pagdinig, ang “obligation rate” ng CHED ay nakitaan ng pagbaba sa mga nakalipas na siklo ng budget, na nagresulta sa bilyon-bilyong pisong pondo na dapat sana ay naipamahagi na bilang tulong-pinansyal sa ilalim ng Universal Access to Quality Tertiary Education Act at iba pang Student Financial Assistance Programs (StuFAPs). Kinuwestiyon ni Herrera kung bakit sa dami ng mga aplikanteng tinatanggihan o pinaghihintay dahil sa “kakulangan ng pondo,” ay mayroon palang ganito kalaking halaga na hindi nagagalaw sa loob ng ahensya. Para sa marami, ito ay isang sampal sa katotohanan na ang pera ay naririyan, ngunit ang sistema ang siyang nagiging hadlang upang ito ay makarating sa mga tunay na nangangailangan.

Binigyang-diin din sa pagdinig na ang bawat pisong hindi nagagamit ay itinuturing na “lost opportunity” o nawalang pagkakataon para sa isang estudyante na makapagtapos at makatulong sa kanyang pamilya. Habang ang bansa ay pilit na bumabangon at namumuhunan sa human capital, ang ganitong uri ng “underspending” sa sektor ng edukasyon ay itinuturing na isang malaking kasalanan sa taumbayan. Ayon sa mga ulat, ang pagkakaantala sa paglalabas ng pondo ay madalas na isinisisi sa mga kumplikadong dokumento at mabagal na beripikasyon, ngunit iginiit ni Herrera na hindi ito sapat na dahilan para hayaang “mabulok” ang pondo sa kaban ng bayan habang ang mga mag-aaral ay nagkakandaugaga sa pangungutang. Ang sigaw ng Kamara: hustisya para sa mga scholars at isang mabilis at transparent na sistema ng pamamahagi ng pondo.

Ang pagpapatuloy ng mainit na deliberasyon sa Kamara ay nagbukas ng mas malalim na sugat sa sistema ng ating edukasyon, habang isa-isang hinihimay ni Rep. Bernadette Herrera ang mga teknikal na dahilan kung bakit tila naging “frozen” o paralisado ang bilyun-bilyong pondo ng Commission on Higher Education (CHED). Ayon sa matapang na mambabatas, ang isyu ng “underspending” o ang hindi paggastos sa tamang oras ay hindi lamang isang simpleng pagkakamali sa accounting o administratibong aberya; ito ay isang seryosong anyo ng inefficiency na direktang pumapatay sa pag-asa at pangarap ng libu-libong mahihirap na estudyanteng Pilipino. Sa bawat sandali na ang pondong ito ay nananatiling nakatengga sa kaban ng ahensya, libu-libong pamilya ang nalulubog sa utang at kawalan ng kasiguruhan. Ipinaliwanag ni Herrera na ang budget na inaprubahan ng Kongreso ay may kalakip na responsibilidad at itinakdang panahon para gastusin, at kung ito ay mananatiling “natutulog” hanggang sa matapos ang fiscal year, ito ay malinaw na simbolo ng isang bigong pamamahala sa loob ng ahensya na dapat sanang naglilingkod sa interes ng kabataan.

Binigyang-diin ng mambabatas na habang ang CHED ay kilala sa pagpapatupad ng napakahigpit na mga kraytirya at masalimuot na dokumentasyon para sa mga aplikante ng scholarship, tila nakalimutan naman nilang lagyan ng kaparehong higpit at bilis ang kanilang sariling sistema sa paglalabas ng pera. Ang diskursong ito ay naglalantad sa masakit na katotohanan: ang burukrasya ay nagiging kuta ng kabagalan habang ang mga estudyante ay nasa labas, naghihintay ng ayuda upang hindi matigil sa pag-aaral. Sa gitna ng pasabog na ito, lumabas ang mga nakapanlulumong testimonya at ulat na maraming scholars ang hindi nakakatanggap ng kanilang nararapat na allowance sa loob ng isa hanggang dalawang semestre. Isipin na lamang ang bigat na dinadala ng isang mag-aaral na pumasok sa paaralan nang walang pambili ng libro, walang pambaon, at walang pambayad sa matrikula dahil ang pondong “natutulog” ay hindi mailabas-labas ng ahensya. Ang pondong ito ay dapat sanang nagsilbing salbabida sa gitna ng rumagasang taas ng bilihin, ngunit dahil sa bagal ng proseso, napipilitan ang mga pamilya na kumapit sa mga patubuan o high-interest loans na lalong nagbabaon sa kanila sa kahirapan.

Kinuwestiyon ni Herrera ang integridad at moral na aspeto ng pamunuan ng CHED—paano nila nagagawang matulog nang mahimbing sa gabi habang alam nilang may bilyon-bilyong pisong balanse ang kanilang ahensya, samantalang ang sigaw ng mga estudyante sa labas ng kanilang mga opisina ay katarungan para sa mga delayed na benepisyo? Ang bawat sentimong hindi nagagalaw ay katumbas ng mga pangarap na pansamantalang natitigil, mga talinong nasasayang, at mga magulang na nawawalan na ng tiwala sa kakayahan ng gobyerno na protektahan ang kanilang karapatan sa libreng edukasyon. Bilang tugon sa matinding presyur na ito, hinamon ng Kamara ang buong liderato ng CHED na magsumite ng isang kongkreto at detalyadong “catch-up plan.” Hindi na tatanggapin ng Kongreso ang mga gasgas na dahilan at simpleng paghingi ng paumanhin; kailangan ng isang radikal na pagbabago o “cleansing” sa proseso ng disbursement upang tuluyang matanggal ang mga “bottlenecks” at red tape na nagpapabagal sa serbisyo publiko.

Ang panawagan ni Herrera ay hindi lamang para sa CHED kundi nagsisilbi ring isang malakas na babala sa lahat ng mga ahensya ng pamahalaan. Ang pera ng bayan ay hindi isang dekorasyon sa mga bank account; ito ay dapat dumadaloy nang mabilis at diretso sa mga proyekto at taong labis na nangangailangan nito. Ang edukasyon ay kinikilala bilang isang pangunahing karapatan sa ilalim ng ating Konstitusyon, at ang anumang uri ng sadyang pagkaantala o kapabayaan sa pagpondo rito ay itinuturing na isang seryosong pagtataksil sa tiwala ng mga Pilipinong nagbabayad ng buwis. Ang bawat barya na kinakaltas sa sahod ng mga manggagawa ay may layuning itaguyod ang kinabukasan ng bansa, at ang makita itong nakatengga lamang ay isang pambabastos sa sakripisyo ng sambayanan. Sa bawat diskusyon sa budget hearing, naging malinaw na ang transparency ay hindi lamang sa kung saan napunta ang pera, kundi kung gaano kabilis ito nakarating sa benepisyaryo.

Sa huling bahagi ng pagdinig, nanindigan ang Kamara na mananatili silang mapagmatyag at hindi bibitiwan ang bawat galaw ng budget ng CHED para sa taong 2026. Ang layunin ng imbestigasyong ito ay hindi lamang para magturo ng pagkakamali o maghanap ng mapagbibintangan, kundi para puwersahin ang isang sistemang matagal nang natutulog na gumising at maglingkod nang tama. Nais matiyak ni Herrera na wala nang isang estudyanteng Pilipino ang mapagkakaitan ng kanyang scholarship dahil lamang sa kulang na “paperwork” o dahil sa isang opisyal na hindi nakapirma sa tamang oras. Ang bilyun-bilyong pisong nabulgar sa pagdinig na ito ay dapat magsilbing mitsa ng isang malawakang reporma—isang paalala na sa ilalim ng bagong pamumuno at mas masusing pagbabantay, ang bawat barya ay may mukha, at ang mukhang iyon ay ang libu-libong kabataang Pilipino na naghahangad ng diploma bilang susi sa pag-ahon sa hirap.

Hindi titigil ang paniningil hangga’t hindi naibibigay ang huling sentimo para sa mga scholars. Ang laban para sa isang transparent, mabilis, at mapagmalasakit na pondo sa edukasyon ay isang laban para sa kinabukasan ng Pilipinas. Ang pasabog na ito sa Kamara ay simula pa lamang ng mas malalim na pagsusuri sa lahat ng mga ahensyang “natutulog sa pansitan” habang ang bayan ay nagdurusa. Ang bawat mag-aaral ay may karapatang mag-aral nang walang takot na bukas o sa makalawa ay hihinto sila dahil hindi dumating ang kanilang allowance. Ang edukasyon ay hindi dapat maging isang sugal kung saan ang taya ay ang kinabukasan ng bata, kundi isang garantisadong pamumuhunan ng estado. Sa pagtatapos ng session, ang mensahe ay malinaw: Gamitin ang pondo, ibigay ang scholarship, at huwag hayaang mabulok sa burukrasya ang pangarap ng kabataang Pilipino. Ang bawat oras na lumilipas ay mahalaga, at ang bawat pisong nakatengga ay isang hamon sa integridad ng ating serbisyo publiko. Panahon na para ang bilyun-bilyong pondo ay maging bilyun-bilyong pagkakataon para sa ating mga mag-aaral.