ANG BABAE NA NAKIPAGTALO SA KANYANG KAPITBAHAY UPANG MABAWI ANG NAWAWALANG PASO NG HALAMAN AT ORASAN NG MGA BATA — NGUNIT ANG TUNAY NA DAHILAN SA LIKOD NG KANYANG PAGKAGALIT AY NAGPAIYAK SA BUONG BARANGAY

“Akin ‘yan! Bitawan mo ang paso ko, Marites!”
Umalingawngaw ang matinis na sigaw ni Aling Cora sa makitid na eskinita ng Barangay San Isidro habang pilit niyang inaagaw ang paso ng halaman. Napalingon ang mga drayber ng padyak. Namumula ang kanyang mukha, halatang nanginginig sa galit.

Sa kabilang panig, nanlilisik ang mga mata ni Marites:
“Ano bang problema mo? Regalo ‘yan ng anak ko noong Valentine! Nababaliw ka na ba?”

“Nababaliw? Ninanakaw ‘yan ng mga anak mo mula sa bakuran ko! Binili ko pa ‘yan noong nagpunta ako sa Baguio!” sigaw ni Aling Cora habang hinablot ang paso at tinalikuran si Marites.

Hindi nagpahuli si Marites:
“Sa totoo lang, matanda ka na at nalilito na kaya kung anu-ano ang ibinibintang mo! Siguro dahil mag-isa ka na lang sa buhay kaya naghahanap ka ng gulo!”

Kinabukasan, habang naglalaba si Marites sa tapat ng bahay, biglang bumukas ang pinto ni Aling Cora. Galit na galit ang kanyang boses:
“Nasaan ang kulay ube kong orasan?!”

“Pumasok ang anak mo sa bahay ko! Kahoy iyon, kulay ube at puti!”

Biglang tumayo si Marites, nagngingitngit:
“Sobra ka na! Wala kaming ganyang orasan! Sa ugali mong ‘yan, sana noon pa lang hindi ka na nagkaanak!”

Natigilan si Aling Cora. Biglang naging malamig at hungkag ang kanyang mga mata. Hindi na siya nagsalita at tahimik na bumalik sa loob ng bahay.

Sandaling nakaramdam ng konsensya si Marites, ngunit nanaig ang kanyang pride. Hindi siya makapaniwalang ang kanyang mga anak na sina Makoy at RJ—edad 8 at 10—ay magnanakaw. Mabubuti ang mga ito at mahal na mahal siya.

Pagsapit ng hapon, pinapunta niya ang dalawang bata upang bumili ng ilang gamit. Samantala, nagpasya siyang linisin ang likod-bahay kung saan madalas maglaro ang mga bata.

Habang nagwawalis, may tumama sa kanyang walis. Inalis niya ang lumang sako… at nanlamig ang kanyang katawan.

Isang kahoy na orasan na kulay ube at puti—eksaktong paglalarawan ni Aling Cora—ang nakatago roon.

Parang gumuho ang mundo ni Marites. Ang mga anak na buong puso niyang pinagtanggol… ay talagang kumuha ng gamit ng iba.

Pagbalik nina Makoy at RJ, napaiyak siya:
“Bakit ninyo kinuha ang orasan ni Aling Cora?!” nanginginig niyang tanong habang hawak ang orasan.

Umiiyak na sumagot si Makoy:
“Ma… wala kaming pambili ng regalo sa Valentine… akala namin itinapon na lang iyon…”

Parang piniga ang puso ni Marites. Kahit pagmamahal ang dahilan, mali pa rin ang ginawa ng mga bata.

Hindi na siya nag-atubili. Hinawakan niya ang mga kamay ng kanyang mga anak—oras na para harapin ang katotohanan.

Kumatok silang tatlo sa bahay ni Aling Cora. Nakayuko si Marites, tumutulo ang luha:
“Aling Cora… patawarin mo kami. Humihingi ako ng tawad sa mga nasabi ko kahapon. Totoo… kinuha ng mga anak ko…”

Inihanda niya ang sarili sa galit—ngunit isang buntong-hininga lamang ang kanyang narinig.

“Pumasok kayo,” mahinang sabi ni Aling Cora. “May niluto akong kaunting noodles, kumain muna ang mga bata.”

Nagulat, pumasok ang mag-ina. Sa maliit na sala, napansin nila ang mga lumang laruan.

Habang kumakain sina Makoy at RJ, napansin ni RJ ang isang larawan sa altar. Isang batang lalaki ang nasa larawan, hawak ang parehong kulay ube na orasan.

“Tita, sino po siya?” tanong ni RJ.

Ngumiti nang malungkot si Aling Cora, habang tumutulo ang kanyang luha:
“Anak ko ‘yan—si Leo. Namatay siya siyam na taon na ang nakalipas dahil sa leukemia, noong 12 taong gulang pa lang siya.”

“Ang orasan na ‘yan… at pati ang paso ng halaman… siya mismo ang gumawa at ibinigay sa akin bago siya pumanaw. Iyon na lang ang natitirang alaala ko sa kanya.”

Napahagulhol si Marites. Ang mga bagay na inakala niyang walang halaga… ay buong mundo pala ng isang inang nawalan ng anak.

Napaiyak nang tuluyan si Marites. Hindi na niya napigilan ang sarili—lumuhod siya sa harap ni Aling Cora, yakap-yakap ang kanyang mga anak.

“Patawarin mo ako… hindi ko naisip… hindi ko alam na ganoon kahalaga ang mga iyon sa’yo…”

Tahimik na tumingin si Aling Cora sa kanila. Sa unang pagkakataon, nawala ang galit sa kanyang mga mata—napalitan ito ng malalim na lungkot… at isang bahagyang pag-unawa.

Dahan-dahan niyang inilapag ang kamay sa ulo nina Makoy at RJ.

“Hindi masamang magmahal,” mahinahon niyang sabi, “pero hindi dapat ninanakaw ang pagmamahal ng iba.”

Humagulgol ang dalawang bata.
“Sorry po, Lola… hindi na po mauulit…”

Sa salitang “Lola,” tila may kung anong kumirot—at sabay ring naghilom—sa puso ni Aling Cora.

Makalipas ang ilang araw, buong barangay ang nagulat nang makita si Aling Cora na nakaupo sa tapat ng bahay nina Marites, tinuturuan sina Makoy at RJ kung paano magtanim.

“Dapat inaalagaan ‘yan araw-araw,” sabi niya habang inaayos ang lupa sa paso. “Ganyan din ang pagmamahal—hindi basta kinukuha, inaalagaan.”

Si Marites naman ay abalang nagluluto sa kusina. Paminsan-minsan, sumisilip siya sa bintana—at sa bawat silip, gumagaan ang kanyang dibdib.

Isang hapon, may dala ang mag-ina na maliit na kahon.

“Aling Cora…” mahina niyang tawag.

Pagbukas ng kahon, naroon ang isang bagong kahoy na orasan—kulay ube at puti, maingat na ginawa.

“Kami po ang gumawa… para po sa inyo,” nahihiyang sabi ni Makoy.

“Hindi nito mapapalitan si Leo… pero sana… kahit papaano… mapangiti kayo…”

Hindi agad nakapagsalita si Aling Cora. Nanginginig ang kanyang mga kamay habang hinahawakan ang orasan.

Dahan-dahan… napangiti siya—isang ngiting matagal nang nawala.

“Hindi nito kailangang palitan ang anak ko,” bulong niya, “dahil ngayon… pakiramdam ko… hindi na ako nag-iisa.”

Mahigpit niyang niyakap sina Makoy at RJ, habang si Marites ay tahimik na umiiyak sa gilid—ngunit sa pagkakataong ito, hindi na sa sakit… kundi sa paghilom.

Mula noon, hindi na muling narinig sa eskinita ang sigawan ni Aling Cora.

Sa halip, tawanan ng mga bata, kwentuhan sa hapon, at ang tunog ng isang lumang orasan—patuloy na umaandar—ang pumuno sa dating tahimik at malungkot na tahanan.

At sa bawat tik-tak nito, isang bagong alaala ang nabubuo—hindi na lang ng pagkawala… kundi ng pangalawang pagkakataon sa pagmamahal.