Naranasan mo na ba ang pakiramdam na parang tinraydor ka ng isang matalik na kaibigan? Yung tipong pinagkatiwalaan mo ng ilang taon, pinapasok mo sa iyong tahanan, at araw-araw mong nakakasama, tapos malalaman mo na lang isang araw na siya pala ang dahan-dahang sumisira sa iyo? Ganyan ang nararamdaman ng marami sa atin ngayon matapos sumabog ang balitang ito tungkol sa mga mantikang matagal na nating katuwang sa pagluluto. Sa bawat pritong isda, sa bawat lumpiang shanghai, at sa bawat ginisang gulay na inihahain natin sa ating pamilya, akala natin ay nagbibigay tayo ng pagmamahal. Pero paano kung ang mismong sangkap na nagpapasarap sa ating mga lutuin ay siya ring naglalapit sa atin sa kapahamakan? Handa ka na bang malaman kung sinu-sino ang mga “traydor” sa iyong kusina?

Hindi biro ang usaping ito dahil ang mantika ay dugo ng bawat kusinang Pilipino. Halos lahat ng paborito nating ulam ay hindi mabubuo kung wala ito. Mula sa simpleng pritong itlog sa almusal hanggang sa crispy pata sa mga handaan, mantika ang bida. Kaya naman, ganoon na lamang ang gulat at pangamba ng marami nang lumabas ang isang detalyadong pagsusuri na nagbubunyag sa anim na sikat na brand ng mantika sa Pilipinas na dapat na raw nating itapon. Oo, tama ang nabasa mo—itapon. Hindi lang basta iwasan, kundi alisin na sa ating sistema. Ang rebelasyong ito ay hindi galing sa kung saan-saan lang, kundi base sa mga pag-aaral tungkol sa nutrisyon, saturated fats, at ang epekto ng mga ito sa ating puso sa paglipas ng panahon.

Ang nakakakilabot dito ay ang katotohanang ang mga brand na ito ay nakasanayan na natin. Ito yung mga dinadampot na lang natin sa grocery shelf nang hindi tinitingnan ang label dahil “subok na.” Ito yung mga brand na kinalakihan natin, na nakikita natin sa mga commercial na puno ng masasayang pamilya. Pero sa likod ng makulay na packaging at mabangong aroma habang nagpiprito, may nakatagong panganib na hindi natin nakikita. Ang tawag dito ng mga eksperto ay “silent inflammation” at pagtaas ng “bad cholesterol” na dahan-dahang bumabara sa ating mga ugat. Ito ang klase ng kalaban na hindi mo mararamdaman ngayon, pero sisingilin ka ng mahal sa mga darating na taon.

Kaya naman, huminga ng malalim at ihanda ang sarili. Baka ang mantikang gamit mo kanina sa pagluto ng hotdog ay kasama sa listahang ito. Huwag mag-alala, dahil sa kabila ng bad news, may good news din tayong hatid. May dalawang brand na itinuturing na “tagapagligtas” o ang mga mas healthy na alternatibo na dapat mong ipalit agad. Tara, isa-isahin natin ang mga ito at alamin kung bakit sila naging “pass” o “fail” sa mata ng siyensya at kalusugan.

Online advertising space

Ang Unang Suspect: UFC Golden Fiesta Palm Oil

Sino ba naman ang hindi nakakakilala sa Golden Fiesta? Isa ito sa mga staple sa bawat household. Kapag sinabing prito, Golden Fiesta agad ang naiisip ng marami. Pero ayon sa pagsusuri, ang partikular na variant na ito—ang kanilang Palm Oil—ay isa sa mga dapat iwasan. Ang pangunahing dahilan? Ang napakataas na level ng saturated fats. Alam niyo ba na ang isang kutsara lang nito ay naglalaman na ng halos 6 grams ng saturated fat? Kung mahilig ka sa deep-fried foods, isipin mo na lang kung gaano karaming bad fat ang pumapasok sa katawan mo sa bawat kain.

Ang palm oil, lalo na yung mga highly refined o dumaan sa matinding proseso, ay hindi kaibigan ng ating puso. Bagamat may mga nagsasabing “pwede na” ito para sa paminsan-minsang gamit, ang problema ay ang pagiging “highly refined” nito. Sa proseso ng pagpapaganda ng kulay at pagtanggal ng amoy ng mantika, nawawala ang mga natural na nutrients nito. Ang naiiwan na lang ay ang taba na kapag naipon sa katawan ay nagiging sanhi ng pagtaas ng LDL o Low-Density Lipoprotein. Ito yung tinatawag na “bad cholesterol” na siyang bumabara sa ating mga artery.

Isipin mo ang iyong mga ugat na parang mga tubo ng tubig. Kapag araw-araw kang nagbubuhos ng sebo dito, darating ang panahon na magbabara ito. Ganyan ang nangyayari sa ating puso kapag sobra ang saturated fats sa ating diyeta. Bukod pa rito, kapag ang palm oil ay ginamit sa napakataas na temperatura nang paulit-ulit—gaya ng ginagawa natin kapag nag-re-reuse ng mantika para makatipid—nagpo-produce ito ng mga harmful compounds. Ito yung mga kemikal na hindi mo gugustuhing pumasok sa katawan ng mga anak mo. Kaya kahit gaano pa kasikat ang brand na ito, kung ang kapalit naman ay ang kalusugan ng pamilya, marahil ay panahon na para mag-isip-isip.

Ang “Pambansang Mantika”: Minola Palm Oil

“Minola, Minola, paborito ni Mommy!” Naaalala niyo pa ba ang linyang iyan? Talagang tumatak sa isipan ng mga Pilipino na ang Minola ay kakampi sa kusina. Dagdag pa na ito ay madalas na pinakamura sa estante, kaya naman ito ang takbuhan ng mga nagtitipid. Pero, masakit man tanggapin, kasama ang Minola Palm Oil sa listahan ng mga dapat iwasan. Tulad ng naunang nabanggit, ito ay palm oil, at taglay nito ang parehong mga problema: mataas na saturated fat content at highly refined processing.

Ang Minola ay madalas na ibinebenta na may dagdag na vitamins, pero hindi nito naaalis ang katotohanan na ang base nito ay saturated fat. Ang masaklap dito, dahil mura, ito ang madalas gamitin sa karinderya at street food. Yung fishball, kwek-kwek, at pritong manok na binibili natin sa labas? Malaki ang tsansa na niluto yan sa ganitong klase ng mantika. At dahil sa commercial use, madalas itong gamitin ng paulit-ulit hanggang sa maging itim na ang kulay. Kapag ang mantika ay umabot na sa ganitong estado, ito ay nagiging “unstable” at puno na ng free radicals na sumisira sa ating mga cells.

Ang free radicals ay parang mga maliliit na terorista sa loob ng ating katawan na nagdudulot ng oxidative stress. Ito ang pinagmumulan ng pamamaga at iba’t ibang chronic diseases. Kaya sa mga nanay na nagba-budget, naiintindihan namin na mahalaga ang bawat piso. Pero tanungin niyo ang sarili niyo: sulit ba ang natipid na ilang piso kung ang kapalit naman ay maintenance na gamot para sa high blood at cholesterol sa pagtanda? Ang Minola ay naging bahagi na ng ating kultura, pero tulad ng maraming tradisyon, kung nakakasama na, kailangan na itong baguhin.

Ang Akala Nating Healthy: Fiesta Vegetable Oil

Dito tayo madalas malito. Kapag naririnig natin ang salitang “Vegetable Oil,” ang una nating naiisip ay gulay—at ang gulay ay healthy, di ba? Mali. Ito ang isa sa pinakamalaking pagkakamali ng mga consumers. Ang Fiesta Vegetable Oil, at iba pang generic na vegetable oil blends, ay kadalasang gawa sa pinaghalong soybean, corn, o iba pang seed oils. Ang problema sa mga mantikang ito ay ang kanilang mataas na Omega-6 fatty acid content.

Teka, hindi ba healthy ang Omega-6? Healthy ito kung balanse sa Omega-3. Pero sa modernong diet natin, sobra-sobra ang Omega-6 na nakukuha natin at kulang na kulang sa Omega-3. Kapag hindi balanse ang dalawang ito, nagdudulot ito ng “inflammation” o pamamaga sa loob ng katawan. Ang chronic inflammation ay ang ugat ng halos lahat ng seryosong sakit—diabetes, sakit sa puso, at iba pa. Para kang naglalagay ng gatong sa apoy na dahan-dahang tumutupok sa kalusugan mo.

Isa pang isyu sa vegetable oil blends ay ang pagiging prone nito sa oxidation. Madali itong masira kapag naiinitan. Unlike sa saturated fats na matibay sa init, ang polyunsaturated fats ng vegetable oils ay mabilis mag-break down. Kapag nasira ang oil structure habang nagpiprito ka, nagiging lason ito. Kaya yung inaakala nating “healthy choice” dahil may nakalagay na “vegetable” sa label, ay isa pala sa mga pinaka-mapanlinlang na produkto sa merkado. Huwag magpapabudol sa pangalan. Maging mapanuri sa kung ano talaga ang laman ng bote.

Ang Tradisyunal na Bet: Choice Coconut Oil (Refined)

Ito ang masakit para sa mga makabayan. Ang niyog ay “Tree of Life” ng Pilipinas, at ipinagmamalaki natin ang ating coconut oil. Pero teka lang, hindi lahat ng coconut oil ay pantay-pantay. Ang tinutukoy dito na dapat iwasan ay ang mga refined coconut oil, gaya ng brand na Choice. Iba ito sa Virgin Coconut Oil (VCO). Ang refined coconut oil ay dumaan sa matinding proseso—RBD o Refined, Bleached, and Deodorized.

Sa prosesong ito, tinatanggal ang amoy at lasa ng niyog para maging neutral ito. Pero kasabay ng pagtanggal ng amoy, tinatanggal din ang mga phytonutrients at antioxidants na siyang nagpapaganda sa coconut oil. Ang natitira na lang ay pure saturated fat. Bagamat may mga pag-aaral na nagsasabing mas okay ang saturated fat ng niyog (MCTs) kaysa sa iba, kapag wala na ang antioxidants, nawawalan na ito ng proteksyon laban sa init.

Marami sa atin ang lumaki na ito ang gamit. Amoy probinsya, ika nga. Pero sa panahon ngayon na puno na tayo ng toxins mula sa polusyon at processed foods, kailangan natin ng mantikang lalaban para sa atin, hindi yung mantikang dagdag lang sa taba. Kung gusto niyo talaga ng coconut oil, doon tayo sa Virgin. Pero kung ang budget niyo ay pang-refined lang, mag-isip-isip muli dahil baka hindi ito ang pinakamainam para sa puso ni Tatay at Nanay.

Ang Misteryosong “Generic”: Blender Master Canola Blend

Ito yung madalas nating makita sa mga palengke o sa mga budget section na hindi masyadong kilala ang brand. Ang “Generic Canola Blend” gaya ng Blender Master ay nakakatakot dahil sa kawalan ng transparency. Kapag sinabing “blend,” ibig sabihin ay hinaluan ito. Ang tanong: hinaluan ng ano? Madalas, hinahaluan ito ng mas murang oils para bumaba ang presyo ng production.

Ang pure Canola Oil ay maganda sana (pag-uusapan natin ito mamaya), pero kapag ito ay naging “blend,” nawawala ang assurance mo sa quality. Baka ang 50% nito ay palm oil o soybean oil na, at binabayaran mo lang ang pangalang “Canola.” Ito ay panloloko sa panlasa at sa bulsa. Bukod pa rito, ang mga generic oils na ito ay madalas na nakalagay sa mga lalagyang hindi protektado sa init at araw habang nasa bodega, kaya bago mo pa man buksan, baka “rancid” o sira na ang mantika sa loob.

Ang rancid oil ay napakasama sa katawan. Ito ay puno ng oxidative stress triggers. Minsan, hindi natin napapansin ang lasa dahil natatakpan ng alat at sarap ng ating niluluto. Pero ang epekto sa cellular level ay nandoon. Ito yung tipong nagtitipid ka nga, pero ang kapalit ay ang unti-unting pagkasira ng iyong cells. Huwag ipagsapalaran ang kalusugan sa mga brand na hindi sigurado ang timpla.

Ang Budget-Friendly Trap: Puregold Palm Olein

Ang Puregold ay isa sa mga paboritong grocery store ng bayan, at syempre, tinatangkilik natin ang kanilang house brands dahil mas mura. Ang Puregold Palm Olein ay sikat na sikat dahil sa presyo. Pero, ulitin natin ang aral tungkol sa palm oil—ang Palm Olein ay likidong anyo ng palm oil at tadtad pa rin ito ng saturated fats.

Oo, magaling ito sa deep frying. Crispy kung crispy ang chicken joy mo dito. Hindi mabilis masunog ang mantika. Pero ang tanong, saan napupunta ang taba? Dirediretso sa iyong mga ugat. Ang regular na paggamit nito, lalo na kung araw-araw ay prito ang ulam, ay reseta para sa heart disease. Ang pagiging “budget-friendly” nito ay sa presyo lang sa counter, pero hindi sa long-term health cost.

Nakakalungkot isipin na ang mga produkto na abot-kaya ng masang Pilipino ay siya ring mga produkto na may dalang panganib sa kalusugan. Ito ang realidad ng “poverty penalty”—kung saan ang mahihirap ay napipilitang bumili ng murang pagkain na nagdudulot ng sakit, na mas lalo pang magpapahirap sa kanila dahil sa gastos sa gamutan. Ang Puregold Palm Olein ay simbolo ng sistemang ito. Masarap, mura, pero may kapalit.

Huwag Mawalan ng Pag-asa: May Solusyon!

Matapos ang nakaka-depress na listahan, huminga tayo nang maluwag dahil may mga “bayani” sa ating grocery aisles. Hindi kailangang itigil ang pagpiprito, kailangan lang natin ng tamang sandata. Narito ang dalawang brand na dapat mong ilagay sa iyong cart sa susunod na sweldo.

Ang Bida ng Puso: Jolly Heartmate Canola Oil

Kung mayroong “leading man” sa mundo ng healthy cooking oil sa Pilipinas, ito na siguro ang Jolly Heartmate Canola Oil. Bakit ito ang dapat mong piliin? Una, ito ay mayaman sa Monounsaturated Fats—ito yung “good fats” na tumutulong magpababa ng bad cholesterol. Kabaligtaran ito ng ginagawa ng palm oil. Sa halip na barahan ang ugat mo, tinutulungan pa nitong linisin ito.

Pangalawa, mayroon itong Omega-3 at Omega-6 sa tamang balanse. Ang Jolly Heartmate ay may mataas ding “smoke point,” ibig sabihin, pwede itong gamitin sa prito nang hindi agad nasusunog o nagiging lason ang mantika. Ito ang perfect combination ng health at functionality. Hindi magbabago ang lasa ng favorite mong adobo o prito dahil neutral ang lasa nito.

Oo, medyo mas mahal ito ng konti kumpara sa Minola o Golden Fiesta. Pero isipin mo na lang na ang dagdag na presyo ay “insurance fee” mo para hindi ka ma-high blood. Ang Jolly Heartmate ay subok na ng maraming heart-conscious na Pinoy. Ito ang investment na hindi mo pagsisisihan. Kung mahal mo ang puso ng asawa mo (literal at figurative), ito ang gamitin mong panluto.

Ang Sosyal pero Sulit: Pure and Natural Olive Oil / Extra Virgin Olive Oil

Para sa mga salads, pasta, o light sautéing, wala nang tatalo sa Olive Oil. Kahit anong brand basta “Pure and Natural” o “Extra Virgin” (EVOO), panalo ka dito. Ang Olive Oil ay ang sikreto ng Mediterranean Diet, na kilala bilang isa sa pinaka-healthy na diet sa buong mundo. Puno ito ng antioxidants na tinatawag na polyphenols. Ito ay lumalaban sa inflammation at nagpapabata ng ating mga cells.

Hindi ito ideal pang-deep fry dahil mababa ang smoke point ng EVOO (madali itong umusok at masunog), pero para sa mga gisa-gisa, dressing, o pampalasa sa ulam, ito ang hari. Ang paggamit ng Olive Oil ay parang paginom ng vitamins sa pamamagitan ng pagkain. Medyo mahal, oo. Pero ang bawat patak naman ay puno ng benepisyo. Pwede mong simulan sa paggamit nito sa mga simpleng ulam. Hindi kailangang sosyal ang luto para gamitan ng Olive Oil. Kahit sa ginisang ampalaya, pwedeng-pwede ito at mas magiging healthy pa ang hain mo.

Analisi: Ang Presyo ng Kalusugan sa Pilipinas

Bakit nga ba patuloy nating tinatangkilik ang mga “bawal” na mantika? Ang sagot ay simple at masakit: Kahirapan at Kakulangan sa Impormasyon. Sa hirap ng buhay ngayon, sino ba naman ang mag-iisip pa ng “saturated fats” kung ang iniintindi mo ay kung paano pagkakasyahin ang 500 pesos para sa ulam ng isang linggo? Ang Golden Fiesta at Minola ay naging sandalan ng bayan hindi dahil gusto nating magkasakit, kundi dahil ito lang ang kaya ng budget.

Ngunit ang video na ito at ang artikulong ito ay isang paalala na may responsibilidad din tayong alamin ang totoo. Minsan, ang “tipid” ngayon ay “gastos” bukas. Ang pagtaas ng kaso ng sakit sa puso at stroke sa mga batang Pilipino ay nakakaalarma. Hindi na ito sakit ng matatanda lang. At malaki ang kinalaman ng ating diet dito. Ang paglipat sa Canola Oil ay maliit na hakbang, pero malaki ang impact. Kung kaya nating bawasan ang softdrinks o milk tea, siguro naman ay kaya rin nating maglaan ng konting extra budget para sa matinong mantika.

Ito rin ay hamon sa ating mga food manufacturers. Sana ay magkaroon ng mas maraming affordable na healthy options. Hindi dapat maging pribilehiyo ng mayaman ang pagkakaroon ng malusog na puso. Ang kalusugan ay karapatan ng bawat Pilipino, mayaman man o mahirap.

Reaksyon ng mga Netizen: “Hala, Ubos na Pera Ko!”

Paglabas na paglabas ng impormasyong ito, sabog ang comment section ng mga social media pages. Halo-halo ang emosyon ng mga netizen—may natakot, may nanghinayang, at mayroon ding dinaan na lang sa tawa ang sakit.

Isang netizen na si Mommy Jinky ang nag-comment: “Naku po! Kakabili ko lang ng isang galon ng Golden Fiesta kahapon! Ibig bang sabihin itatapon ko na to? Sayang naman ang 300 pesos ko! Pwede bang ubusin ko muna bago ako mag-switch? Hahaha iyak tawa na lang.” – Ito ang sentimyento ng marami. Mahirap magtapon ng pagkain lalo na kung pinaghirapan ang pambili.

Sabi naman ni Sir Ompong: “Kaya pala ang taas ng cholesterol ko kahit hindi ako masyadong kumakain ng taba ng baboy. Sa mantika pala ang salarin! Minola pa naman gamit namin since 1990s. Traydor ka Minola! Salamat sa info na ito, magka-Canola na kami starting tomorrow.” – Dito makikita ang realization ng mga tao. Minsan, nasa maliliit na bagay ang dahilan ng ating mga sakit.

May mga praktikal naman mag-isip gaya ni Che-Che: “Okay lang yan mag-Canola, mas mahal ng konti pero isipin niyo na lang, mas mahal ang ma-ospital. Ang isang check-up sa cardio, ilang galon na ng Jolly Heartmate yun. Prevention is better than cure mga bes!”

At syempre, hindi mawawala ang mga humuhugot: “Buti pa ang mantika, may choice kang palitan kapag hindi na healthy para sa’yo. Eh yung jowa mong toxic, kailan mo itatapon? Charot! Pero seryoso, thanks sa awareness. Health is wealth talaga.”

Nakakatuwa basahin na nagiging conscious na ang mga Pinoy sa kanilang kinakain. Dati, basta masarap, okay na. Ngayon, nagtatanong na tayo, “Ligtas ba to?” Ito ay magandang senyales ng pagbabago.

Konklusyon: Ang Hamon sa Iyong Kusina

Mga Ka-Sosy, ang artikulong ito ay hindi para takutin kayo kundi para bigyan kayo ng kapangyarihan—ang kapangyarihang pumili. Ang iyong kusina ay ang iyong kaharian, at ikaw ang may kontrol sa kung anong papasok sa katawan ng iyong pamilya. Ang anim na brand na nabanggit—UFC Golden Fiesta, Minola, Fiesta Vegetable Oil, Choice Coconut Oil, Blender Master, at Puregold Palm Olein—ay mga produkto na maaring naging bahagi na ng ating nakaraan, pero hindi kailangang maging bahagi ng ating hinaharap.

Ngayong alam mo na ang totoo, ano ang gagawin mo? Itutuloy mo pa rin ba ang nakasanayan dahil “sayang,” o gagawa ka na ng hakbang para sa pagbabago? Ang paglipat sa Jolly Heartmate o Olive Oil ay hindi lang pagpapalit ng brand. Ito ay pagpili sa buhay. Ito ay pagsasabi sa iyong pamilya na “Mahal ko kayo, kaya gusto ko humaba pa ang buhay niyo.”

Kaya pagkatapos mong basahin ito, tumayo ka, pumunta sa iyong kusina, at tingnan ang mantikang gamit niyo. Basahin ang label. Kung ito ay isa sa mga “traydor,” alam mo na ang gagawin. Huwag manghinayang sa itatapon na mantika; manghinayang ka sa mga taon na pwede sanang maidagdag sa buhay ng mga mahal mo kung naging mas maingat tayo.

Ikaw, anong mantika ang gamit mo? Handa ka na bang mag-switch? I-share ang iyong kwento o reactions sa comment section sa ibaba. Pag-usapan natin yan! At huwag kalimutang i-share ang post na ito para malaman din ng mga kumare at kumpare mo. Sabay-sabay tayong maging healthy, one prito at a time!