Sa mundo ng politikang Pilipino, hindi na bago ang mga sorpresang tila ba kidlat sa gitna ng tirik na araw. Pero nitong mga nakaraang araw, isang balita ang yumanig sa social media at naging mitsa ng mainit na diskusyon sa bawat kanto, palengke, at maging sa mga GC ng pamilya. Ang usapin? Walang iba kundi ang pag-abswelto ng Commission on Elections o COMELEC kay Rodante Marcoleta pagdating sa kanyang kaso patungkol sa Statement of Contributions and Expenditures o mas kilala natin sa tawag na SOCE.

Para sa mga ordinaryong mamamayan, baka itanong ninyo: “Ano ba itong SOCE na ito at bakit parang galit na galit ang marami?” Simple lang ang konsepto nito pero mabigat ang dala nitong responsibilidad. Ang SOCE ang listahan ng lahat ng perang tinanggap at ginastos ng isang kandidato noong panahon ng kampanya. Batas ito—isang paraan para matiyak na walang “dirty money” na pumapasok at para makita kung sumobra ba sa limitasyon ang isang politiko. Kapag hindi ka nakapag-file nang tama o may problema sa iyong dokumento, maaari kang ma-disqualify o hindi payagang makaupo sa pwesto. Kaya naman, nang lumabas ang balitang “clear” na si Marcoleta, hindi maiwasang magtaas ng kilay ng marami.

Sino ba si Rodante Marcoleta sa mata ng publiko? Siya ay isang batikang mambabatas na kilala sa kanyang matatalas na pananalita at sa kanyang naging malaking papel sa ilang mga pinaka-kontrobersyal na isyu sa bansa, kabilang na ang prangkisa ng isang malaking media network. Dahil dito, bawat kilos niya ay binabantayan. Kaya naman nang ang usapin ng kanyang SOCE ay mapunta sa COMELEC, naging parang teleserye ang pagsubaybay ng mga tao. Ang tanong ng lahat: Masusunod ba ang batas, o may “magic” na mangyayari?

Ang desisyon ng COMELEC na pawalang-sala si Marcoleta ay hindi lamang isang legal na usapin; ito ay naging simbolo ng kung paano tinitingnan ng publiko ang hustisya sa ating bansa. Maraming netizens ang agad na nag-react, at hindi mawawala ang mga katagang “Grabe Garci!” na tumutukoy sa isa sa mga pinakamadilim na kabanata ng ating kasaysayan pagdating sa integridad ng halalan. Bakit nga ba mabilis na naikakabit ang ganitong mga salita? Dahil sa Pilipinas, ang tiwala sa sistema ay tila ba isang manipis na sinulid na madaling maputol kapag may mga desisyong hindi maintindihan ng karaniwang tao.

Balikan natin ang detalye ng isyu. Ang reklamo laban kay Marcoleta ay nag-ugat sa mga alegasyon na may mga pagkukulang o iregularidad sa kanyang pagsusumite ng SOCE noong nakaraang halalan. Sa ilalim ng batas, ang bawat kandidato, nanalo man o natalo, ay may obligasyong ipakita ang bawat sentimong dumaloy sa kanilang kampanya. Ito ang proteksyon ng taumbayan laban sa korapsyon. Kapag ang isang makapangyarihang politiko ay naabswelto, laging may dalawang panig ang kuwento. Sa panig ng COMELEC, malamang na may mga legal na basehan silang nakita. Maaaring sapat ang mga ebidensyang ipinakita ng kampo ni Marcoleta, o baka naman may mga teknikalidad sa batas na pabor sa kanya.

Ngunit sa panig ng publiko, ang tanong ay nananatili: Kung isang ordinaryong tao ba ang nagkamali sa ganitong dokumento, magiging ganito rin ba kabilis ang proseso? O baka naman mas mabilis pa sa alas-kwatro ang hatol na “guilty”? Ito ang sentimyentong nagpapakulo sa dugo ng marami sa Facebook at Twitter. Ang pakiramdam na tila may “double standard” ang batas sa ating bansa—isang batas para sa mga makapangyarihan, at ibang batas para sa mga maliliit.

Hindi natin maitatanggi na si Marcoleta ay isang polarizing figure. Marami siyang tapat na taga-suporta na naniniwalang siya ay pinupulitika lamang ng kanyang mga kalaban. Para sa kanila, ang pag-abswelto sa kanya ay patunay na siya ay malinis at sumusunod sa alituntunin. Sinasabi nila na ang mga bumabatikos sa desisyon ng COMELEC ay mga “bitter” lang o mga taong ayaw siyang makitang nagtatagumpay. Ang ganitong banggaan ng opinyon ang nagpapalinaw kung gaano kalalim ang pagkakahati-hati ng ating lipunan ngayon.

Sa kabilang banda, hindi rin natin masisisi ang mga kritiko. Ang pagbanggit sa pangalang “Garci” ay isang paalala na ang ating sistema ng halalan ay may mga sugat na hindi pa lubos na naghihilom. Kapag nararamdaman ng tao na parang “ginawan ng paraan” para makalusot ang isang politiko, doon nagsisimula ang pagduda sa buong institusyon. Ang COMELEC, bilang tagapangalaga ng ating mga boto, ay dapat na maging mas transparent sa pagpapaliwanag ng mga ganitong desisyon. Hindi sapat na sabihing “abswelto na.” Kailangan ng malinaw, madaling intindihin, at makatotohanang paliwanag para sa bayan.

Ano nga ba ang implikasyon nito sa darating na mga halalan? Kapag nakikita ng mga bagong tatakbo na tila madali lang makalusot sa mga isyu ng SOCE, baka mawalan ng saysay ang batas na ito. Baka isipin ng iba na ayos lang na huwag maging masyadong tapat sa kanilang gastos dahil may “paraan” naman para maayos ito sa huli. Ito ang delikadong landas na maaari nating puntahan kung hindi magiging maingat ang ating mga ahensya sa kanilang mga hatol.

Ang pag-uusap tungkol kay Marcoleta ay hindi lamang tungkol sa isang tao. Ito ay tungkol sa ating lahat. Ito ay tungkol sa ating pagnanais para sa isang gobyernong tapat at isang sistemang walang kinikilingan. Sa bawat comment, share, at react natin sa social media, ipinapakita natin na tayo ay mulat. Ipinapakita natin na hindi tayo basta-basta tumatanggap ng impormasyon nang hindi nagtatanong.

Sa gitna ng ingay, mahalagang manatili tayong mapanuri. Huwag tayong basta sumunod sa agos ng galit, pero huwag din tayong maging bulag sa mga posibleng katiwalian. Ang kaso ni Marcoleta sa SOCE ay isa lamang sa maraming kwento sa ating bansa na nagtuturo sa atin na ang tunay na kapangyarihan ay nasa kamay pa rin ng mamamayan—sa pamamagitan ng ating pagbabantay at hindi pagpapahintulot na basta na lamang tayo paikutin ng mga nasa pwesto.

Habang hinihintay natin ang susunod na kabanata ng usaping ito, isa lang ang sigurado: ang usaping ito ay hindi pa tapos. Marami pang lilitaw na detalye, marami pang sasabihin ang magkabilang panig, at higit sa lahat, marami pang mata ang nakatitig sa bawat galaw ng COMELEC. Sa dulo ng araw, ang katotohanan ang dapat manaig. Hindi ang koneksyon, hindi ang impluwensya, at lalong hindi ang husay sa paggawa ng “paraan.”

Patuloy tayong magtanong. Bakit nga ba abswelto? Ano ang mga dokumentong isinumite? May naging pressure ba sa likod ng mga desisyon? Ang mga tanong na ito ang nagpapanatili sa buhay ng ating demokrasya. Dahil kapag tumigil na tayong magtanong, doon tunay na nagtatagumpay ang mga nais tayong linlangin.

Ang kasaysayan ay laging may paraan para ipakita ang totoo sa huli. Maaaring sa ngayon ay tila nakalusot ang ilan, pero ang husga ng taumbayan at ang husga ng panahon ay mas matindi pa sa anumang desisyon ng isang komisyon. Kaya naman sa lahat ng mga nagmamasid, manatiling gising. Ang isyu ng SOCE ni Marcoleta ay paalala na sa politika, walang permanenteng desisyon, tanging permanenteng interes lang. At ang interes natin bilang mga Pilipino ay ang katotohanan at ang malinis na gobyerno.

Sa susunod na makakita ka ng post tungkol dito, huwag lang basta mag-scroll. Isipin mo kung ano ang epekto nito sa kinabukasan ng iyong mga anak. Isipin mo kung ito ba ang uri ng sistema na gusto nating ipamana sa susunod na henerasyon. Ang bawat boses ay mahalaga, at ang bawat diskusyon ay hakbang patungo sa mas maliwanag na bukas. Huwag nating hayaang maging normal ang “magic” sa ating batas. Igiit natin ang tama, hanapin natin ang katotohanan, at higit sa lahat, bantayan natin ang ating bayan.

Dahil sa huli, ang Pilipinas ay para sa mga Pilipino, hindi para sa mga politiko lang. Ang bawat desisyon ng COMELEC ay dapat na para sa ikabubuti ng lahat, hindi para sa ikagiginhawa ng iilan. Ang kwento ni Rodante Marcoleta ay kwento nating lahat—isang pagsubok sa ating pasensya, sa ating talino, at sa ating paninindigan bilang isang bansa.