Bahagi 3 — Sa Video ng Yumao Kong Biyenan, Isang Pangalan ang Sumira sa Huling Dahilan ng Kanyang Asawa
Bahagi 3 — Sa Video ng Yumao Kong Biyenan, Isang Pangalan ang Sumira sa Huling Dahilan ng Kanyang Asawa
Hindi gumalaw si Adrian habang nagpapatuloy ang video.
Si Bianca naman ay napahawak sa gilid ng mesa.
Ako, nakatitig lang sa mukha ni Mang Roberto sa screen.
Dalawang taon na siyang patay.
Pero sa sandaling iyon, parang muli siyang nakaupo sa sala ng lumang bahay, hawak ang tasa ng kape at pilit na itinatago ang pagod sa mukha.
“Una sa lahat,” sabi niya sa video, “Mara, kung ikaw ang nakapanood nito, gusto kong humingi ng tawad.”
Napakurap ako.
“Hindi ko sinabi sa iyo ang tungkol sa dokumento dahil alam kong tatanggihan mo. Alam kong sasabihin mong pamilya tayo at hindi mo kailangan ng kapalit. Pero hindi ako komportableng mamatay na alam kong ginamit namin ang ipon mo at wala kang proteksiyon.”
Naramdaman kong hinawakan ni Adrian ang kamay ko.
Nagpatuloy ang video.
Ayon kay Mang Roberto, dalawang taon bago siya mamatay, umabot sa puntong maaaring makuha ng bangko ang bahay dahil sa sunod-sunod na hindi nabayarang obligasyon.
Hindi iyon alam ni Adrian.
Hindi rin alam ni Bianca.
Ang alam naming lahat, humina ang negosyo ni Mang Roberto matapos ang pandemya at kailangan lang niya ng pansamantalang tulong.
Pero mas malaki pala ang problema.
May ilang buwan nang hindi nababayaran ang loan.
May structural repairs pa matapos ang malakas na bagyo.
At may isa pang utang na hindi niya ginawa.
“May ginamit na pera si Gloria na hindi sa kanya,” sabi ni Mang Roberto.
Biglang tumayo si Bianca.
“Ano?”
Hindi siya maririnig ng lalaki sa video, siyempre.
Pero parang para sa kanya ang susunod na sinabi nito.
“Ang perang ipinadala ni Bianca mula Singapore noong nagtatrabaho pa siya roon… hindi lahat napunta sa medical expenses ko.”
Napatakip ng bibig si Bianca.
Bago siya bumalik sa Pilipinas at magtrabaho sa Mandaluyong, dalawang taon siyang nurse sa Singapore.
Buwan-buwan siyang nagpapadala sa ina niya.
Alam niyang ginagamit iyon para sa gamot, maintenance, at bayarin ng bahay.
“Apatnapung libo kada buwan,” bulong niya.
Tumigil ang video sandali habang umiinom ng tubig si Mang Roberto.
“Natuklasan kong may bahagi ng remittance ni Bianca na naililipat sa account ng kapatid ni Gloria, si Nestor. Doon din napunta ang bahagi ng perang inilaan sana sa amortization ng bahay.”
Napamura nang mahina si Adrian.
Kilala namin si Tito Nestor.
Ilang beses na siyang nagnegosyo.
Ukay-ukay.
Food cart.
Online gadget reselling.
Lahat nalugi.
At sa bawat pagkakataon, si Aling Gloria ang unang nagsasabing kailangan tulungan dahil “pamilya”.
Hindi namin alam na pera pala ni Bianca ang ginagamit.
“Pinangakuan ako ni Gloria na ibabalik ni Nestor ang pera,” sabi ni Mang Roberto. “Hindi nangyari.”
Ayon sa kanya, nang malaman niyang malapit nang ma-foreclose ang bahay, nahihiya siyang sabihin sa mga anak.
Si Adrian noon ay may sarili ring utang mula sa pagpapakasal namin at pagbili ng sasakyan.
Si Bianca naman ay nagpapadala na nang higit sa kaya niya.
Ako ang nagkataong may malaking ipon.
Nang sabihin ni Adrian sa akin na kailangan nila ng ₱1.48 milyon para sa emergency payment at repair, pumayag ako.
Hindi ako nagtanong nang marami.
Akala ko, iyon lang ang problema.
Doon nagpasya si Mang Roberto na ibenta sa akin ang apatnapung porsiyento ng interest niya sa property.
Hindi raw para gantimpalaan ako.
Kundi para siguraduhing hindi ako mawawalan ng perang inilabas ko.
“Pero nang malaman ni Gloria ang ginawa ko, nagalit siya.”
Huminga nang malalim ang lalaki sa video.
“Sinabi niyang bahay iyon ng pamilya Mendoza at kailanman ay hindi dapat magkaroon ng bahagi ang isang babaeng maaaring hiwalayan ng anak namin balang araw.”
Napapikit si Adrian.
Nahihiya.
Galit.
At malinaw kong nakita iyon.
“Sinubukan kong ipaliwanag na si Mara ang nagligtas sa bahay. Pero ayaw niyang tanggapin.”
Ilang segundo ang lumipas.
“May isa pang dahilan kung bakit ipinagkatiwala ko ang mga dokumento kay Attorney De Vera.”
Lumapit sa camera si Mang Roberto.
“May nakita akong draft ng waiver sa laptop ni Gloria.”
Nanigas ako.
Waiver.
Ang pekeng dokumentong hawak namin.
“Hindi pa iyon pirmado noon,” sabi niya. “Pero nakalagay na ang pangalan ni Mara.”
Tumingin si Atty. De Vera sa amin.
“Ang recording ay ginawa halos apat na buwan bago mamatay ang inyong ama.”
Ibig sabihin, matagal nang pinag-iisipan ni Aling Gloria kung paano mawawala ang karapatan ko.
Nagpatuloy ang video.
Sinabi ni Mang Roberto na komprontahin niya sana ang asawa niya.
Ngunit ilang linggo matapos iyon, naospital siya.
Lumala ang kondisyon.
At hindi na niya natapos ang legal transfer.
Ang huling bilin niya sa abogado: itago ang original documents at huwag ibigay kay Gloria.
Pagkatapos, tumingin siya diretso sa camera.
“Mara, wala kang obligasyong ibigay ang bahagi mo.”
Humigpit ang hawak ko sa kamay ni Adrian.
“Adrian, kung galit ka dahil hindi ko sinabi sa iyo, tanggap ko iyon. Pero tandaan mo ito: hindi asawa mo ang kumuha sa iyo mula sa pamilya. Ang kasinungalingan ang sumira sa pamilya natin.”
Natapos ang video.
Walang nagsalita nang halos isang minuto.
Si Bianca ang unang umiyak.
Hindi malakas.
Tahimik lang.
“Dalawang taon akong nagpapadala.”
Pinunasan niya ang pisngi niya.
“May mga buwan na instant noodles lang kinakain ko sa duty room para makapagpadala ako nang mas malaki.”
Lumapit si Adrian at niyakap siya.
“Hindi ko alam.”
“Akala ko kay Papa napupunta.”
“Ako rin.”
Tumingin sa amin si Atty. De Vera.
Sinabi niyang kailangan munang beripikahin ang lahat ng dokumento, notarial records, bank transfers, at status ng property bago kami gumawa ng hakbang.
Hindi siya nangako ng mabilis na resulta.
Hindi rin niya sinabi na awtomatikong akin na ang apatnapung porsiyento.
May proseso pa.
May tax issues.
May estate settlement.
May Registry of Deeds requirements.
Pero isang bagay ang malinaw.
Ang Deed of Sale na hawak niya ay totoong dokumento mula sa file ni Mang Roberto.
Samantalang ang cancellation agreement na nakita namin ay wala sa records ng opisina niya.
“Kung hindi ninyo pinirmahan ito, Ma’am Mara,” sabi niya, “huwag kayong magsabi o pumirma ng kahit anong acknowledgment tungkol dito hangga’t hindi nasusuri.”
Tumango ako.
Paglabas namin sa opisina, diretso kaming pumunta sa bahay.
Tahimik si Adrian buong biyahe.
Pagbukas namin ng gate, nakita naming may maliit na van na nakaparada.
May dalawang lalaki sa sala.
At si Aling Gloria ay may hawak na folder.
“Ano ‘to?” tanong ni Adrian.
Agad tumayo ang isang lalaki.
“Sir, nandito po kami para sa assessment ng property.”
“Assessment para saan?”
Namutla si Aling Gloria.
Nagkatinginan ang dalawang lalaki.
“Sinabi po sa amin na may planong ibenta.”
Parang sumabog ang katahimikan.
“IBENTA?”
Si Bianca ang sumigaw.
Lumapit si Adrian sa ina niya.
“Ma, sino ang nag-authorize nito?”
“Bahay ko ito!”
“Hindi pa nga malinaw kung bahay mo lang!”
“Wala kang karapatang magsalita sa akin nang ganyan!”
“May pekeng pirma ng asawa ko sa dokumento!”
Walang sumagot si Aling Gloria.
Lumapit ako sa dalawang lalaking galing sa real estate company at mahinahong sinabi na may dispute sa property at hindi kami pumapayag sa anumang transaction hangga’t hindi nalilinaw ang ownership.
Agad silang umalis.
Pagkasara ng gate, doon tuluyang sumabog si Aling Gloria.
“Dahil sa inyong lahat mawawala sa akin ang bahay!”
Napatitig si Bianca sa kanya.
“Sa iyo?”
“Dito ako tumanda!”
“Ako ang nagpapadala ng pera!”
“Anak kita! Natural lang na tumulong ka!”
“Pero sinabi mong gamot ni Papa!”
“Ginamit ko rin naman sa pamilya!”
“Pamilya?”
Napatawa si Bianca habang umiiyak.
“Kasama ba sa pamilya si Tito Nestor at ang negosyo niyang nalugi tatlong beses?”
Pumula ang mukha ni Aling Gloria.
“Wala kang alam!”
“Magkano?”
Walang sagot.
“MAGKANO ANG PINADALA MO SA KANYA?”
Napahawak ako sa braso ni Bianca.
Nanginginig siya.
Si Adrian ang kumuha ng folder na hawak ng ina niya.
May valuation request.
May photocopy ng title.
At may draft na authority to sell.
“Ma…”
Hindi makapaniwala ang boses niya.
“Plano mong ibenta ang bahay bago maayos ang claim ni Mara?”
“Dahil kapag nakialam siya, wala na tayong magagawa!”
“‘Tayo’?”
Napailing si Adrian.
“Hindi ito tungkol sa atin.”
Itinuro niya ang dokumento.
“Tungkol ito sa gusto mong kontrolin.”
Hindi ko akalaing sasampalin siya ng sarili niyang ina.
Mabilis ang nangyari.
Isang tunog lang.
Napalingon si Adrian.
Namula ang pisngi niya.
Napasinghap ako.
Pero hindi siya gumanti.
Hindi siya sumigaw.
Tumingin lang siya sa ina niya nang matagal.
Pagkatapos ay sinabi niya ang pangungusap na sa tingin ko’y pinakakinatakutan ni Aling Gloria mula umpisa.
“Ma, aalis kami ngayong gabi.”
Napatigil siya.
“Ano?”
“Hindi dahil kay Mara.”
Lumapit si Adrian sa akin at kinuha ang kamay ko.
“Dahil sa ginawa mo.”
“Anak—”
“At mula ngayon, hindi ka na hahawak ng kahit anong dokumentong may pangalan namin.”
Umakyat kami para mag-empake.
Si Bianca naman ay nagdesisyong sumama muna sa amin sa bahay ng kaibigan niya.
Habang inilalagay ko ang damit sa maleta, may narinig akong mahinang katok.
Pagbukas ko, si Aling Gloria.
Hindi na galit ang mukha niya.
Takot.
“Mara.”
Hindi ako sumagot.
“May kailangan akong sabihin sa iyo bago kayo umalis.”
“Kung tungkol sa bahay, kausapin natin si Attorney.”
“Hindi tungkol sa bahay.”
Tumingin siya sa hallway para siguraduhing walang nakikinig.
Pagkatapos ay inilabas niya mula sa bulsa ng damit niya ang isang lumang ATM deposit receipt.
“Ito ang dahilan kung bakit ayaw kong makita ninyo ang bank records.”
Tinignan ko ang pangalan ng account.
Hindi kay Tito Nestor.
Hindi rin kay Mang Roberto.
Pangalan iyon ng isang babaeng hindi ko kilala.
LORNA M. SALVADOR.
“Sino ito?”
Napapikit si Aling Gloria.
“Ang babaeng iyan…”
Napalunok siya.
“…ang tunay na dahilan kung bakit nagsimulang mawalan ng pera ang pamilya natin.”
At bago ko pa siya matanong, lumitaw si Bianca sa likod ko.
Nakita niya ang pangalan.
Biglang nawala ang kulay ng mukha niya.
“Lorna Salvador?”
Tumingin siya sa ina niya.
“Ma…”
Parang hindi siya makahinga.
“Bakit kayo nagpapadala ng pera sa nanay ni Carlo?”
Si Carlo.
Dating nobyo ni Bianca.
Ang lalaking bigla na lang nakipaghiwalay sa kanya tatlong taon na ang nakaraan.
At ang lalaking ipinagbawal ni Aling Gloria na banggitin muli sa bahay.
