Sa Edad 44, Nabuntis Ako ng Kambal—Ngunit Sa Araw ng Resulta, Narinig Kong Sabihin ng Asawa Ko sa Doktor: “Huwag Mo Munang Sabihin sa Kanya ang Buong Katotohanan”
Apatnapu’t apat na ako nang sabihin ng doktor na kambal ang dinadala ko.
Labing-isang taon kong hinintay ang himalang iyon.
Pero sa araw na kukunin namin ang opisyal na resulta, narinig kong pabulong na sabihin ng asawa ko sa OB:
“Dok, huwag muna nating sabihin sa kanya ang buong totoo.”
Parang may nagyelong kamay na biglang humawak sa dibdib ko.
Labimpitong taon na kaming kasal ni Gabriel Santos.
Hindi kami iyong mag-asawang mahilig sa surpresa, mamahaling regalo, o matatamis na post sa social media. Tahimik ang buhay namin sa Pasig. Siya ang laging unang gumigising para magsaing at magpakulo ng tubig. Ako naman ang sampung minutong nakabalot pa sa kumot bago bumangon.
May isa kaming anak, si Bea, labinlimang taong gulang at nag-aaral sa isang science high school na may dormitoryo.
Noong bagong kasal kami, kapos na kapos kami. Nagtatrabaho si Gabriel bilang technician sa isang pabrika habang may maliit akong tindahan ng school supplies malapit sa elementarya. Nang sumubok siyang magnegosyo ng construction materials at malugi, isinara ko ang tindahan para tumulong sa pagbabayad ng halos kalahating milyong pisong utang.
Magkasama naming inahon ang pamilya.
Pero may isang bagay na hindi namin kailanman naayos.
Dalawang beses akong nabuntis pagkatapos kay Bea.
Sa una, tumigil ang tibok ng sanggol bago magtatlong buwan.
Sa pangalawa, lagpas limang buwan na nang sabihin ng mga doktor na may malubhang problema ang dinadala ko. Kailangan naming magpaalam sa batang hindi man lang namin nayakap.
Pagkatapos noon, hindi na ako nabuntis.
Hindi ako sinisi ni Gabriel kahit minsan. Pero sa loob-loob ko, ako ang may kasalanan.
Kaya nang ma-delay nang mahigit dalawampung araw ang regla ko, halos pagtawanan ko ang sarili ko nang kumuha ako ng lumang pregnancy test sa drawer.
Dalawang guhit.
Bumili ako ng tatlong magkakaibang brand.
Lahat, positibo.
Nang magpa-ultrasound ako, matagal na nakatitig sa monitor ang doktor bago siya ngumiti.
“Congratulations, Ma’am Mara. Dalawa ang gestational sac. Kambal po.”
Umiyak ako habang nakahiga.
Nang ibigay ko kay Gabriel ang ultrasound printout, natigilan siya. Maya-maya, niyakap niya ako nang mahigpit.
“Dalawa,” bulong ko.
“Tama,” sagot niya, nanginginig ang boses. “Dalawa.”
Akala ko pareho kaming masaya.
Makalipas ang isang linggo, bumalik kami sa ospital sa Quezon City para sa unang kumpletong prenatal screening at genetic assessment.
Maaga akong nagbihis. Nagsuot ako ng maluwag na dusty-rose dress at cream cardigan. Tinawanan pa ako ni Gabriel.
“Parang may date ka.”
“Meron nga,” sagot ko. “Date namin ng dalawang anak natin.”
Pero habang nagmamaneho siya, napansin kong sobrang higpit ng hawak niya sa manibela.
Pagdating sa ospital, hindi ko makita ang PhilHealth ID at isang laboratory card sa bag ko.
“Hanapin mo lang,” sabi niya. “Pupunta muna ako kay Dr. Javier para itanong kung ready na ang report.”
Makalipas ang ilang minuto, nakita ko rin ang card sa maliit na zipper pocket.
Naglakad ako papunta sa clinic.
Bukas nang bahagya ang pinto.
Doon ko narinig ang boses ni Gabriel.
“Dok, alam ko na ang posibleng ibig sabihin ng findings.”
Tahimik akong napatigil.
“Alam ko rin ang mga risk. Pero pakiusap, huwag muna ninyong sabihin sa kanya lahat ngayon.”
May sinabi ang doktor, pero hindi ko maintindihan.
Sumagot si Gabriel, mas mahina.
“Bigyan n’yo lang ako ng ilang araw. Hindi ko alam kung paano ko sasabihin. Kapag nalaman niya, baka sisihin na naman niya ang sarili niya.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
Ano ang ayaw niyang ipaalam?
May problema ba ang mga bata?
Ayaw ba niyang ituloy ko ang pagbubuntis?
O may ibang lihim siyang matagal nang itinatago?
Nang lumabas siya sa clinic at makita ako, saglit siyang namutla.
“Hindi pa raw final,” sabi niya. “Hintay tayo.”
Ngumiti ako.
“Okay.”
Pero buong biyahe pauwi, hindi ako nagsalita.
Kinagabihan, naligo si Gabriel. Naiwan ang cellphone niya sa mesa.
Biglang umilaw ang screen.
May mensahe mula sa isang numerong naka-save bilang “Dr. Javier – Genetics.”
Gabriel, kailangan nating pag-usapan ang dati mong karyotype result bago namin kausapin si Mara tungkol sa findings ng kambal.
Parang tumigil ang mundo.
Hindi ko sana gagalawin ang cellphone niya.
Pero alam ko ang password.
Anibersaryo namin.
Binuksan ko ang thread.
May naka-attach na lumang PDF.
Petsa: labing-isang taon na ang nakalipas.
Pangalan: GABRIEL M. SANTOS.
At sa ilalim ng salitang RESULT, isang linya ang halos nagpahinto sa paghinga ko:
BALANCED CHROMOSOMAL TRANSLOCATION — CARRIER.
Labing-isang taon.
Labing-isang taon niyang alam.
At labing-isang taon niya akong hinayaang maniwala na ang katawan ko ang dahilan kung bakit paulit-ulit naming nawawala ang mga anak namin.
PARTE2
Nakatitig ako sa screen nang marinig kong bumukas ang pinto ng banyo.
Lumabas si Gabriel na basa pa ang buhok. Isang segundo lang ang kinailangan niya para mapansin ang cellphone sa kamay ko.
Huminto siya.
Hindi ko siya sinigawan. Mas masakit pala kapag sobrang lalim ng galit mo at wala nang lakas ang boses mo para sumabay.
“Ano ito?”
Hindi siya sumagot.
Itinaas ko ang cellphone.
“Labing-isang taon na ang report na ito, Gabriel.”
Dahan-dahan siyang naupo sa sofa.
“Mara…”
“Huwag mo muna akong tawagin sa pangalan ko na parang maaayos ito sa isang paliwanag.”
Nanginginig ang mga kamay ko.
“Tuwing nawawala ang pagbubuntis ko, sino ang sinisi ko? Sarili ko. Tuwing nakakakita tayo ng damit ng sanggol at tahimik kang lumalayo, iniisip kong naaawa ka sa akin. Tuwing naiisip kong hindi kita nabigyan ng isa pang anak, pakiramdam ko may kulang sa akin.”
Napapikit siya.
“At alam mo pala?”
Tumulo ang luha ko.
“Alam mong may genetic factor sa iyo na maaaring may kinalaman sa nangyari sa atin?”
Tumango siya.
Doon ako tuluyang nasaktan.
Hindi dahil may kondisyon siya.
Kundi dahil totoo ang pagtatago.
Pagkaraan ng ikalawang pagkawala namin, paliwanag niya, nagrekomenda ang doktor ng genetic testing sa aming dalawa. Normal ang resulta ko. Sa kanya, nakita ang balanced chromosomal translocation.
Malusog ang isang carrier nito, pero maaari nitong pataasin ang posibilidad ng embryo na may hindi balanseng genetic material, kaya maaaring mauwi sa miscarriage o seryosong problema sa pagbubuntis.
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Dahil durog na durog ka noon.”
“Hindi sagot iyan.”
“Alam ko.”
“Ngayon mo lang alam dahil nahuli kita.”
Napayuko siya.
Sinabi niyang ilang beses niyang sinubukang magsalita. Pero sa bawat pagkakataong naririnig niya akong sabihing “siguro katawan ko talaga ang problema,” natatakot siyang idagdag ang sarili niyang resulta.
“Akala ko kapag sinabi ko, mas lalo kang masasaktan.”
Napatawa ako, pero walang saya.
“Kaya hinayaan mo akong masaktan nang mag-isa sa loob ng labing-isang taon?”
Wala siyang maisagot.
Tinuro ko ang cellphone.
“At ngayon? Ano ang findings ng kambal?”
May takot sa mukha niya.
“Preliminary lang. May pattern sa screening na kailangang i-confirm. Posibleng may isa sa kambal na nakamana ng rearrangement. Hindi pa nila alam kung balanced tulad sa akin o may imbalance na maaaring magdulot ng problema.”
Parang lumambot ang mga tuhod ko.
“Isa sa mga anak natin?”
Tumango siya.
“Bakit mo pinatago sa doktor?”
“Hindi pumayag si Dr. Javier. Ang narinig mo ay pakiusap ko. Sinabi niyang karapatan mong malaman ang medical information mo. Pinakiusapan ko lang siyang bigyan ako ng pagkakataong makausap ka muna.”
“Bakit?”
“Dahil alam kong ang una mong gagawin ay sisihin na naman ang sarili mo.”
Napahigpit ang panga ko.
“Hindi mo ako pwedeng protektahan sa pamamagitan ng pagdedesisyon kung anong katotohanan ang kaya kong marinig.”
Tumulo ang luha sa mukha niya.
“Alam ko.”
“Hindi mo rin pwedeng mahalin ako sa paraang inaalisan mo ako ng karapatang pumili.”
Sa unang pagkakataon, wala siyang depensa.
Kinabukasan, bumalik kami sa ospital.
Hindi kami magkahawak-kamay.
Sa consultation room, diretsong tumingin sa akin si Dr. Javier.
“Ma’am Mara, gusto kong linawin: hindi ko itinago ang resulta ninyo. Preliminary ang report at kailangan itong ipaliwanag kasama ng genetic counselor. Sinabi ko rin kay Mr. Santos na hindi ako maaaring mag-withhold ng impormasyon mula sa pasyente.”
Mahalaga sa akin ang marinig iyon.
Ipinaliwanag ng genetic counselor na ang screening test ay hindi diagnosis. May nakita lamang na senyas na maaaring tugma sa chromosomal rearrangement ni Gabriel. Dahil kambal ang dinadala ko at apatnapu’t apat na ako, mas maingat din ang monitoring.
May mga susunod na pagsusuring makapagbibigay ng mas malinaw na sagot.
“Gusto kong malaman lahat,” sabi ko. “Walang itatago. Kahit mahirap.”
Napatingin si Gabriel sa akin.
“Lahat,” ulit ko.
Iyon ang unang kasunduan naming ginawa matapos mabasag ang tiwala ko.
Sa sumunod na mga linggo, sabay kaming dumaan sa repeat ultrasound, consultation at confirmatory testing. Hindi madaling maghintay.
Tuwing gabi, inilalagay ko ang dalawang kamay ko sa tiyan.
“Anak, kahit ano pa ang sabihin ng resulta, haharapin natin nang hindi nagsisinungaling sa isa’t isa.”
Isang gabi, kumatok si Gabriel sa guest room kung saan pansamantala akong natutulog.
May hawak siyang lumang brown envelope.
“May isa pa akong dapat ibigay sa iyo.”
Nasa loob ang lahat ng medical records niya mula labing-isang taon na ang nakalipas.
“Hindi ko hinihinging patawarin mo ako agad,” sabi niya. “Gusto ko lang na mula ngayon, wala ka nang kailangang hulaan.”
Sa pinakahuling pahina, may sulat-kamay niyang note mula noon:
Hindi ko kayang sabihin kay Mara. Natatakot akong isipin niyang kasalanan ko. Pero mas natatakot akong makita siyang masaktan ulit.
Noon ko naunawaan na may pagtatagong ginagawa para manloko, at may pagtatagong ginagawa dahil duwag kang harapin ang sakit.
Parehong nakakasira.
Hindi ko pa rin siya pinatawad nang gabing iyon.
Pero pinaupo ko siya sa kabilang dulo ng kama.
At sa unang pagkakataon sa napakahabang panahon, nag-usap kami hanggang madaling-araw.
Pinag-usapan namin ang dalawang sanggol na nawala, ang guilt niya, ang guilt ko, at ang mga taon na pareho kaming nagkunwaring okay dahil akala namin iyon ang ibig sabihin ng pagiging matatag.
Makalipas ang ilang araw, dumating ang confirmatory result.
Nasa consultation room kaming dalawa.
“Ang isang kambal ay walang nakitang chromosomal rearrangement,” sabi ng genetic counselor. “Ang isa naman ay nakamana ng balanced form na katulad ng kay Gabriel. Sa ngayon, wala kaming nakikitang unbalanced abnormality na kinatatakutan natin sa preliminary screening.”
Napahikbi ako.
Sa tabi ko, tinakpan ni Gabriel ang mukha niya.
Hindi niya ako niyakap agad.
Tumingin muna siya sa akin, na para bang humihingi ng permiso.
Ako ang humawak sa kamay niya.
Hindi dahil nawala na ang lahat ng sakit.
Kundi dahil sa wakas, pareho na naming hawak ang buong katotohanan.
Hindi naging madali ang mga sumunod na buwan.
Mas madalas ang checkup ko, binantayan nang mabuti ang blood pressure ko, at sinunod ko ang payo ng high-risk pregnancy team.
Sa ika-33 linggo, sinabi ng mga doktor na mas ligtas nang manatili ako sa ospital para sa mas malapit na monitoring.
Bago kami umalis ng bahay, tumigil si Gabriel sa maliit na kuwartong dati naming office.
May dalawang crib na roon.
“Hindi ko nilagyan ng pangalan,” sabi niya. “Ayokong magdesisyon nang wala ka.”
Napangiti ako.
“An-An at Ning-Ning,” sabi ko. “Iyong mga palayaw na naisip ko sa kotse.”
Tumango siya.
Sa ika-35 linggo, isinilang ang kambal sa pamamagitan ng planadong operasyon.
Isang lalaki at isang babae.
Maliit sila at kinailangang bantayan muna ng neonatal team, pero pareho silang huminga nang maayos at unti-unting lumakas.
Nang dumating si Bea, nakasuot pa siya ng school jacket at may dalang dalawang maliit na bonnet.
“Ma,” sabi niya, “ang tagal kong naging only child. Tapos biglang dalawa agad?”
Natawa ako nang malakas.
Makalipas ang maraming taon, muling naging maingay ang bahay namin.
May bote sa mesa, lampin sa sofa, iyak sa madaling-araw, at dalawang batang sabay na natutulog sa kwartong matagal naming inakalang mananatiling walang laman.
Hindi naging perpekto ang relasyon namin ni Gabriel pagkatapos noon.
Ang tiwala, kapag nabasag, hindi bumabalik dahil lang sa isang magandang resulta.
Binuo namin iyon nang dahan-dahan.
Sa bawat desisyon, hindi na niya sinasabing:
“Ako na ang bahala.”
Ang sinasabi niya na ngayon ay:
“Pag-usapan natin.”
At doon ko naunawaan ang bagay na sana ay mas maaga naming natutunan.
Hindi sapat na mahal mo ang isang tao. Kailangan mo rin siyang igalang bilang taong may karapatang malaman ang totoo, pumili para sa sarili, at harapin ang sakit kasama mo.
Dahil kung minsan, ang lihim na itinatago natin para “protektahan” ang mahal natin ang siya ring pader na unti-unting naghihiwalay sa atin.
Ang tunay na pag-ibig ay hindi pagtatago ng katotohanan.
Ito ay ang tapang na magsabi nito—at ang paninindigang manatili sa tabi ng isa’t isa pagkatapos.
