araw na hindi na ako lumingon
bahagi 4: ang araw na hindi na ako lumingon
Lumipas ang anim na buwan.
Sa unang buwan, akala ko mamamatay ako sa bigat ng katahimikan.
Sanay akong may hinihintay. Sanay akong tumitingin sa phone tuwing gabi. Sanay akong mag-isip kung kumain na ba si Rafael, kung nakauwi na ba siya, kung nasa tabi na naman ba siya ni Camille.
Nang mawala siya, hindi agad kapayapaan ang dumating.
Una, dumating ang lungkot.
Sumunod ang galit.
Pagkatapos, ang pagod.
At isang umaga, habang nakaupo ako sa maliit na balkonahe ng bahay ng mga magulang ko, may hawak na kape at nakikinig sa tunog ng mga tricycle sa labas, napansin kong hindi ko na iniisip kung nasaan siya.
Sa araw na iyon, napangiti ako.
Maliit lang na ngiti.
Pero akin.
Nagdesisyon akong bumalik sa trabaho. Dati, tumigil ako sa pagkuha ng malalaking proyekto dahil ayaw ni Rafael na masyado akong abala. Sabi niya noon, “Kapag kasal na tayo, mas mabuti kung mas maraming oras ka sa bahay.”
Ngayon, naisip ko, ilang taon ko palang pinaliit ang sarili ko para magkasya sa buhay ng lalaking hindi naman ako binigyan ng puwang.
Kaya muli akong nagsimula.
Tinanggap ko ang isang design project para sa maliit na café ng kaibigan ni Mama. Ako ang nag-ayos ng interior, pumili ng kulay ng dingding, nagdisenyo ng menu board, at naglagay ng maliliit na halaman sa tabi ng bintana.
Noong opening day, puno ang café.
Habang pinapanood ko ang mga taong kumukuha ng litrato sa loob ng lugar na ako ang nag-ayos, may kakaibang init sa dibdib ko.
Hindi iyon pagmamahal mula sa lalaki.
Hindi iyon papuri mula sa pamilya ng iba.
Iyon ay pagmamalaking matagal kong ipinagkait sa sarili ko.
Dahan-dahan, nakilala ako ng mga tao sa bayan. May nagpagawa ng sala. May nagpaayos ng maliit na resort. May humiling ng disenyo para sa boutique.
Sa bawat proyektong natatapos ko, pakiramdam ko may bahagi ng sarili kong bumabalik.
Samantala, naririnig ko pa rin paminsan-minsan ang balita tungkol kay Rafael.
Natanggal siya sa kompanya matapos mapatunayang nagsumite siya ng pekeng dokumento. Nagkaroon siya ng kaso dahil sa paggamit ng pangalan ko sa loan. Hindi siya nakulong dahil nakipag-areglo siya at binayaran ang dapat bayaran, pero sapat na iyon para masira ang reputasyon niya.
Si Camille naman, ayon sa isang dating kakilala, umalis ng siyudad kasama ang nanay niya. Hindi na sila ganoon kadaling pinaniwalaan ng mga tao. Maraming kamag-anak nila ang umiwas matapos malaman na ginamit nila ang utang para itali si Rafael sa kanila.
Minsan, iniisip ko kung naging masaya ba sila sa isa’t isa pagkatapos mawala ako.
Pero agad ko ring tinigil ang tanong na iyon.
Dahil hindi na iyon bahagi ng buhay ko.
Isang hapon, habang inaayos ko ang bagong project sa isang rest house malapit sa dagat, may dumating na liham.
Walang pangalan ng nagpadala, pero kilala ko ang sulat-kamay.
Rafael.
Matagal kong tinitigan ang sobre bago binuksan.
Sa loob, isang pahina lang.
Althea,
Hindi ko alam kung may karapatan pa akong sumulat sa iyo. Alam kong wala.
Hindi ako magsusulat para hilingin na bumalik ka. Hindi rin ako magsusulat para ipaliwanag ang sarili ko, dahil kahit anong paliwanag, hindi mabubura ang ginawa ko.
Gusto ko lang sabihin na tama ka.
Hindi kita minahal sa paraang nararapat sa iyo. Minahal ko ang pagiging nandiyan mo. Minahal ko ang pagtitiis mo. Minahal ko ang katiyakang kahit gaano ako kalayo, may babalikan pa rin ako.
Pero hindi iyon pagmamahal.
Pasensiya na.
Nalaman kong maganda na ang buhay mo ngayon. Sana magpatuloy iyon. Sana hindi mo na kailangang lumingon.
Rafael
Pagkatapos kong basahin, hindi ako umiyak.
Tinupi ko ang liham, ibinalik sa sobre, at inilagay sa drawer.
Hindi para itago bilang alaala.
Kundi bilang patunay na minsan, ang paghingi ng tawad ay dumarating kapag hindi mo na kailangan.
Sa sumunod na taon, nagbukas ako ng sarili kong maliit na design studio.
Tinawag ko itong “Liwanag.”
Nang araw ng pagbubukas, naroon sina Mama at Papa. Si Mama, umiiyak habang nag-aayos ng ribbon. Si Papa naman, kunwari seryoso, pero paulit-ulit na kinukunan ng litrato ang signboard.
“Anak,” sabi ni Papa, “mas maganda ito kaysa sa lahat ng kasal na nakita ko.”
Napatawa ako.
“Pa, design studio ito.”
“Alam ko,” sagot niya. “Pero dito, ikaw ang bida. Iyon ang mahalaga.”
Habang pinuputol ko ang ribbon, bigla kong naalala ang gabing iniwan ako sa ulan.
Noon, akala ko iyon ang pinakamasakit na gabi ng buhay ko.
Ngayon, naiintindihan ko na.
Iyon pala ang gabing inilayo ako ng tadhana sa maling buhay.
Matapos ang opening, lumapit sa akin ang isang lalaki. Siya si Marco, ang architect na nakatrabaho ko sa rest house project. Matagal na kaming magkaibigan, pero hindi siya kailanman nagmadali. Hindi niya ako pinilit ngumiti noong hindi ko pa kaya. Hindi niya tinanong kung kailan ako magiging handa.
Sa halip, tahimik lang siyang nandoon.
May dala siyang maliit na paso ng halaman.
“Para sa studio mo,” sabi niya. “Sabi mo dati, ang bahay nagiging tahanan kapag may halamang inaalagaan.”
Tinanggap ko iyon at napangiti.
“Naalala mo?”
“Lahat ng mahalaga sa iyo, sinusubukan kong tandaan.”
Simple lang ang sinabi niya.
Pero tumama iyon sa pinakamalambot na bahagi ng puso ko.
Hindi dahil nangako siya ng magarbong bagay.
Kundi dahil sa unang pagkakataon, may taong hindi kailangang turuan kung paano ako pahalagahan.
Hindi ko alam kung saan kami hahantong ni Marco.
At sa pagkakataong iyon, hindi ako natakot.
Dahil natutunan ko na: ang happy ending ay hindi palaging nagsisimula sa bagong pag-ibig.
Minsan, nagsisimula ito sa araw na pinili mong hindi na bumalik sa dating sakit.
Sa gabi ng pagbubukas ng studio, umulan.
Tumayo ako sa labas, pinanood ang tubig na bumabagsak sa kalsada. Noon, ang ulan ay alaala ng pang-iiwan. Ng lamig. Ng gabing ako ay itinulak palabas ng kotse ng lalaking akala ko ay tahanan ko.
Ngayon, ibang-iba na.
Ang ulan ay parang paghuhugas.
Parang simula.
Lumapit si Mama at nilagyan ako ng shawl sa balikat.
“Baka malamigan ka.”
Ngumiti ako at hinawakan ang kamay niya.
“Okay lang ako, Ma.”
Totoo iyon.
Okay na ako.
Sa loob ng studio, maliwanag ang mga ilaw. Nagtatawanan ang mga kaibigan ko. Nasa tabi si Papa, abalang nagkukuwento sa mga bisita kung paano raw ako bata pa lang ay mahilig nang mag-ayos ng bahay-bahayan.
Sa bintana, nakita ko ang sarili kong repleksyon.
Wala na ang babaeng nakaupo sa dilim, naghihintay sa lalaking may amoy ng ibang babae.
Wala na ang babaeng takot mawalan ng pagmamahal kahit ang kapalit ay sarili niyang dignidad.
Ang nakikita ko ngayon ay isang babaeng nabasag, pero hindi nawasak.
Isang babaeng iniwan sa ulan, pero natutong magtayo ng sariling liwanag.
At sa pagkakataong iyon, habang bumubuhos ang ulan sa labas at nagniningning ang pangalan ng studio ko sa loob…
Alam kong hindi na ako ang babaeng hindi na-save sa mapa ng iba.
Ako na ang mismong destinasyon ng sarili kong buhay.