Bahagi 3 — Dumating sila para kunin ang bata, pero may mga saksi nang naghihintay sa sala Linggo ng umaga, tahimik ang bahay nina Mama. Masyadong tahimik. Alas-nuwebe pa lamang pero nakahanda na ang kape. Nasa sala si Papa, nakaputing polo at maong. Si Mama naman ay nasa kuwarto kasama si Lia. Nasa ikatlong linggo pa lang ang anak ko noon. Hindi ko gustong marinig niya ang sigawan kung sakaling mawalan ng kontrol ang mga darating. Dumating si Atty. Bea bandang alas-diyes. May dala siyang brown envelope, laptop at maliit na recorder. “Legal ba iyang recorder?” tanong ko. “Hindi natin gagamitin nang palihim,” sagot niya. “Kapag nagsimula ang usapan, sasabihin kong nire-record natin kung papayag sila. Kapag ayaw, notes lang.” Tumango ako. Gusto kong malinis ang bawat hakbang. Ayokong gumawa ng kahit anong puwedeng gamitin laban sa akin. Bandang alas-onse, huminto ang isang puting SUV sa harap ng bahay. Nauna bumaba si Paolo. Naka-polo shirt. Malinis ang buhok. Mukha siyang lalaking pupunta sa business meeting, hindi lalaking tatlong linggo nang halos hindi nakikita ang bagong silang niyang anak. Sumunod si Tita Lorna. At pagkatapos ay si Trisha, kapatid ni Paolo. Hindi ko inasahang sasama siya. Pagpasok nila sa gate, agad akong nilapitan ni Paolo. “Nasaan si Lia?” Walang hello. Walang kumusta ka. Nasaan si Lia. Nasa likod ko si Papa. “Apo ko muna ang pag-usapan natin pagkatapos mong kausapin ang asawa mo,” sabi niya. Sumimangot si Paolo. “Dad, family matter ito.” Hindi siya sinagot ni Papa. Itinuro lamang niya ang mga upuan sa sala. Nang makita ni Tita Lorna si Bea, agad siyang nagtanong: “Sino siya?” “Abogado ko.” Parang may biglang humila sa mukha niya. “Abogado? Bakit kailangan ng abogado?” Umupo ako sa kabilang sofa. “Dahil may gumamit ng pangalan at pirma ko sa loan application.” Nawala ang kulay sa mukha ni Paolo. Isang segundo lang. Pero nakita ko. Nakita rin ni Bea. Si Tita Lorna naman ang unang nagsalita. “Ano ba naman iyan, Althea? Loan lang naman. Pamilya tayo.” Napangiti si Bea. “Ma’am, ang paggamit ng pirma ng ibang tao nang walang pahintulot ay hindi nagiging okay dahil magkakamag-anak kayo.” “Hindi naman kami nagnanakaw!” “Wala akong sinabing nagnanakaw kayo,” sagot ni Bea. “Ang sinabi ko, disputed ang authorization.” Tumingin si Paolo sa akin. “Talaga? Dadalhin mo sa legal ang simpleng usapang mag-asawa?” “Simple?” “Pwede naman nating ayusin.” “Tinawagan kita habang nilalagnat ako ng 39.1.” “Kaya na naman tayo bumabalik doon?” Parang may kumirot sa dibdib ko. Hindi dahil nasaktan ako. Kundi dahil doon ko tuluyang naintindihan. Sa isip ni Paolo, maliit na bagay talaga iyon. Isang inconvenience. Isang eksenang dapat kalimutan dahil tapos na. “Hindi mo talaga naiintindihan, ano?” tanong ko. “Althea, bagong panganak ka. Emotional ka.” Biglang gumalaw si Papa sa likod ko. Pero tinaas ko ang kamay ko. Ako ang sasagot. “Huwag mong gamitin ang panganganak ko para palabasing wala ako sa tamang pag-iisip.” “Hindi iyon ang sinasabi ko.” “Iyan mismo ang sinabi mo.” Sumingit si Tita Lorna. “Normal naman talaga sa bagong panganak ang pagiging sensitive. Kaya nga dapat umuwi ka na sa asawa mo.” Napatingin ako sa kanya. “Kayo po ang nangakong tutulungan ninyo ako.” “May emergency sa Antipolo.” “Anong emergency?” Hindi siya sumagot. Si Trisha ang umiwas ng tingin. Doon ko napansin. “Trisha?” Nagkibit-balikat siya. “Birthday ng anak ko.” Natahimik ang sala. Napalingon si Tita Lorna sa kanya. “Tumahimik ka.” Pero huli na. Tumawa ako. Mahina. Mapait. “Birthday?” Ang sinasabing emergency kaya iniwan ang babaeng anim na araw pa lang pagkatapos ma-CS ay birthday party. “Nag-message naman ako kay Paolo,” pagtatanggol ni Tita Lorna. “Ano ang sabi niya?” Walang sumagot. Binuksan ni Bea ang envelope. “Bago tayo lumayo sa pangunahing usapan, ito ang copy ng written dispute na naisumite ni Althea sa bangko. Ito rin ang acknowledgment na suspended ang processing habang iniimbestigahan ang authenticity ng authorization.” Nagbago ang mukha ni Paolo. “Anong ginawa mo?” “Ano sa tingin mo?” “Sinira mo ang application?” “Application gamit ang peke kong pirma.” “Hindi peke iyon!” Tumigil ang lahat. Maging si Paolo ay parang nagulat sa sariling sigaw. Marahang yumuko si Bea. “Interesting.” Napansin ni Paolo ang sinabi niya. Agad niyang binawi. “I mean… hindi ko pineke. May pinirmahan siyang mga papel bago manganak.” Umiling ako. “Anong papel?” “Marami.” “Magbigay ka ng isa.” Hindi siya makasagot. Kinuha ni Bea ang photocopy. “Ito ba?” Inilapag niya sa coffee table. Nakatingin si Paolo rito pero hindi hinawakan. “Kung pinirmahan ito ni Althea,” sabi ni Bea, “madali lang naman. Sabihin mo kung saan, kailan at sino ang saksi.” Hindi siya sumagot. Si Tita Lorna ang nagtaas ng boses. “Bakit parang kriminal ang anak ko kung tanungin ninyo?” Doon nagsalita si Papa. “Dahil ang anak ko, muntik nang maospital nang mas malala habang ang anak mo ay nag-iinom.” “Trabaho iyon!” “Trabaho rin bang dalhin ang ibang babae sa condo?” Napatigil si Paolo. Napatitig ako kay Papa. Hindi ko sinabi sa kanya ang tungkol kay Camille. Si Mama pala. Narinig niya nang kausap ko si Ate Mylene. “Kasinungalingan,” sabi ni Paolo. Kinuha ko ang telepono. Ipinakita ko ang litrato ng parking area. “Naghatid lang siya.” “Dalawang gabi?” Hindi siya sumagot. “Hanggang umaga?” Umigting ang panga niya. “At wala kang karapatang pakialaman kung sino ang bumibisita sa bahay natin habang iniiwan mo ako!” Parang may sumabog sa loob ng sala. Siya mismo ang nagsabi. Habang iniiwan mo ako. Hindi habang nagpapagaling ako. Hindi habang nasa bahay ng mga magulang ko. Habang iniiwan mo ako. Tumayo ako. “Bahay natin?” “Oo.” “Kung ganoon bakit sinabi mo kay building admin na temporary guest lang si Camille?” Nagulat siya. Hindi niya alam na nakausap ko na ang property manager. Hindi nila ibinigay sa akin ang CCTV footage dahil kailangan ng formal process. Pero nakumpirma nilang ilang beses nag-log in si Camille bilang guest ni Paolo. Pinilit ni Paolo na ngumiti. “Kaibigan ko siya.” “Okay.” Iyon lang ang sinabi ko. Hindi ko kailangang makipagtalo sa interpretasyon niya. May mas mahalagang usapan. Lumapit si Tita Lorna sa akin. “Thea, makinig ka. Kung pera lang ito, babayaran namin. Pero huwag mong idamay ang bata. Anak din ni Paolo si Lia.” “Hindi ko itinatanggi.” “Kung ganoon, iuuwi namin siya ngayon.” “Hinding-hindi.” Biglang bumigat ang mukha niya. “Hindi ka pwedeng magdesisyon nang mag-isa.” Hindi na ako sumagot. Si Bea na ang nagsalita. “Ang sanggol ay wala pang isang buwan, breastfeeding ang ina at kasalukuyang nagpapagaling mula sa post-surgical infection. Kung gusto ninyong pag-usapan ang visitation at support arrangements, gawin natin nang maayos at documented.” “Support?” singhal ni Paolo. “Ako pa ngayon ang parang deadbeat?” Tiningnan ko siya. “Magkano ang nagastos mo para kay Lia mula nang umalis kami?” “Excuse me?” “Diapers?” Tahimik. “Formula?” Tahimik. “Checkup?” Wala. “Gamot ko?” Wala pa rin. “Sige. Magkano?” Namula ang mukha niya. “Hindi mo kailangang gawin itong accounting.” “Ginawa mong accounting ang panganganak ko noong unang tanong mo pagkatapos kong manganak ay magkano ang bill.” Tumayo rin siya. “Enough.” “Hindi pa.” Lumapit ako sa mesa. “May tanong pa ako.” Binuksan ko ang isa pang dokumento. “Bakit may commercial unit sa Ortigas na kasama sa loan proposal?” Hindi gumalaw si Paolo. “Bakit pangalan ni Camille at ng nanay mo ang nasa quotation?” Si Tita Lorna ang unang nataranta. “Business partner lang siya.” “Anong negosyo?” “Home essentials.” “Nakakatawa.” “Bakit?” “Dahil three months ago, sinabi ninyo sa akin na walang trabaho si Trisha kaya kailangan ko raw siyang tulungan sa tuition ng anak niya. Ngayon pala may ₱2.4 million kayong negosyo.” “Investment iyon!” “Mula sa lupa ko.” “Hindi pa naman natuloy!” “Dahil nahuli kayo.” Tumahimik ang lahat. Narinig naming umiyak si Lia mula sa kuwarto. Awtomatikong napalingon ako. Tumayo si Paolo. “Kukunin ko anak ko.” Humarang si Papa. “Uupo ka.” “Anak ko iyon!” “At anak ko ito.” Itinuro niya ako. “Hindi mo nga inuwian noong hindi makatayo. Ngayon bigla kang ama?” “Sir, huwag ninyo akong hamunin.” “Paolo,” sabi ni Bea. “Huwag nating palalain.” Pero tila hindi na siya nakikinig. Nilampasan niya si Papa. Lumabas si Mama mula sa kuwarto. Hawak niya si Lia. Pagkakita ng anak ko, agad lumambot ang mukha ni Paolo. Lumapit siya. “Give her to me.” Umurong si Mama. “Thea?” tanong niya. Lumapit ako at kinuha si Lia. Nang nasa mga braso ko na siya, sinabi ko: “Pwede mo siyang makita. Dito. Habang kasama ako.” “Anong tingin mo sa akin?” “Hindi ko kailangang sabihin.” Umabot ang kamay niya kay Lia. Pero bago niya mahawakan ang anak namin, tumunog ang cellphone niya. Isang beses. Dalawang beses. Tatlong beses. Hindi niya sinagot. Tumunog ulit. Napatingin ako sa screen na nakaharap pataas sa mesa. CAMILLE. Tumigas ang mukha niya. Si Tita Lorna ang mabilis na dinampot ang telepono. Pero bago niya ito mapatay, may pumasok na message preview. Pao please answer. Your HR called me too. They found the client deposits. Nakita naming lahat. Maging si Trisha. Maging si Papa. Maging si Bea. Paolo snatched the phone. “Ano iyon?” tanong ko. “Wala.” “Anong client deposits?” “Trabaho ko iyon.” “Anong ginawa mo?” “Wala kang pakialam.” Sa pagkakataong iyon, si Trisha ang biglang nagsalita. “Kuya…” “Tumahimik ka.” “Hindi mo sinabi kay Mama na may investigation sa office mo?” Napalingon si Tita Lorna. “Ano?” At sa isang iglap, nagiba ang buong tono ng usapan. “Ano ang sinasabi niya?” tanong ni Tita Lorna. Hindi sumagot si Paolo. Si Bea naman ay tahimik na nagsara ng folder. Mukhang may iniisip. Tinignan ko ang asawa ko. Ngayon ko lang siya nakitang totoong takot. Hindi noong nabanggit ko ang forged signature. Hindi noong nabanggit ko si Camille. Ngayon. “Paolo,” sabi ko. “Anong client deposits?” Biglang tumayo si Tita Lorna. “Sumagot ka!” “Mom, huwag dito.” “Sumagot ka!” Walang sinabi si Paolo. At doon tumunog ang doorbell. Nagkatinginan kami. Wala kaming hinihintay. Lumabas si Papa para buksan ang gate. Makalipas ang ilang segundo, bumalik siya. Kasama niya ang isang babae. Naka-beige blouse. Naka-black slacks. May malaking envelope sa kamay. Si Camille. Maputla. Namamaga ang mga mata. Pagkakita kay Paolo, sinabi niya: “Hindi ko na kayang akuin ito para sa iyo.” Pagkatapos ay tumingin siya sa akin. “Althea, hindi mo ako kilala. Pero kailangan mong makita kung saan talaga nanggaling ang perang ipinambayad niya sa deposit ng unit.” At inilapag niya sa mesa ang envelope.

Bahagi 3 — Dumating sila para kunin ang bata, pero may mga saksi nang naghihintay sa sala Linggo ng umaga, tahimik ang bahay nina Mama. Masyadong tahimik. Alas-nuwebe pa lamang pero nakahanda na ang kape. Nasa sala si Papa, nakaputing polo at maong. Si Mama naman ay nasa kuwarto kasama si Lia. Nasa ikatlong linggo pa lang ang anak ko noon. Hindi ko gustong marinig niya ang sigawan kung sakaling mawalan ng kontrol ang mga darating. Dumating si Atty. Bea bandang alas-diyes. May dala siyang brown envelope, laptop at maliit na recorder. “Legal ba iyang recorder?” tanong ko. “Hindi natin gagamitin nang palihim,” sagot niya. “Kapag nagsimula ang usapan, sasabihin kong nire-record natin kung papayag sila. Kapag ayaw, notes lang.” Tumango ako. Gusto kong malinis ang bawat hakbang. Ayokong gumawa ng kahit anong puwedeng gamitin laban sa akin. Bandang alas-onse, huminto ang isang puting SUV sa harap ng bahay. Nauna bumaba si Paolo. Naka-polo shirt. Malinis ang buhok. Mukha siyang lalaking pupunta sa business meeting, hindi lalaking tatlong linggo nang halos hindi nakikita ang bagong silang niyang anak. Sumunod si Tita Lorna. At pagkatapos ay si Trisha, kapatid ni Paolo. Hindi ko inasahang sasama siya. Pagpasok nila sa gate, agad akong nilapitan ni Paolo. “Nasaan si Lia?” Walang hello. Walang kumusta ka. Nasaan si Lia. Nasa likod ko si Papa. “Apo ko muna ang pag-usapan natin pagkatapos mong kausapin ang asawa mo,” sabi niya. Sumimangot si Paolo. “Dad, family matter ito.” Hindi siya sinagot ni Papa. Itinuro lamang niya ang mga upuan sa sala. Nang makita ni Tita Lorna si Bea, agad siyang nagtanong: “Sino siya?” “Abogado ko.” Parang may biglang humila sa mukha niya. “Abogado? Bakit kailangan ng abogado?” Umupo ako sa kabilang sofa. “Dahil may gumamit ng pangalan at pirma ko sa loan application.” Nawala ang kulay sa mukha ni Paolo. Isang segundo lang. Pero nakita ko. Nakita rin ni Bea. Si Tita Lorna naman ang unang nagsalita. “Ano ba naman iyan, Althea? Loan lang naman. Pamilya tayo.” Napangiti si Bea. “Ma’am, ang paggamit ng pirma ng ibang tao nang walang pahintulot ay hindi nagiging okay dahil magkakamag-anak kayo.” “Hindi naman kami nagnanakaw!” “Wala akong sinabing nagnanakaw kayo,” sagot ni Bea. “Ang sinabi ko, disputed ang authorization.” Tumingin si Paolo sa akin. “Talaga? Dadalhin mo sa legal ang simpleng usapang mag-asawa?” “Simple?” “Pwede naman nating ayusin.” “Tinawagan kita habang nilalagnat ako ng 39.1.” “Kaya na naman tayo bumabalik doon?” Parang may kumirot sa dibdib ko. Hindi dahil nasaktan ako. Kundi dahil doon ko tuluyang naintindihan. Sa isip ni Paolo, maliit na bagay talaga iyon. Isang inconvenience. Isang eksenang dapat kalimutan dahil tapos na. “Hindi mo talaga naiintindihan, ano?” tanong ko. “Althea, bagong panganak ka. Emotional ka.” Biglang gumalaw si Papa sa likod ko. Pero tinaas ko ang kamay ko. Ako ang sasagot. “Huwag mong gamitin ang panganganak ko para palabasing wala ako sa tamang pag-iisip.” “Hindi iyon ang sinasabi ko.” “Iyan mismo ang sinabi mo.” Sumingit si Tita Lorna. “Normal naman talaga sa bagong panganak ang pagiging sensitive. Kaya nga dapat umuwi ka na sa asawa mo.” Napatingin ako sa kanya. “Kayo po ang nangakong tutulungan ninyo ako.” “May emergency sa Antipolo.” “Anong emergency?” Hindi siya sumagot. Si Trisha ang umiwas ng tingin. Doon ko napansin. “Trisha?” Nagkibit-balikat siya. “Birthday ng anak ko.” Natahimik ang sala. Napalingon si Tita Lorna sa kanya. “Tumahimik ka.” Pero huli na. Tumawa ako. Mahina. Mapait. “Birthday?” Ang sinasabing emergency kaya iniwan ang babaeng anim na araw pa lang pagkatapos ma-CS ay birthday party. “Nag-message naman ako kay Paolo,” pagtatanggol ni Tita Lorna. “Ano ang sabi niya?” Walang sumagot. Binuksan ni Bea ang envelope. “Bago tayo lumayo sa pangunahing usapan, ito ang copy ng written dispute na naisumite ni Althea sa bangko. Ito rin ang acknowledgment na suspended ang processing habang iniimbestigahan ang authenticity ng authorization.” Nagbago ang mukha ni Paolo. “Anong ginawa mo?” “Ano sa tingin mo?” “Sinira mo ang application?” “Application gamit ang peke kong pirma.” “Hindi peke iyon!” Tumigil ang lahat. Maging si Paolo ay parang nagulat sa sariling sigaw. Marahang yumuko si Bea. “Interesting.” Napansin ni Paolo ang sinabi niya. Agad niyang binawi. “I mean… hindi ko pineke. May pinirmahan siyang mga papel bago manganak.” Umiling ako. “Anong papel?” “Marami.” “Magbigay ka ng isa.” Hindi siya makasagot. Kinuha ni Bea ang photocopy. “Ito ba?” Inilapag niya sa coffee table. Nakatingin si Paolo rito pero hindi hinawakan. “Kung pinirmahan ito ni Althea,” sabi ni Bea, “madali lang naman. Sabihin mo kung saan, kailan at sino ang saksi.” Hindi siya sumagot. Si Tita Lorna ang nagtaas ng boses. “Bakit parang kriminal ang anak ko kung tanungin ninyo?” Doon nagsalita si Papa. “Dahil ang anak ko, muntik nang maospital nang mas malala habang ang anak mo ay nag-iinom.” “Trabaho iyon!” “Trabaho rin bang dalhin ang ibang babae sa condo?” Napatigil si Paolo. Napatitig ako kay Papa. Hindi ko sinabi sa kanya ang tungkol kay Camille. Si Mama pala. Narinig niya nang kausap ko si Ate Mylene. “Kasinungalingan,” sabi ni Paolo. Kinuha ko ang telepono. Ipinakita ko ang litrato ng parking area. “Naghatid lang siya.” “Dalawang gabi?” Hindi siya sumagot. “Hanggang umaga?” Umigting ang panga niya. “At wala kang karapatang pakialaman kung sino ang bumibisita sa bahay natin habang iniiwan mo ako!” Parang may sumabog sa loob ng sala. Siya mismo ang nagsabi. Habang iniiwan mo ako. Hindi habang nagpapagaling ako. Hindi habang nasa bahay ng mga magulang ko. Habang iniiwan mo ako. Tumayo ako. “Bahay natin?” “Oo.” “Kung ganoon bakit sinabi mo kay building admin na temporary guest lang si Camille?” Nagulat siya. Hindi niya alam na nakausap ko na ang property manager. Hindi nila ibinigay sa akin ang CCTV footage dahil kailangan ng formal process. Pero nakumpirma nilang ilang beses nag-log in si Camille bilang guest ni Paolo. Pinilit ni Paolo na ngumiti. “Kaibigan ko siya.” “Okay.” Iyon lang ang sinabi ko. Hindi ko kailangang makipagtalo sa interpretasyon niya. May mas mahalagang usapan. Lumapit si Tita Lorna sa akin. “Thea, makinig ka. Kung pera lang ito, babayaran namin. Pero huwag mong idamay ang bata. Anak din ni Paolo si Lia.” “Hindi ko itinatanggi.” “Kung ganoon, iuuwi namin siya ngayon.” “Hinding-hindi.” Biglang bumigat ang mukha niya. “Hindi ka pwedeng magdesisyon nang mag-isa.” Hindi na ako sumagot. Si Bea na ang nagsalita. “Ang sanggol ay wala pang isang buwan, breastfeeding ang ina at kasalukuyang nagpapagaling mula sa post-surgical infection. Kung gusto ninyong pag-usapan ang visitation at support arrangements, gawin natin nang maayos at documented.” “Support?” singhal ni Paolo. “Ako pa ngayon ang parang deadbeat?” Tiningnan ko siya. “Magkano ang nagastos mo para kay Lia mula nang umalis kami?” “Excuse me?” “Diapers?” Tahimik. “Formula?” Tahimik. “Checkup?” Wala. “Gamot ko?” Wala pa rin. “Sige. Magkano?” Namula ang mukha niya. “Hindi mo kailangang gawin itong accounting.” “Ginawa mong accounting ang panganganak ko noong unang tanong mo pagkatapos kong manganak ay magkano ang bill.” Tumayo rin siya. “Enough.” “Hindi pa.” Lumapit ako sa mesa. “May tanong pa ako.” Binuksan ko ang isa pang dokumento. “Bakit may commercial unit sa Ortigas na kasama sa loan proposal?” Hindi gumalaw si Paolo. “Bakit pangalan ni Camille at ng nanay mo ang nasa quotation?” Si Tita Lorna ang unang nataranta. “Business partner lang siya.” “Anong negosyo?” “Home essentials.” “Nakakatawa.” “Bakit?” “Dahil three months ago, sinabi ninyo sa akin na walang trabaho si Trisha kaya kailangan ko raw siyang tulungan sa tuition ng anak niya. Ngayon pala may ₱2.4 million kayong negosyo.” “Investment iyon!” “Mula sa lupa ko.” “Hindi pa naman natuloy!” “Dahil nahuli kayo.” Tumahimik ang lahat. Narinig naming umiyak si Lia mula sa kuwarto. Awtomatikong napalingon ako. Tumayo si Paolo. “Kukunin ko anak ko.” Humarang si Papa. “Uupo ka.” “Anak ko iyon!” “At anak ko ito.” Itinuro niya ako. “Hindi mo nga inuwian noong hindi makatayo. Ngayon bigla kang ama?” “Sir, huwag ninyo akong hamunin.” “Paolo,” sabi ni Bea. “Huwag nating palalain.” Pero tila hindi na siya nakikinig. Nilampasan niya si Papa. Lumabas si Mama mula sa kuwarto. Hawak niya si Lia. Pagkakita ng anak ko, agad lumambot ang mukha ni Paolo. Lumapit siya. “Give her to me.” Umurong si Mama. “Thea?” tanong niya. Lumapit ako at kinuha si Lia. Nang nasa mga braso ko na siya, sinabi ko: “Pwede mo siyang makita. Dito. Habang kasama ako.” “Anong tingin mo sa akin?” “Hindi ko kailangang sabihin.” Umabot ang kamay niya kay Lia. Pero bago niya mahawakan ang anak namin, tumunog ang cellphone niya. Isang beses. Dalawang beses. Tatlong beses. Hindi niya sinagot. Tumunog ulit. Napatingin ako sa screen na nakaharap pataas sa mesa. CAMILLE. Tumigas ang mukha niya. Si Tita Lorna ang mabilis na dinampot ang telepono. Pero bago niya ito mapatay, may pumasok na message preview. Pao please answer. Your HR called me too. They found the client deposits. Nakita naming lahat. Maging si Trisha. Maging si Papa. Maging si Bea. Paolo snatched the phone. “Ano iyon?” tanong ko. “Wala.” “Anong client deposits?” “Trabaho ko iyon.” “Anong ginawa mo?” “Wala kang pakialam.” Sa pagkakataong iyon, si Trisha ang biglang nagsalita. “Kuya…” “Tumahimik ka.” “Hindi mo sinabi kay Mama na may investigation sa office mo?” Napalingon si Tita Lorna. “Ano?” At sa isang iglap, nagiba ang buong tono ng usapan. “Ano ang sinasabi niya?” tanong ni Tita Lorna. Hindi sumagot si Paolo. Si Bea naman ay tahimik na nagsara ng folder. Mukhang may iniisip. Tinignan ko ang asawa ko. Ngayon ko lang siya nakitang totoong takot. Hindi noong nabanggit ko ang forged signature. Hindi noong nabanggit ko si Camille. Ngayon. “Paolo,” sabi ko. “Anong client deposits?” Biglang tumayo si Tita Lorna. “Sumagot ka!” “Mom, huwag dito.” “Sumagot ka!” Walang sinabi si Paolo. At doon tumunog ang doorbell. Nagkatinginan kami. Wala kaming hinihintay. Lumabas si Papa para buksan ang gate. Makalipas ang ilang segundo, bumalik siya. Kasama niya ang isang babae. Naka-beige blouse. Naka-black slacks. May malaking envelope sa kamay. Si Camille. Maputla. Namamaga ang mga mata. Pagkakita kay Paolo, sinabi niya: “Hindi ko na kayang akuin ito para sa iyo.” Pagkatapos ay tumingin siya sa akin. “Althea, hindi mo ako kilala. Pero kailangan mong makita kung saan talaga nanggaling ang perang ipinambayad niya sa deposit ng unit.” At inilapag niya sa mesa ang envelope.

Bahagi 3 — Dumating sila para kunin ang bata, pero may mga saksi nang naghihintay sa sala

Linggo ng umaga, tahimik ang bahay nina Mama.

Masyadong tahimik.

Alas-nuwebe pa lamang pero nakahanda na ang kape.

Nasa sala si Papa, nakaputing polo at maong.

Si Mama naman ay nasa kuwarto kasama si Lia.

Nasa ikatlong linggo pa lang ang anak ko noon.

Hindi ko gustong marinig niya ang sigawan kung sakaling mawalan ng kontrol ang mga darating.

Dumating si Atty. Bea bandang alas-diyes.

May dala siyang brown envelope, laptop at maliit na recorder.

“Legal ba iyang recorder?” tanong ko.

“Hindi natin gagamitin nang palihim,” sagot niya. “Kapag nagsimula ang usapan, sasabihin kong nire-record natin kung papayag sila. Kapag ayaw, notes lang.”

Tumango ako.

Gusto kong malinis ang bawat hakbang.

Ayokong gumawa ng kahit anong puwedeng gamitin laban sa akin.

Bandang alas-onse, huminto ang isang puting SUV sa harap ng bahay.

Nauna bumaba si Paolo.

Naka-polo shirt.

Malinis ang buhok.

Mukha siyang lalaking pupunta sa business meeting, hindi lalaking tatlong linggo nang halos hindi nakikita ang bagong silang niyang anak.

Sumunod si Tita Lorna.

At pagkatapos ay si Trisha, kapatid ni Paolo.

Hindi ko inasahang sasama siya.

Pagpasok nila sa gate, agad akong nilapitan ni Paolo.

“Nasaan si Lia?”

Walang hello.

Walang kumusta ka.

Nasaan si Lia.

Nasa likod ko si Papa.

“Apo ko muna ang pag-usapan natin pagkatapos mong kausapin ang asawa mo,” sabi niya.

Sumimangot si Paolo.

“Dad, family matter ito.”

Hindi siya sinagot ni Papa.

Itinuro lamang niya ang mga upuan sa sala.

Nang makita ni Tita Lorna si Bea, agad siyang nagtanong:

“Sino siya?”

“Abogado ko.”

Parang may biglang humila sa mukha niya.

“Abogado? Bakit kailangan ng abogado?”

Umupo ako sa kabilang sofa.

“Dahil may gumamit ng pangalan at pirma ko sa loan application.”

Nawala ang kulay sa mukha ni Paolo.

Isang segundo lang.

Pero nakita ko.

Nakita rin ni Bea.

Si Tita Lorna naman ang unang nagsalita.

“Ano ba naman iyan, Althea? Loan lang naman. Pamilya tayo.”

Napangiti si Bea.

“Ma’am, ang paggamit ng pirma ng ibang tao nang walang pahintulot ay hindi nagiging okay dahil magkakamag-anak kayo.”

“Hindi naman kami nagnanakaw!”

“Wala akong sinabing nagnanakaw kayo,” sagot ni Bea. “Ang sinabi ko, disputed ang authorization.”

Tumingin si Paolo sa akin.

“Talaga? Dadalhin mo sa legal ang simpleng usapang mag-asawa?”

“Simple?”

“Pwede naman nating ayusin.”

“Tinawagan kita habang nilalagnat ako ng 39.1.”

“Kaya na naman tayo bumabalik doon?”

Parang may kumirot sa dibdib ko.

Hindi dahil nasaktan ako.

Kundi dahil doon ko tuluyang naintindihan.

Sa isip ni Paolo, maliit na bagay talaga iyon.

Isang inconvenience.

Isang eksenang dapat kalimutan dahil tapos na.

“Hindi mo talaga naiintindihan, ano?” tanong ko.

“Althea, bagong panganak ka. Emotional ka.”

Biglang gumalaw si Papa sa likod ko.

Pero tinaas ko ang kamay ko.

Ako ang sasagot.

“Huwag mong gamitin ang panganganak ko para palabasing wala ako sa tamang pag-iisip.”

“Hindi iyon ang sinasabi ko.”

“Iyan mismo ang sinabi mo.”

Sumingit si Tita Lorna.

“Normal naman talaga sa bagong panganak ang pagiging sensitive. Kaya nga dapat umuwi ka na sa asawa mo.”

Napatingin ako sa kanya.

“Kayo po ang nangakong tutulungan ninyo ako.”

“May emergency sa Antipolo.”

“Anong emergency?”

Hindi siya sumagot.

Si Trisha ang umiwas ng tingin.

Doon ko napansin.

“Trisha?”

Nagkibit-balikat siya.

“Birthday ng anak ko.”

Natahimik ang sala.

Napalingon si Tita Lorna sa kanya.

“Tumahimik ka.”

Pero huli na.

Tumawa ako.

Mahina.

Mapait.

“Birthday?”

Ang sinasabing emergency kaya iniwan ang babaeng anim na araw pa lang pagkatapos ma-CS ay birthday party.

“Nag-message naman ako kay Paolo,” pagtatanggol ni Tita Lorna.

“Ano ang sabi niya?”

Walang sumagot.

Binuksan ni Bea ang envelope.

“Bago tayo lumayo sa pangunahing usapan, ito ang copy ng written dispute na naisumite ni Althea sa bangko. Ito rin ang acknowledgment na suspended ang processing habang iniimbestigahan ang authenticity ng authorization.”

Nagbago ang mukha ni Paolo.

“Anong ginawa mo?”

“Ano sa tingin mo?”

“Sinira mo ang application?”

“Application gamit ang peke kong pirma.”

“Hindi peke iyon!”

Tumigil ang lahat.

Maging si Paolo ay parang nagulat sa sariling sigaw.

Marahang yumuko si Bea.

“Interesting.”

Napansin ni Paolo ang sinabi niya.

Agad niyang binawi.

“I mean… hindi ko pineke. May pinirmahan siyang mga papel bago manganak.”

Umiling ako.

“Anong papel?”

“Marami.”

“Magbigay ka ng isa.”

Hindi siya makasagot.

Kinuha ni Bea ang photocopy.

“Ito ba?”

Inilapag niya sa coffee table.

Nakatingin si Paolo rito pero hindi hinawakan.

“Kung pinirmahan ito ni Althea,” sabi ni Bea, “madali lang naman. Sabihin mo kung saan, kailan at sino ang saksi.”

Hindi siya sumagot.

Si Tita Lorna ang nagtaas ng boses.

“Bakit parang kriminal ang anak ko kung tanungin ninyo?”

Doon nagsalita si Papa.

“Dahil ang anak ko, muntik nang maospital nang mas malala habang ang anak mo ay nag-iinom.”

“Trabaho iyon!”

“Trabaho rin bang dalhin ang ibang babae sa condo?”

Napatigil si Paolo.

Napatitig ako kay Papa.

Hindi ko sinabi sa kanya ang tungkol kay Camille.

Si Mama pala.

Narinig niya nang kausap ko si Ate Mylene.

“Kasinungalingan,” sabi ni Paolo.

Kinuha ko ang telepono.

Ipinakita ko ang litrato ng parking area.

“Naghatid lang siya.”

“Dalawang gabi?”

Hindi siya sumagot.

“Hanggang umaga?”

Umigting ang panga niya.

“At wala kang karapatang pakialaman kung sino ang bumibisita sa bahay natin habang iniiwan mo ako!”

Parang may sumabog sa loob ng sala.

Siya mismo ang nagsabi.

Habang iniiwan mo ako.

Hindi habang nagpapagaling ako.

Hindi habang nasa bahay ng mga magulang ko.

Habang iniiwan mo ako.

Tumayo ako.

“Bahay natin?”

“Oo.”

“Kung ganoon bakit sinabi mo kay building admin na temporary guest lang si Camille?”

Nagulat siya.

Hindi niya alam na nakausap ko na ang property manager.

Hindi nila ibinigay sa akin ang CCTV footage dahil kailangan ng formal process.

Pero nakumpirma nilang ilang beses nag-log in si Camille bilang guest ni Paolo.

Pinilit ni Paolo na ngumiti.

“Kaibigan ko siya.”

“Okay.”

Iyon lang ang sinabi ko.

Hindi ko kailangang makipagtalo sa interpretasyon niya.

May mas mahalagang usapan.

Lumapit si Tita Lorna sa akin.

“Thea, makinig ka. Kung pera lang ito, babayaran namin. Pero huwag mong idamay ang bata. Anak din ni Paolo si Lia.”

“Hindi ko itinatanggi.”

“Kung ganoon, iuuwi namin siya ngayon.”

“Hinding-hindi.”

Biglang bumigat ang mukha niya.

“Hindi ka pwedeng magdesisyon nang mag-isa.”

Hindi na ako sumagot.

Si Bea na ang nagsalita.

“Ang sanggol ay wala pang isang buwan, breastfeeding ang ina at kasalukuyang nagpapagaling mula sa post-surgical infection. Kung gusto ninyong pag-usapan ang visitation at support arrangements, gawin natin nang maayos at documented.”

“Support?” singhal ni Paolo. “Ako pa ngayon ang parang deadbeat?”

Tiningnan ko siya.

“Magkano ang nagastos mo para kay Lia mula nang umalis kami?”

“Excuse me?”

“Diapers?”

Tahimik.

“Formula?”

Tahimik.

“Checkup?”

Wala.

“Gamot ko?”

Wala pa rin.

“Sige. Magkano?”

Namula ang mukha niya.

“Hindi mo kailangang gawin itong accounting.”

“Ginawa mong accounting ang panganganak ko noong unang tanong mo pagkatapos kong manganak ay magkano ang bill.”

Tumayo rin siya.

“Enough.”

“Hindi pa.”

Lumapit ako sa mesa.

“May tanong pa ako.”

Binuksan ko ang isa pang dokumento.

“Bakit may commercial unit sa Ortigas na kasama sa loan proposal?”

Hindi gumalaw si Paolo.

“Bakit pangalan ni Camille at ng nanay mo ang nasa quotation?”

Si Tita Lorna ang unang nataranta.

“Business partner lang siya.”

“Anong negosyo?”

“Home essentials.”

“Nakakatawa.”

“Bakit?”

“Dahil three months ago, sinabi ninyo sa akin na walang trabaho si Trisha kaya kailangan ko raw siyang tulungan sa tuition ng anak niya. Ngayon pala may ₱2.4 million kayong negosyo.”

“Investment iyon!”

“Mula sa lupa ko.”

“Hindi pa naman natuloy!”

“Dahil nahuli kayo.”

Tumahimik ang lahat.

Narinig naming umiyak si Lia mula sa kuwarto.

Awtomatikong napalingon ako.

Tumayo si Paolo.

“Kukunin ko anak ko.”

Humarang si Papa.

“Uupo ka.”

“Anak ko iyon!”

“At anak ko ito.”

Itinuro niya ako.

“Hindi mo nga inuwian noong hindi makatayo. Ngayon bigla kang ama?”

“Sir, huwag ninyo akong hamunin.”

“Paolo,” sabi ni Bea. “Huwag nating palalain.”

Pero tila hindi na siya nakikinig.

Nilampasan niya si Papa.

Lumabas si Mama mula sa kuwarto.

Hawak niya si Lia.

Pagkakita ng anak ko, agad lumambot ang mukha ni Paolo.

Lumapit siya.

“Give her to me.”

Umurong si Mama.

“Thea?” tanong niya.

Lumapit ako at kinuha si Lia.

Nang nasa mga braso ko na siya, sinabi ko:

“Pwede mo siyang makita. Dito. Habang kasama ako.”

“Anong tingin mo sa akin?”

“Hindi ko kailangang sabihin.”

Umabot ang kamay niya kay Lia.

Pero bago niya mahawakan ang anak namin, tumunog ang cellphone niya.

Isang beses.

Dalawang beses.

Tatlong beses.

Hindi niya sinagot.

Tumunog ulit.

Napatingin ako sa screen na nakaharap pataas sa mesa.

CAMILLE.

Tumigas ang mukha niya.

Si Tita Lorna ang mabilis na dinampot ang telepono.

Pero bago niya ito mapatay, may pumasok na message preview.

Pao please answer. Your HR called me too. They found the client deposits.

Nakita naming lahat.

Maging si Trisha.

Maging si Papa.

Maging si Bea.

Paolo snatched the phone.

“Ano iyon?” tanong ko.

“Wala.”

“Anong client deposits?”

“Trabaho ko iyon.”

“Anong ginawa mo?”

“Wala kang pakialam.”

Sa pagkakataong iyon, si Trisha ang biglang nagsalita.

“Kuya…”

“Tumahimik ka.”

“Hindi mo sinabi kay Mama na may investigation sa office mo?”

Napalingon si Tita Lorna.

“Ano?”

At sa isang iglap, nagiba ang buong tono ng usapan.

“Ano ang sinasabi niya?” tanong ni Tita Lorna.

Hindi sumagot si Paolo.

Si Bea naman ay tahimik na nagsara ng folder.

Mukhang may iniisip.

Tinignan ko ang asawa ko.

Ngayon ko lang siya nakitang totoong takot.

Hindi noong nabanggit ko ang forged signature.

Hindi noong nabanggit ko si Camille.

Ngayon.

“Paolo,” sabi ko.

“Anong client deposits?”

Biglang tumayo si Tita Lorna.

“Sumagot ka!”

“Mom, huwag dito.”

“Sumagot ka!”

Walang sinabi si Paolo.

At doon tumunog ang doorbell.

Nagkatinginan kami.

Wala kaming hinihintay.

Lumabas si Papa para buksan ang gate.

Makalipas ang ilang segundo, bumalik siya.

Kasama niya ang isang babae.

Naka-beige blouse.

Naka-black slacks.

May malaking envelope sa kamay.

Si Camille.

Maputla.

Namamaga ang mga mata.

Pagkakita kay Paolo, sinabi niya:

“Hindi ko na kayang akuin ito para sa iyo.”

Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.

“Althea, hindi mo ako kilala. Pero kailangan mong makita kung saan talaga nanggaling ang perang ipinambayad niya sa deposit ng unit.”

At inilapag niya sa mesa ang envelope.