Pitong taon matapos kong muling makaharap ang dati kong boss sa gitna ng maulang gabi sa Manila, bigla niya akong tinanong kung bakit ako nag-resign noon.
Pitong taon matapos kong muling makaharap ang dati kong boss sa gitna ng maulang gabi sa Manila, bigla niya akong tinanong kung bakit ako nag-resign noon. Ngumiti lang ako. “Dahil ipinagbawal mong magmahal ang mga magkatrabaho.” Pero nang ilapag niya sa mesa ang liham mula sa nakaraan, nanlamig ang buong katawan ko…
Bahagi 1
Pitong taon matapos kong muling makita ang dati kong boss—ang lalaking minsang dahilan kung bakit halos hindi ako makatulog sa buong tag-ulan sa Manila—iyon agad ang una niyang itinanong sa akin:
“Bakit ka talaga umalis noon?”
Tiningnan ko si Adrian Valdez.
Sa labas ng salaming bintana ng hotel sa Makati, bumubuhos ang ulan. Ang mga ilaw ng sasakyan sa Ayala Avenue ay humahaba na parang makukulay na guhit sa basang kalsada.
Dahan-dahan kong pinaikot ang baso sa kamay ko bago kalmadong sumagot.
“Dahil sinabi mong bawal magkaroon ng relasyon ang mga empleyado sa iisang kumpanya.”
Biglang nawala ang ngiti sa labi ni Adrian.
Pero nangyari iyon makalipas ang pitong taon.
Noong una ko siyang makilala, wala naman talaga akong espesyal na impresyon sa kanya.
Katatapos ko lang noon sa isang unibersidad sa Quezon City. Araw-araw akong nakikipagsiksikan sa MRT, nakikitira sa maliit na condo sa Mandaluyong kasama ang dalawa kong kaibigan, at nagbibilang ng bawat piso habang hinihintay ang susunod na sahod.
Simple lang ang gusto ko.
Isang matatag na trabaho.
Pero si Camille Reyes, ang senior na katabi ko noong intern pa ako, halos araw-araw na lang binabanggit si Adrian na para bang bida siya sa isang teleserye.
“Thirty pa lang, Operations Director na.”
“May kaya ang pamilya nila at may shares sa kumpanya, pero nagsimula raw talaga siya sa technical department.”
“At higit sa lahat…”
Lumapit si Camille at ibinaba ang boses.
“Grabe ang pogi.”
Kumakain ako noon ng pandesal at hindi man lang ako tumingala.
“Babaran ba ng kagwapuhan niya ang Meralco bill ko?”
Muntik mabulunan si Camille sa kape.
Sa totoo lang, para sa akin, si Adrian iyong klase ng taong mas mabuting iwasan.
Tahimik siya.
Ayaw niya sa mga empleyadong paikot-ikot magsalita.
Tuwing dumadaan siya sa work area, ang dating maingay na hanay ng mga cubicle ay biglang tumatahimik na parang simbahan bago magsimula ang misa.
Pinakaayaw kong makasabay siya sa elevator.
Hindi dahil naninigaw siya.
Kundi dahil masyadong matalim ang tingin niya.
Parang tatlong segundo lang niyang titigan ang isang tao, malalaman na niya kung totoong nagtatrabaho ka o nagpapanggap lang na busy.
Pagkatapos ng tatlong buwang internship, na-regular ako at inilipat sa team na humahawak ng customer systems sa ilalim ng department niya.
Sa mismong unang araw ko, tumawag ang HR.
Kailangan ko raw magsumite ng bagong ID photo bago mag-alas-singko.
Na-reject kasi ang una kong larawan dahil mali ang background color.
Kung lalabas ako para magpa-picture, kailangan kong humingi ng permiso sa nakakataas.
Nagkibit-balikat lang ang team leader ko.
“Kay Sir Adrian ka magpaalam.”
Halos isang minuto akong nakatayo sa harap ng opisina niya bago ako nagkalakas-loob na kumatok.
“Come in.”
Hindi siya tumingala.
Punô ng data at charts ang monitor niya, habang paulit-ulit namang umiilaw ang phone sa gilid ng mesa.
Tumayo ako nang tuwid.
“Sir, pinapapunta po ako ng HR para mag-submit ng bagong photo bago mag-five. Pwede po sana akong lumabas nang thirty minutes.”
Hindi pa rin siya tumingin sa akin.
“Alam ng team leader mo?”
“Opo. Siya po ang nagsabing sa inyo ako magpaalam.”
Doon lang tumigil ang kamay niya.
Tumingala siya.
At iyon ang unang pagkakataong nakita ko nang maayos ang mukhang ilang buwan nang pinupuri ni Camille.
Kailangan kong aminin.
Hindi siya nag-e-exaggerate.
Pero ang una kong naramdaman ay hindi kilig.
Kundi pressure.
Dalawang segundo akong tinitigan ni Adrian.
“Mika Santos, tama?”
Medyo nagulat ako.
“Opo.”
“Galing ka sa implementation team?”
“Opo.”
“Sige. Bumalik ka bago mag-four thirty.”
Iyon lang.
Walang ngiti.
Walang dagdag na tanong.
Paglabas ko sa opisina niya, sinabi ko sa sarili ko:
Mas mabuting manatili lang ang taong iyon sa company directory habang buhay.
Siya ang mahusay na executive.
Ako ang ordinaryong empleyado.
Pagkatapos ng trabaho, makikipagsiksikan ako sa MRT, bibili ng inihaw na manok sa ibaba ng condo, tapos hihiga at manonood ng series.
Magkaiba ang mundo namin.
Mas mabuting huwag magtagpo.
Pero parang gustong-gusto talagang sirain ng buhay ang mga ganitong desisyon.
Ilang araw bago ang Semana Santa, halos lahat ng ka-team ko ay lumabas para kumain.
Ako lang ang naiwan sa opisina.
Kaka-update lang ng payment system ng isa naming client at kailangan kong bantayan ang data synchronization hanggang matapos.
Alas-diyes na ng gabi.
Kaunti na lang ang bukas na ilaw sa buong floor.
Sa labas ng bintana, kumikislap ang mga gusali ng BGC.
Gutom na ako.
Pagod.
At masama ang timpla.
Sa sobrang inis, madiin kong tinusok ng straw ang takip ng milk tea ko hanggang tumalsik ang inumin sa kamay ko.
Biglang may nagsalita mula sa likuran.
“May kasalanan ba sa iyo ang milk tea?”
Napatalon ako.
Pagharap ko—
nakatayo si Adrian wala pang dalawang metro mula sa akin.
Wala na siyang blazer.
Nakatupi ang manggas ng puting polo niya hanggang siko.
Wala na rin ang necktie.
Iyon ang unang pagkakataong nakita ko siyang medyo mukhang normal na tao.
“Sir…”
Mabilis akong kumuha ng tissue at pinunasan ang mesa.
Tumingin siya sa monitor ko.
“System ng client sa Cebu?”
“Opo.”
“Kapag naputol ang synchronization ngayon, anong mangyayari?”
Agad akong kinabahan.
“May checkpoint po. Magpapatuloy ang system mula sa huling successful batch. Hindi na kailangang ulitin ang buong process.”
“Kapag nag-lock ang database ng client?”
“Mapupunta po sa retry mode ang queue. Kapag tatlong beses na nag-fail, automatic na magse-send ng alert.”
“Estimated recovery time?”
Isa-isa kong sinagot ang mga tanong niya.
Noong una, nauutal pa ako.
Pero unti-unti akong kumalma.
Dahil ako mismo ang tatlong gabing nagpuyat para maintindihan ang buong documentation.
Mahigit sampung minuto siyang nakatayo sa tabi ko.
Pagkatapos ay bigla niyang tinanong:
“Palagi ka bang ganitong oras umuuwi?”
“Hindi po.”
Nag-atubili ako bago nagpatuloy.
“Marami pong naka-leave next week. Gusto ko lang siguraduhin na stable ang system bago ako umuwi.”
Hindi siya nagsalita nang ilang segundo.
Pagkatapos ay may inilapag siyang paper bag sa mesa ko.
“Sobra ang nabili ko.”
Napatingin ako sa loob.
May isang box ng chicken adobo at mainit na kanin.
“Ako po—”
“Kumain ka.”
Tumalikod siya.
Pero ilang hakbang pa lang, huminto siya.
“Mika.”
“Opo?”
“Mabuti ang pagiging maingat sa trabaho.”
Huminto siya sandali.
“Pero huwag mong hayaang isipin ng client na umaandar ang buong kumpanya dahil sa isang babaeng hindi marunong kumain ng dinner.”
Hindi ako nakapagsalita.
At noong gabing iyon, unang beses kong naisip na baka hindi pala ganoon katakot si Adrian Valdez.
Pagkatapos ng Semana Santa, sa weekly department meeting, bigla niyang binanggit ang pangalan ko.
“Maayos ang preparation ng Cebu account noong nakaraang linggo.”
Sabay-sabay na lumingon sa akin ang lahat.
Gusto kong magtago sa ilalim ng mesa.
Nagpatuloy si Adrian.
“Bago pa lang si Mika pero mabilis niyang naintindihan ang process. Puwedeng gawing reference ng ibang teams ang ginawa niyang contingency documentation.”
Nang hapon ding iyon, sinabi sa akin ng team leader na tataas ng isang level ang performance rating ko para sa quarter.
Nang malaman iyon ni Camille, nanlaki ang mga mata niya.
“Alam mo bang bihirang-bihira magbigay ng compliment si Sir Adrian?”
Yumuko lang ako at ipinagpatuloy ang pagkain ng sinigang.
“Siguro trabaho lang naman ang pinuri niya.”
Sumandal si Camille at tinitigan ako.
“Akala mo ba kabisado niya ang pangalan ng lahat ng empleyado?”
Natigilan ako.
Saktong sandaling iyon, umilaw ang company phone ko.
May message mula kay Adrian.
Huwag ka munang umuwi mamaya. May kailangan akong pag-usapan sa iyo nang pribado.
Isang malakas na tibok ang naramdaman ko sa dibdib.
Napansin ni Camille ang mukha ko at agad lumapit.
“Anong nangyari?”
Hindi pa ako nakakasagot nang dumating ang pangalawang mensahe.
Tungkol ito sa dalawang empleyado sa department na may relasyon.
Nakatitig lang ako sa screen.
Dahil tatlong araw bago iyon…
may natanggap akong liham ng pag-ibig mula sa isang hindi nagpakilalang lalaki.
At ang taong pinaghihinalaan kong sumulat noon…
ay empleyadong nakaupo wala pang dalawang metro mula sa mesa ni Adrian.
BAHAGI 2
Hindi ko agad naalis ang tingin sa mensahe ni Adrian.
Tungkol ito sa dalawang empleyado sa department na may relasyon.
Parang biglang lumamig ang air-conditioning sa buong floor.
“Uy, Mika.”
Kinawayan ako ni Camille sa harap ng mukha.
“Bakit parang may multong nakita mo?”
Mabilis kong pinatay ang screen ng phone.
“Wala. Pinapapunta lang ako ni Sir Adrian mamaya.”
Umangat ang kilay niya.
“Kayong dalawa lang?”
“Camille.”
“Ano? Nagtatanong lang.”
Tumawa siya, pero hindi ako natawa.
Dahil nasa loob ng bag ko ang anonymous letter na natanggap ko tatlong araw na ang nakalipas.
Walang pangalan.
Walang pirma.
Isang maikling sulat lang.
Matagal na kitang napapansin. Hindi ko hinihinging sagutin mo ako ngayon. Gusto ko lang malaman mong may isang taong masaya tuwing nakikita kang pumapasok sa opisina.
Sa pinakailalim, may isang linya:
Kung handa ka nang malaman kung sino ako, iwan mo ang asul mong ballpen sa pantry bukas.
Hindi ko iniwan ang ballpen.
Hindi rin ako sumagot.
Pero may isang taong pinaghihinalaan ako.
Si Paolo, senior developer na nakaupo malapit sa opisina ni Adrian.
Palagi niya akong tinutulungan.
Minsan, binibilhan niya ako ng kape.
At noong araw na natanggap ko ang liham, siya lamang ang nakakita sa akin na nagbukas nito.
Bandang alas-siyete, halos wala nang tao sa opisina.
Kumatok ako sa pinto ni Adrian.
“Come in.”
Nasa harap siya ng bintana.
Hindi siya nakaupo.
“Sir?”
Lumingon siya.
“Isara mo ang pinto.”
Mas lalong bumilis ang tibok ng puso ko.
Umupo ako sa tapat niya.
Hindi siya agad nagsalita.
Sa halip, may inilapag siyang papel sa mesa.
Isang memo.
WORKPLACE RELATIONSHIP POLICY.
Napakurap ako.
“May nag-report,” sabi niya, “na may dalawang tao sa department na posibleng may romantic relationship.”
Napalunok ako.
“Sir… hindi po ako—”
“Hindi ikaw ang nirereklamo.”
Natigil ako.
Tiningnan niya ako nang diretso.
“Pero kasama ang pangalan mo sa report.”
Parang may humila sa sikmura ko pababa.
“Ano?”
“May nagsabi na may senior employee na nililigawan ka.”
Agad pumasok sa isip ko si Paolo.
“Hindi ko po siya sinagot.”
Bahagyang kumunot ang noo ni Adrian.
“Siya?”
Doon ko napagtantong may nasabi akong hindi dapat.
“Hindi ko po alam kung sino.”
Ilang segundo kaming tahimik.
Pagkatapos ay may inilabas siyang maliit na puting sobre mula sa drawer.
Tumigil ang paghinga ko.
Kaparehong-kapareho iyon ng sobre ng liham na nasa bag ko.
“May nakita akong ganito sa printer room,” sabi niya.
“Sir…”
“Hindi ko binasa.”
Tiningnan niya ang sobre.
“Pero kung may tao sa team na gumagamit ng posisyon niya para pilitin ang mas junior na empleyado, kailangan kong malaman.”
Biglang nawala ang kaba ko.
Napaltan iyon ng kakaibang init sa dibdib.
Hindi pala niya ako pinatawag para pagalitan.
Nag-aalala siya.
Kinuha ko ang liham mula sa bag ko at inilapag sa mesa.
“Hindi naman po ako pinipilit.”
Binasa ni Adrian ang unang dalawang linya.
At sa unang pagkakataon mula nang makilala ko siya, nakita kong nagbago talaga ang mukha niya.
Humigpit ang panga.
“Alam mo kung sino?”
“May hinala lang.”
“Paolo?”
Napatingin ako sa kanya.
“Paano ninyo nalaman?”
Hindi siya sumagot.
Sa halip, ibinalik niya ang liham sa akin.
“Stay away from him for now.”
“Sir, hindi naman niya ako—”
“Mika.”
Mababa ang boses niya.
“May fiancée si Paolo.”
Nanigas ako.
Hindi ko alam kung ano ang mas masakit.
Ang katotohanang may fiancée ang lalaking pinaghinalaan kong sumulat sa akin…
o ang kakaibang ginhawang naramdaman kong hindi pala ako dapat sumagot.
Kinabukasan, nalaman naming hindi pala si Paolo ang sumulat.
Umamin ang tunay na may-akda.
Isang tahimik na analyst mula sa kabilang team.
Single siya.
Maayos siyang humingi ng tawad dahil nailagay niya ako sa alanganing sitwasyon.
Dapat doon natapos ang lahat.
Pero mula sa araw na iyon, may ibang bagay na nagsimulang lumala.
Dahil habang pilit kong iniiwasan ang lalaking nagpadala ng liham…
mas lalo kong napapansin si Adrian.
Kung paano niya laging naaalalang hindi ako umiinom ng kape na walang asukal.
Kung paano siya tahimik na naghihintay sa lobby kapag overtime kami at walang masasakyang Grab ang mga empleyado.
Kung paano niya minsang ipinahiram sa akin ang payong niya at umuwi sa ulan na walang dala.
At isang gabi, habang pareho kaming naghihintay ng elevator, bigla niyang sinabi:
“May ipapatupad akong bagong rule sa department.”
“Ano po iyon?”
“Bawal ang romantic relationships sa loob ng direct reporting line.”
Napatawa ako.
“Ang strict naman.”
Hindi siya ngumiti.
“Necessary.”
Pagbukas ng elevator, nauna akong pumasok.
Hindi ko nakita ang ekspresyon niya.
Pero narinig ko ang sumunod niyang sinabi.
“May mga bagay kasi na mas madaling pigilan bago pa magsimula.”
At hindi ko alam noon…
na ang bagay na pilit niyang pinipigilan ay kami.
BAHAGI 3
Pagkatapos ipatupad ni Adrian ang bagong policy, naging biro iyon sa buong department.
Kapag may dalawang empleyadong sabay mag-lunch, sisigaw si Camille:
“Hoy, baka ma-HR kayo!”
Kapag may nag-abot ng kape sa katabi, may magbibiro:
“Declare conflict of interest!”
Tawanan ang lahat.
Maliban sa akin.
Dahil alam kong hindi simpleng policy ang sinabi ni Adrian sa elevator.
May kakaiba sa tono niya noon.
At mula sa araw na iyon, tila sinadya niyang lumayo.
Hindi na siya dumadaan sa mesa ko kung hindi kailangan.
Kapag may tanong ako, sa team leader na siya sumasagot.
Kung nag-overtime kami, nauuna siyang umalis.
Maging ang mga simpleng “Good morning, Mika” na dati ay hindi ko pinapansin, biglang nawala.
Doon ko unang naunawaan kung gaano kasama ang pakiramdam kapag nasanay ka sa presensya ng isang tao…
at saka niya kusa iyong binawi.
Lumipas ang ilang buwan.
Na-promote ako.
Mula junior analyst, naging systems specialist.
Mas lumaki ang responsibilidad.
Mas dumami ang meetings.
Mas madalas ko ring makasama si Adrian.
Pero naging napakapormal niya.
“Good work, Ms. Santos.”
“Send the revised document by five.”
“Coordinate with finance.”
Parang bumalik kami sa unang araw.
Isang executive.
Isang empleyado.
Walang iba.
Hanggang isang gabi ng Disyembre.
May Christmas party ang kumpanya sa isang hotel sa Pasay.
Halos lahat ay masaya.
May videoke.
May raffle.
May libreng alak.
Si Camille, na nakainom na ng dalawang cocktail, hinila ako sa gilid.
“Mika.”
“Ano?”
“May sasabihin ako sa iyo.”
“Kapag tungkol na naman kay Adrian—”
“Exactly.”
Napapikit ako.
“Camille.”
“Makinig ka muna.”
Biglang seryoso ang mukha niya.
“Alam mo ba kung bakit siya biglang naglabas ng no-dating rule?”
“Dahil may issue sa department?”
“Hindi.”
Lumapit siya.
“Dahil sa iyo.”
Napatawa ako.
“Lasing ka na.”
“Hindi ako lasing.”
“Dalawang baso na—”
“Narinig ko silang nag-uusap ni HR.”
Nawala ang ngiti ko.
“Anong narinig mo?”
“May nagtanong sa kanya kung bakit hindi niya na lang i-transfer ang empleyadong gusto niya sa ibang reporting line.”
Parang huminto ang tunog sa ballroom.
“Anong empleyado?”
Tiningnan ako ni Camille na para bang napakabobo ng tanong ko.
“Ikaw.”
Hindi ko alam kung ilang segundo akong hindi huminga.
Pagkatapos ay tumayo ako.
“Nasa’n siya?”
“Uy, sandali—”
Pero naglakad na ako palabas.
Nakita ko si Adrian sa balcony.
Mag-isa.
Nakatanggal ang suit jacket at nakapatong sa railing ang dalawang kamay.
Lumapit ako.
“Sir.”
Lumingon siya.
“Mika?”
“May gusto akong itanong.”
Napansin niyang seryoso ako.
“Ano iyon?”
“Bakit mo ginawa ang policy?”
Naging tahimik siya.
“Workplace governance.”
“Sinungaling.”
Umangat ang kilay niya.
Marahil iyon ang unang pagkakataong tinawag ko siyang sinungaling.
“Camille told me.”
Napapikit siya sandali.
“Of course she did.”
“Sir…”
“Adrian.”
Natigilan ako.
“Ano?”
“Kung pag-uusapan natin ito, huwag mo akong tawaging Sir.”
Parang may bumagsak sa loob ng dibdib ko.
“Fine. Adrian.”
Ngayon lang ako nakaramdam ng ganoong kaba sa pagsambit ng pangalan niya.
Huminga siya nang malalim.
“Gusto kita.”
Diretso.
Walang paligoy.
At dahil siya iyon, parang performance review lang niyang sinabi ang pinakamalaking bagay na narinig ko sa buong taon.
Napatawa ako sa sobrang gulat.
“Iyon lang?”
“Ano’ng gusto mong gawin ko? Gumawa ng PowerPoint?”
Natawa ako nang tuluyan.
At unang beses ko rin siyang nakitang ngumiti nang ganoon.
Hindi iyong maikling professional smile.
Kundi totoong ngiti.
“Since when?” tanong ko.
“Bago pa dumating iyong sulat.”
Nanlaki ang mata ko.
“Bago?”
“Bago pa.”
“Gaano kabago?”
Tumingin siya sa akin.
“Noong gabing nag-overtime ka para sa Cebu account.”
Parang bumalik sa isip ko ang paper bag na may chicken adobo.
Ang nakatiklop niyang manggas.
Ang boses niyang nagsasabing kumain ako.
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Boss mo ako.”
“Ano ngayon?”
“Exactly.”
Lumapit siya nang kaunti.
“May authority ako sa promotion mo, rating mo, salary adjustment mo. Kahit sabihin mong gusto mo rin ako, paano ko malalaman kung talagang gusto mo ako o natatakot kang tumanggi?”
Hindi ako nakasagot.
Doon ko naintindihan.
Hindi ako iniiwasan ni Adrian dahil wala siyang pakialam.
Iniiwasan niya ako dahil sobra siyang may pakialam.
“Then transfer me.”
Umiling siya.
“Hindi ganoon kasimple.”
“Bakit?”
“Dahil kung ililipat kita pagkatapos kong umamin, maaaring isipin ng iba na binigyan kita ng special treatment.”
“Napakahirap mo namang mahalin.”
Nabigla ako sa sarili kong sinabi.
Mas nabigla siya.
Tahimik kaming nagkatitigan.
“Ano’ng sinabi mo?”
Namula ang mukha ko.
“Wala.”
“Mika.”
“Forget it.”
Tumalikod ako.
Hinawakan niya ang pulso ko.
Mahina lang.
Sapat para pigilan ako, pero sapat ding luwag para makaalis ako kung gusto ko.
“Ulitin mo.”
Hindi ko siya tiningnan.
“Sinabi kong napakahirap mong mahalin.”
Naramdaman kong humigpit nang bahagya ang mga daliri niya.
“Pero mahal mo?”
Doon ko siya hinarap.
“Hindi ko alam.”
Kalahati iyong kasinungalingan.
At alam niyang kasinungalingan iyon.
Pero hindi niya ako pinilit.
Binitawan niya ang kamay ko.
“Then figure it out.”
Iyon ang problema.
Hindi ko na kailangang alamin.
Alam ko na.
At iyon mismo ang dahilan kung bakit makalipas ang apat na buwan…
nag-resign ako.
Walang nakakaalam ng totoong dahilan.
Kahit si Camille, ang alam niya ay may mas magandang offer ako sa Singapore.
Totoo namang may offer.
Pero hindi iyon ang pangunahing dahilan.
Gusto kong umalis sa reporting line ni Adrian.
Gusto kong mawala ang posisyon niya sa pagitan namin.
Gusto kong malaman kung kapag wala na siyang kapangyarihan sa career ko…
pipiliin pa rin ba niya ako?
Sa huling araw ko, naghintay ako.
Akala ko pipigilan niya ako.
Hindi niya ginawa.
Kinamayan niya lang ako sa harap ng buong team.
“Good luck, Mika.”
Iyon lang.
Pag-uwi ko, umiyak ako sa taxi mula Makati hanggang Mandaluyong.
Kinabukasan, lumipad ako patungong Singapore.
At hindi ko na siya kinausap.
Pitong taon.
Pitong taon akong nagtrabaho sa ibang bansa.
Na-promote.
Lumipat ng kumpanya.
Nagkaroon ng sariling team.
Nagkaroon ng mga nanligaw.
May isang beses pang muntik na akong magpakasal.
Pero sa tuwing umuulan nang malakas…
naaalala ko ang isang paper bag na may chicken adobo.
At isang lalaking mas piniling lumayo kaysa gamitin ang posisyon niya para mapalapit sa akin.
Kaya nang bumalik ako sa Manila para sa isang regional technology conference, hindi ko inasahang makikita ko siya.
Mas mature na si Adrian.
May ilang puting hibla na sa gilid ng buhok niya.
Mas kalmado.
Mas tahimik.
Pero pareho pa rin ang mga mata.
At ngayon, nakaupo siya sa tapat ko sa hotel lounge habang umuulan sa labas.
“Bakit ka talaga umalis noon?” tanong niya.
Tiningnan ko siya.
“Dahil sinabi mong bawal magmahal ang mga tao sa parehong kumpanya.”
Nawala ang ngiti niya.
“That’s not an answer.”
“Iyon ang sagot.”
“Mika.”
“Adrian.”
Pitong taon na.
Pero kaya pa rin niyang pabilisin ang tibok ng puso ko sa pagsambit lang ng pangalan ko.
May inilabas siyang lumang sobre mula sa loob ng coat niya.
Inilapag niya sa mesa.
Nanlamig ako.
“Kilalang-kilala mo ito?” tanong niya.
Iyon ang liham.
Ang anonymous love letter.
“Bakit nasa iyo iyan?”
“Hindi ito iyong natanggap mo.”
Napakunot ang noo ko.
Binuksan niya ang sobre.
May sulat sa loob.
Mas luma.
Medyo naninilaw na ang papel.
Inabot niya sa akin.
At sa unang linya pa lang, hindi na ako makahinga.
Mika, kung hindi lang ako ang boss mo, matagal na sana kitang niyaya sa labas.
Napatingin ako sa kanya.
“Adrian…”
“Ako ang unang sumulat ng liham.”
Nanlaki ang mga mata ko.
“Ano?”
“Hindi ko ipinadala.”
Tinapik niya ang lumang papel.
“Ginawa ko ito noong gabing matapos ang Cebu incident. Then I realized it would be unfair to you.”
“Pero iyong anonymous letter…”
“Hindi akin.”
“Alam ko.”
“Pero noong nakita ko iyon, halos mabaliw ako sa selos.”
Napatawa ako kahit naiiyak.
“Ikaw? Nagseselos?”
“Seven years, Mika. Huwag mo na akong insultuhin.”
Napailing ako.
“Bakit mo tinago?”
“Dahil noong nag-resign ka, akala ko pinili mong lumayo sa akin.”
“Akala ko naman hindi mo ako pinigilan dahil hindi mo talaga ako gusto.”
“Pinipigilan ko ang sarili ko.”
“Bakit?”
“Dahil may offer ka sa Singapore. Hindi ko kayang sabihin sa isang babaeng mahal ko na talikuran niya ang career niya para sa akin.”
Natahimik ako.
Pitong taon.
Pitong taon kaming parehong naghintay sa isang bagay na hindi namin sinabi.
“Ang tanga natin,” bulong ko.
“Mostly you.”
Napasinghap ako.
“Excuse me?”
Ngumiti siya.
At biglang bumalik ang Adrian na nakilala ko noon.
“Ako iyong umamin.”
“After several months!”
“At least umamin.”
“Ako iyong nag-resign para sa iyo.”
Biglang nawala ang ngiti niya.
“Ano?”
Ngayon naman siya ang nanigas.
Huminga ako nang malalim.
“Umalis ako dahil gusto kitang mahalin nang hindi ka boss ko.”
Ilang segundo siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos ay tumayo siya.
“Adrian?”
Lumapit siya sa gilid ng mesa.
Akala ko may sasabihin siyang dramatic.
Sa halip, pinisil niya ang pagitan ng mga kilay niya.
“Pitong taon.”
“Ano?”
“Seven years.”
Tumingin siya sa akin na halatang hindi makapaniwala.
“Kung sinabi mo lang iyon bago ka umalis—”
“Kung pinigilan mo lang ako—”
“Boss mo ako!”
“Exactly!”
Pareho kaming natigil.
Pagkatapos ay sabay na natawa.
Hindi ko namalayang umiiyak na rin ako.
Umupo siya sa tabi ko.
“May asawa ka ba?”
Napatawa ako sa biglang tanong.
“Wala.”
“Boyfriend?”
“Wala.”
“Fiancé?”
“Wala.”
“Good.”
“Napaka-kapal mo.”
“May asawa ka ba?” balik kong tanong.
“Wala.”
“Girlfriend?”
“Wala.”
“Bakit?”
Tiningnan niya ako.
“Dahil may isang babaeng umalis papuntang Singapore at sinira ang standards ko.”
Napayuko ako habang tumatawa.
Pagkatapos ay naramdaman kong marahang kinuha niya ang kamay ko.
Hindi tulad noong Christmas party.
Wala nang reporting line.
Wala nang performance rating.
Wala nang promotion na kontrolado niya.
Dalawang tao na lang kami.
“Mika.”
“Hmm?”
“Dinner tomorrow?”
Tiningnan ko siya.
“Professional meeting?”
“No.”
“Business?”
“No.”
“May policy ba laban dito?”
Ngumiti siya.
“Wala na.”
“Sure?”
“Actually…”
May inilabas siyang business card.
Nakasulat doon ang pangalan niya bilang CEO ng sarili niyang technology company.
“Umalis ako sa kumpanya limang taon na ang nakalipas.”
Natawa ako.
“So technically…”
“Technically, seven years late na ang first date natin.”
Kinabukasan, nag-dinner kami sa maliit na restaurant sa Makati.
Walang mamahaling sorpresa.
Walang violin.
Walang dramatic proposal.
Chicken adobo ang inorder niya.
Nang ilapag iyon ng waiter, napatingin ako sa kanya.
“Seriously?”
“Tradition.”
At doon nagsimula ang bagay na pitong taon naming ipinagpaliban.
Hindi naging perpekto.
Nag-away kami.
Pareho kaming workaholic.
Pareho kaming sanay magdesisyon mag-isa.
Minsan, dalawang araw kaming hindi nag-usap dahil nagalit ako sa paraan niyang mag-message na parang corporate memo.
Minsan naman, pinadalhan ko siya ng calendar invitation na may title na:
Discussion: Why My Boyfriend Is Annoying.
Tinanggap niya.
Mandatory attendance.
Makalipas ang isang taon, habang umuulan ulit sa Manila, dinala niya ako sa lumang building kung saan kami dating nagtatrabaho.
Nasa ibaba na ngayon ang isang café.
Umupo kami malapit sa bintana.
May inilapag siyang paper bag sa harap ko.
“Bumili ako nang sobra.”
Natawa agad ako.
“Hindi na gumagana sa akin ang linyang iyan.”
“Sayang.”
Binuksan ko ang bag.
Walang chicken adobo.
May maliit na kahon.
Napatigil ako.
“Adrian…”
“Bago mo sabihin na dramatic ito, hindi ako luluhod.”
“Bakit?”
“Masakit ang tuhod ko.”
Natawa ako habang umiiyak.
Pero lumuhod pa rin siya.
“Sinungaling.”
“Only when necessary.”
Binuksan niya ang kahon.
“Mika Santos.”
“Hmm?”
“Wala na akong authority sa salary mo.”
Tumawa ako.
“Okay.”
“Wala akong control sa promotion mo.”
“Adrian…”
“At higit sa lahat, wala nang HR policy na makakapigil sa akin.”
Tumulo ang luha ko.
“Kaya puwede na ba kitang mahalin nang legal?”
Tinakpan ko ang bibig ko.
“Napakapangit ng proposal mo.”
“Is that a yes?”
“Hindi.”
Nanlaki ang mata niya.
Pagkatapos ay ngumiti ako.
“Yes.”
Makalipas ang anim na buwan, ikinasal kami sa isang maliit na simbahan sa Tagaytay.
Nasa harap si Camille, umiiyak nang mas malakas kaysa sa nanay ko.
At siyempre, siya rin ang unang nagsalita sa reception.
“Alam ninyo,” sabi niya habang hawak ang mikropono, “kung hindi dahil sa office romance policy, baka hindi umabot ng pitong taon itong dalawang tanga bago magpakasal.”
Nagtawanan ang lahat.
Tumingin ako kay Adrian.
“Kasalanan mo.”
“Policy was reasonable.”
“Still defending it?”
“Absolutely.”
“Then bawal tayong mag-date.”
“Too late.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
May suot na kaming parehong singsing.
At habang bumubuhos ang mahinang ulan sa labas ng reception hall, bigla kong naalala ang batang babaeng nakikipagsiksikan noon sa MRT at pilit na sinasabing hindi dapat magtagpo ang mundo niya at mundo ng boss niya.
Kung makakausap ko siya ngayon, isa lang ang sasabihin ko.
May mga taong darating sa buhay mo sa maling panahon.
Hindi ibig sabihin na maling tao sila.
Minsan, kailangan lang ninyong pareho munang lumayo.
Lumaki.
Matuto.
At magkaroon ng lakas ng loob na sabihin ang mga salitang matagal ninyong kinatatakutan.
Dahil may mga pag-ibig na hindi nawawala dahil lumipas ang panahon.
Tahimik lang silang naghihintay.
Tulad ng isang liham na pitong taong nakatago sa drawer.
Hanggang sa isang araw…
may taong sa wakas ay magkaroon ng tapang na buksan ito.
