Noong una kong buhay, namatay ako sa ilalim ng gulong ng sasakyang minamaneho ng dalawang taong pinakamalapit sa akin.

Ang isa, ang boyfriend kong pinaniwalaan kong magiging asawa ko.

Ang isa, ang babaeng scholar na tinulungan ng pamilya ko mula high school hanggang kolehiyo.

Kaya nang muli akong magising sa mismong araw ng engrandeng celebration niya, ang unang ginawa ko ay hindi umiyak.

Tumawag ako sa bangko.

“Hello,” malamig kong sabi habang nanginginig pa ang mga daliri ko. “Pakifreeze ang supplementary credit card under my account. Lahat ng transactions, blocked agad. Ngayon na.”

Sa kabilang linya, may sandaling katahimikan.

“Ma’am, sure po ba kayo? May pending authorization attempts sa Manila Bay Grand Hotel—”

“Mas lalong i-freeze,” putol ko. “Kahit piso, huwag ninyong hayaang lumabas.”

Pagkababa ko ng tawag, doon pa lang ako nakahinga.

Nasa kwarto ako. Parehong kwarto. Parehong salamin. Parehong puting damit na nakasabit sa cabinet. Parehong araw bago tuluyang bumagsak ang buhay ko noon.

Ako si Celina Salazar, unica hija ng pamilyang Salazar na may construction at logistics business sa Pasig. May pera kami, oo. Pero hindi ibig sabihin nun, puwede nang gawing ATM ng kahit sinong marunong umiyak sa harap ng maraming tao.

At si Mara Lim ang pinakamagaling umiyak na nakilala ko.

Si Mara ang tinatawag ng mga kaklase naming “campus queen na mahirap pero matalino.” Scholar siya ng foundation ng pamilya namin. Mula senior high, sagot namin ang tuition niya, allowance, dorm, pati review center.

Noon, tuwang-tuwa pa ako sa kanya. Tinuring ko siyang parang kapatid.

Hanggang sa nalaman kong ang kapatid pala, minsan, hindi lang kamay ang inaabot sa’yo.

Minsan, buong buhay mo ang kinukuha.

Tumunog ang cellphone ko.

Mara Lim.

Napangiti ako nang malamig bago sinagot.

“Hello?”

“Celina!” matamis niyang bati. “Girl, pupunta ka tonight, di ba? Celebration ko sa Manila Bay Grand Hotel. Grabe, first time kong mag-party nang ganito. Sana nandun ka. Ikaw ang pinakaimportante sa akin.”

Pinakaimportante.

Tama nga. Ako ang pinakaimportante dahil ako ang cardholder.

“Congratulations,” sabi ko. “Nakapasok ka sa university na gusto mo, di ba? Dapat bongga ang handaan.”

Sa kabilang linya, halatang natuwa siya.

“Talaga? Akala ko magagalit ka kasi medyo sosyal ang venue.”

“Bakit naman ako magagalit?” tanong ko. “Celebration mo ‘yan. Order ka lang ng masarap.”

May maikling katahimikan.

Parang may hindi siya inaasahan sa sagot ko.

Pagkatapos, biglang lumambing ang boses niya. “Andun din si Nico mamaya. Di ba matagal na kayong hindi nagkikita?”

Nico.

Nico Villareal, boyfriend ko ng halos tatlong taon.

Noong una kong buhay, akala ko busy siya sa family business nila sa Cebu. Akala ko nagsisikap siyang patunayan ang sarili niya sa tatay niya.

Iyon pala, nag-travel sila ni Mara sa Siargao, Palawan, at Singapore gamit ang perang ipinambabayad dapat sa suppliers namin.

At ngayong gabi, gagamitin nila ang card ko para ipamukha sa buong batch na si Mara ay isang self-made girl na “nakaahon sa hirap.”

“Ah, andun si Nico?” kunwari’y inosente kong tanong.

“Oo,” sagot niya, masyadong mabilis. “Pero ano lang ha, tinulungan lang niya ako sa arrangements. Alam mo naman ako, hindi sanay sa ganitong lugar.”

“Sure,” sabi ko. “See you later.”

Pagbaba ng tawag, tinawagan ko naman ang assistant ng tatay ko.

“Kuya Dennis,” sabi ko. “Pakihanda ang legal team. At pakisend sa akin lahat ng billing alerts ng supplementary card na hawak ni Mara Lim.”

“Ma’am Celina, may problema po ba?”

“Tingnan natin mamaya kung sino ang may problema.”

Gabi na nang dumating ako sa Manila Bay Grand Hotel.

Sa entrance pa lang, ramdam ko na ang kapal ng mukha.

May malaking floral arch. May tarpaulin na may picture ni Mara, nakasuot ng graduation sash, may nakasulat: “From Scholar to Star: Congratulations, Mara Lim!”

Sa loob ng ballroom, halos mahilo ako sa dami ng handa.

Lechon, seafood tower, steak station, sushi bar, imported wine, champagne, dessert buffet. Hindi ito simpleng celebration ng estudyanteng “naghirap.”

Ito ay mini debut ng isang babaeng gustong ipakitang kaya niyang makipagsabayan sa mga mayayaman.

At sa gitna ng lahat, naroon si Mara.

Nakaputing designer dress. Makintab ang buhok. May diamond earrings na hindi ko maalalang pinahiram ko, pero sigurado akong galing sa cabinet ko.

Katabi niya si Nico.

Naka-navy suit. Hawak ang baywang niya habang bumabati sa mga bisita.

Parang sila ang magkasintahan.

Parang ako ang bisita sa sarili kong kahihiyan.

Pagpasok ko, maraming ulo ang lumingon.

“Si Celina Salazar ‘yan, di ba?”

“Ang bait talaga ng family nila kay Mara.”

“Sabi nila halos anak na raw nila si Mara.”

“Eh bakit kasama ni Nico si Mara? Hindi ba boyfriend ni Celina ‘yon?”

“Hindi naman yata official. Hindi naman inaamin ni Nico.”

Dati, ang mga bulong na iyon ang pumatay sa dignidad ko.

Ngayon, parang background music na lang.

Lumapit si Mara sa akin, hawak pa rin ang braso ni Nico.

“Celina!” sabi niya, todo ngiti. “Buti dumating ka. Huwag kang magalit ha. Si Nico kasi, pinilit ako samahan. Sabi niya hindi raw niya ako pababayaan uminom mag-isa.”

Kumunot agad ang noo ni Nico.

“Celina, huwag mong simulan. Celebration ni Mara ngayon.”

Napatingin ako sa kanya.

Wala pa akong sinasabi, defensive na siya.

“Kailan kita sinimulan?” tanong ko.

Namula si Mara, parang kawawang bata.

“Nico, huwag ganyan. Mabait si Celina. Hindi niya ako papahiyain.”

Lumapit ako, hinawakan ang kamay ni Mara, at ngumiti.

“Siyempre naman. Bakit kita papahiyain? Congratulations, Mara. Ang galing mo.”

Lumuwag ang mukha niya.

Si Nico naman, malamig na ngumisi. “At least marunong ka pa ring umasta.”

Doon ako natawa.

Mahina lang.

Pero sapat para manahimik ang mesa sa tabi namin.

Tumingin ako kay Mara, tapos kay Nico.

“Ang sweet n’yo tingnan. Bagay na bagay talaga kayo.”

Kumurap si Mara.

“Celina…”

“Lalo ka na, Mara,” dagdag ko. “Kasi kung basura ang lalaki, natural lang na ang kukuha ay mahilig mamulot ng tira.”

Parang pinatay ang musika sa buong ballroom.

Nanigas ang ngiti ni Mara.

Namula ang mukha ni Nico sa galit.

“Celina Salazar!” sigaw niya, isang hakbang palapit. Itinaas niya ang kamay, akmang sasampalin ako.

Pero bago pa bumaba ang palad niya, sinalubong ko ang pulso niya at mahigpit na hinawakan.

“Subukan mo,” bulong ko. “Isang pasa lang sa mukha ko, Nico, at hindi lang engagement ng companies natin ang mawawala sa pamilya mo.”

Nanlamig ang mga mata niya.

Dahil alam niyang totoo.

Ang Villareal Trading ay nakasandal sa kontrata ng Salazar Group. Kung babawiin ko ang support, kahit sariling tatay niya, siya ang unang sisigawan.

Binitiwan ko siya.

May ilang kaklaseng lumapit para awatin kami.

“Celina, sobra ka naman.”

“Celebration ito ni Mara.”

“Hindi porke mayaman ka, puwede mo nang apihin ang mahirap.”

Doon nagsimulang umiyak si Mara.

“Hindi ko alam kung bakit galit na galit siya sa akin,” hikbi niya. “Lahat ng ginastos ko rito, galing sa sariling sikap ko. Nagpart-time ako sa office ng Villareal. Si Nico lang ang tumulong mag-arrange.”

Tumingin siya sa lahat, luhaan, nanginginig.

“Gusto ko lang naman ipakita na kahit mahirap ako, may karapatan din akong magdiwang.”

May pumalakpak.

May yumakap sa kanya.

May guro naming si Ma’am Teresa, halos maiyak na rin.

“Napakabuting bata ni Mara,” sabi niya. “Hindi nakakalimot sa pinanggalingan.”

Tumingin sa akin si Nico, puno ng pagkasuklam.

“Hindi lahat nabibili ng pera mo, Celina.”

Ngumiti ako.

“Talaga ba?”

Humakbang ako sa gitna ng ballroom.

Kinuha ko ang microphone mula sa host.

“Since celebration ito,” sabi ko, “may gift din ako para kay Mara.”

Nanahimik ang lahat.

Nakita kong biglang kinabahan si Mara.

Itinaas ko ang cellphone ko.

“Live ba tayo? Good. Mas maganda.”

Pagkatapos ay lumingon ako sa hotel manager na kakapasok lang kasama ang dalawang security guard.

“Sir,” sabi ko, malinaw at malakas. “Pakibasa nga sa lahat kung kaninong credit card ang ginamit para sa deposit ng ballroom na ito.”

Namuti ang mukha ni Mara.

At bago pa siya makapagsalita, umalingawngaw sa buong silid ang boses ng manager.

“Ma’am, according to our record, the card used for the reservation belongs to…”

Huminto siya.

Tumingin sa akin.

Tapos sa harap ng lahat, sinabi niya ang pangalan ko.

PARTE2

“…Ms. Celina Salazar.”

Parang may bumagsak na salamin sa gitna ng ballroom kahit walang nabasag.

Ang mga taong kanina lang ay humahaplos sa likod ni Mara, isa-isang nanigas.

Si Ma’am Teresa, na halos ipagmalaki pa siya bilang simbolo ng sipag at bait, napaatras ng kalahating hakbang.

Si Nico ang unang nakabawi.

“Anong kalokohan ‘yan?” sigaw niya sa hotel manager. “Baka nagkamali lang kayo ng record!”

Hindi natinag ang manager. “Sir, we verified the card ending in 0928. Supplementary card under Ms. Salazar’s account. May attempted charges din po tonight for additional wine, live band extension, and premium dessert upgrade, but the card was declined because it was frozen.”

Nagsimulang magbulungan ang mga tao.

“Frozen?”

“Ibig sabihin hindi pala pera ni Mara?”

“Akala ko part-time salary niya?”

“Grabe naman…”

Kumurap-kurap si Mara, parang batang nahuli pero pilit pang iniisip kung saan daraan para makalusot.

Then she cried.

Hindi simpleng iyak.

Iyong iyak na may kasamang panginginig ng balikat, kamay sa dibdib, luha sa pisngi, at boses na parang inaapi ng buong mundo.

“Celina…” sabi niya. “Bakit mo ako pinapahiya nang ganito? I was going to pay you back. I swear. Hiniram ko lang muna kasi akala ko okay lang sa’yo. Dati naman, hindi ka nagagalit kapag ginagamit ko ang card for school needs.”

Napangiti ako.

“School needs?” ulit ko. “Mara, ang tuition, dorm, books, uniform, review center, lahat ‘yon school needs. Pero ang champagne tower? Ang imported oysters? Ang designer dress? Ang earrings ko na kinuha mo sa drawer ko? School needs din ba ‘yon?”

Napatigil ang pag-iyak niya sa huling linya.

Napalingon ang mga babae sa tabi niya sa hikaw niya.

Ako mismo ang bumili noon sa Hong Kong kasama si Mama. Hindi man pinakamahal sa koleksyon ko, pero may maliit na letter C sa likod. Custom-made.

Lumapit ako.

“Hubarin mo.”

“Celina, please…”

“Hubarin mo ang hikaw ko.”

Sumingit si Nico. “Enough! Nakakahiya ka na! Hikaw lang ‘yan, gagawin mong issue? Magkano ba ‘yan? Babayaran ko!”

Tinapunan ko siya ng tingin.

“Babayaran mo gamit ang alin, Nico? Pera ng tatay mo? O pera ng kumpanya namin na balak mong pabagsakin kapag hindi nasunod ang gusto mo?”

Namula siya.

Hindi niya inaasahan na alam ko na.

Sa unang buhay ko, doon nagsimula ang lahat. Nang ipapulis ko si Mara dahil sa card fraud, si Nico ang nagpakalat ng pekeng issue laban sa company namin. May bribery accusation, may edited contracts, may anonymous complaints sa media. Halos mawalan kami ng investors. Habang abala akong maghanap ng paraan para iligtas ang kumpanya, doon nila ako inabangan sa kalsada.

Ngayon, hindi ko na sila hahayaang mauna.

Tinapik ko ang screen ng cellphone ko at binuksan ang isang folder.

“Since nandito na rin tayo, pakinggan natin ang part-time job ni Mara sa Villareal office.”

Pinindot ko ang audio.

Una, boses ni Mara.

“Nico, sure ka bang hindi magagalit si Celina kapag ginamit ko ‘to?”

Sumunod ang boses ni Nico.

“Hindi ‘yan magagalit. Kahit magalit, ano naman? Mayaman sila. Besides, kailangan mong magmukhang successful tonight. Dapat makita ng lahat na hindi ka kawawa. Kapag nagmukha kang pang-mayaman, mas madali kang tatanggapin ng mga tao.”

Mara laughed softly.

“Paano kung dumating siya?”

“Hayaan mo. Iiyak ka lang. Alam mo naman, kapag umiyak ka, lahat kampi sa’yo.”

Napanganga ang buong ballroom.

Ang mukha ni Mara ay hindi na maputla.

Parang wala nang dugo.

“Fake ‘yan!” sigaw niya. “Edited ‘yan!”

Tumango ako. “Sige. Sabihin mo sa police mamaya.”

Doon pumasok ang dalawang pulis kasama si Kuya Dennis at ang lawyer namin, si Attorney Ramos.

Ang mga bisita, nagkanya-kanyang atras. Walang gustong madamay.

“Mara Lim,” kalmadong sabi ni Attorney Ramos, “we are filing a complaint for unauthorized use of a supplementary credit card, theft of personal property, and possible estafa depending on the total charges.”

“Estafa?” halos mapasigaw si Mara. “Hindi ako magnanakaw! Scholar ako! Tinulungan n’yo ako! Paano n’yo nagagawang sirain ang buhay ko?”

Doon kumulo ang dugo ko.

“Sino ang sumira ng buhay mo, Mara? Kami ba? Kami ba ang nagbayad ng tuition mo para magnakaw ka? Kami ba ang nagbigay ng allowance para lokohin mo kami? Kami ba ang nagtiwala sa’yo para gamitin mo ang pangalan namin sa pagpapanggap?”

Lumapit siya sa akin at biglang lumuhod.

“Celina, please. Huwag mo akong ipakulong. Mali ako. Nadala lang ako. Gusto ko lang maranasan na maging katulad mo kahit isang gabi.”

Isang gabi.

Noong una kong buhay, ang “isang gabi” niya ang naging simula ng pagbagsak ng pamilya ko.

Ang isang gabing iyon ang dahilan kung bakit halos nagkasakit sa puso si Papa.

Ang isang gabing iyon ang dahilan kung bakit ako namatay sa basang kalsada, hawak ang folder ng investors, habang sila Nico at Mara ay nakatingin mula sa loob ng sasakyan.

Ngayon, nakaluhod siya sa harap ko.

Pero hindi na ako ang Celina na maaawa dahil may luha sa pisngi ng iba.

“Tumayo ka,” sabi ko.

Umiling siya. “Hindi ako tatayo hangga’t hindi mo ako pinapatawad.”

“Kung ganoon, lumuhod ka hanggang bukas.”

Napahinto ang lahat.

Nico, na kanina ay puno ng tapang, biglang sumigaw.

“Celina! You’re cruel!”

“Cruel?” Tumingin ako sa kanya. “Nico, ilang taon mo akong niloko?”

Natahimik siya.

Nilabas ko ang isa pang envelope mula sa bag ko.

“Photos. Travel receipts. Hotel bookings. Siargao. Palawan. Singapore. Lahat under your assistant’s email. Akala mo hindi ko malalaman?”

Umiwas ang tingin niya.

Narinig ko ang hingal ng mga kaklase namin.

“Boyfriend pala talaga niya si Nico…”

“Kaya pala sobrang close…”

“Grabe, si Mara pa ang umiyak kanina.”

Lumapit si Ma’am Teresa kay Mara. Nanginginig ang boses niya.

“Mara… totoo ba?”

Tumingin si Mara sa kanya, luhaan pa rin, pero wala nang inosenteng aura.

“Ma’am, mahal ko lang po siya. Hindi ko po ginustong saktan si Celina.”

Natawa ako.

“Hindi mo ginustong saktan ako? Pero ginusto mong gamitin ang card ko. Ginusto mong isuot ang hikaw ko. Ginusto mong ipakita sa lahat na ikaw ang babae ni Nico habang ako ang nagbabayad ng party mo.”

Biglang tumayo si Mara.

Nawala ang kawawang mukha.

“Eh ano ngayon kung mayaman ka?” sigaw niya. “Lagi na lang kayong mayaman ang bida! Kahit anong talino ko, kahit gaano ako magsikap, ako pa rin ang kawawang scholar! Ikaw, kahit wala kang gawin, may kotse, may bahay, may pangalan!”

Napalunok ang lahat.

Doon lumabas ang tunay niyang mukha.

Inggit.

Galit.

Entitlement.

Hindi pala siya gustong maging katulad ko.

Gusto niya akong palitan.

“Mara,” mahina kong sabi, “tinulungan ka namin dahil naniwala kami sa’yo. Hindi namin kasalanan kung ginamit mo ang kabutihan bilang hagdan para tapakan kami.”

Biglang hinawakan ni Nico ang braso niya.

“Tumigil ka na.”

Pero tinulak siya ni Mara.

“Bakit? Takot ka na? Ikaw ang nagsabing deserve ko rin ito! Ikaw ang nagsabing kapag nawala si Celina, mas madali mong makukuha ang deal sa Salazar Group!”

Nagbago ang mukha ni Nico.

“Nababaliw ka na.”

“Hindi ako baliw!” sigaw ni Mara. “Ikaw ang nagplano na gamitin ang internal files ng company nila! Ikaw ang nagsabing may tao ka sa accounting nila!”

Katahimikan.

Mabigat.

Matalim.

Ang lawyer namin ay agad na tumingin kay Kuya Dennis.

“Recorded ba ang buong event?”

Tumango si Kuya Dennis. “Yes, attorney. Live stream din po. Thousands already watching.”

Doon halos gumuho si Nico.

Inagaw niya ang phone ng isang kaklase, pero huli na.

May nakapag-screen record na.

May nag-comment na.

May nag-share na.

Sa isang iglap, ang party na ginawa nila para ipahiya ako ay naging entablado ng sariling pagbagsak nila.

Dumating si Mr. Villareal, tatay ni Nico, halos hingal sa pagmamadali.

“Nico!” sigaw niya pagkapasok. “Ano ang ginawa mo?”

“Dad, listen—”

Isang malakas na sampal ang umalingawngaw.

Hindi galing sa akin.

Galing sa ama niya.

“You idiot,” nanginginig na sabi ni Mr. Villareal. “Do you know what you’ve done? Salazar Group already suspended the partnership. Our board is asking questions. Investors are calling!”

Napatitig si Nico sa akin.

Parang ngayon lang niya naalala na hindi ako basta girlfriend na puwedeng sigawan.

Ako ang anak ng taong matagal nang bumubuhay sa negosyo nila.

At sa pagkakataong ito, hindi ko na gagamitin ang puso ko para protektahan siya.

Lumapit si Mr. Villareal kay Papa, na kararating lang kasama si Mama.

Yes, tinawagan ko rin sila.

Hindi para iligtas ako.

Para masaksihan nilang ako mismo ang nagligtas sa sarili ko.

“Ramon,” sabi ni Mr. Villareal kay Papa, “please. Let’s talk privately. Kids make mistakes.”

Tumingin si Papa kay Nico, pagkatapos kay Mara, pagkatapos sa akin.

“Anak,” tanong niya, “ano ang gusto mong mangyari?”

Noong unang buhay ko, lagi akong nag-aalala kung ano ang iisipin ni Papa. Ayokong ma-disappoint siya. Ayokong isipin niyang mahina ako dahil nagmahal ako ng maling tao.

Pero ngayon, malinaw ang sagot ko.

“Gusto kong ituloy ang kaso. Gusto kong putulin ang partnership sa Villareal Trading. At gusto kong bawiin ng foundation natin ang scholarship ni Mara, then transfer it to a student who actually deserves it.”

Napapikit si Papa.

Pagmulat niya, tumango siya.

“Done.”

Isang salita lang.

Pero parang pinto iyon na tuluyang nagsara sa lumang buhay ko.

Sumigaw si Mara nang lapitan siya ng pulis.

“Celina! Please! Hindi mo puwedeng gawin ito sa akin! Mawawala ang future ko!”

Tumingin ako sa kanya.

“Hindi ko kinuha ang future mo, Mara. Ikaw ang nagsugal nito para sa isang gabing pagpapanggap.”

Habang inaakay siya palabas, nakita kong tumingin siya kay Nico, umaasang ililigtas siya nito.

Pero si Nico?

Nakayuko.

Tahimik.

Duwag.

Doon niya siguro naintindihan na ang lalaking inagaw niya ay hindi prinsipe.

Isa lang siyang palamuting anak-mayaman na marunong magtago sa likod ng pera ng iba.

Lumapit siya sa akin nang makaalis si Mara.

“Celina,” mahina niyang sabi. “I’m sorry. Nagkamali ako. Na-manipulate lang ako ni Mara. Alam mo namang mahal kita.”

Tinitigan ko siya.

Sa unang buhay ko, ang mga salitang iyon ang hinihintay ko.

Ngayon, nakakadiri na lang pakinggan.

“Hindi mo ako mahal, Nico. Mahal mo ang access ko. Mahal mo ang pangalan ko. Mahal mo ang pinto na nabubuksan kapag kasama mo ako.”

“Please,” bulong niya. “We can fix this.”

“Hindi.”

Isang salita.

Walang sigaw.

Walang luha.

Walang drama.

Pero iyon ang pinakamalinis na pagtatapos.

Tinanggal ko ang bracelet na bigay niya noong anniversary namin at inilapag sa mesa.

“Benta mo. Baka makatulong sa legal fees mo.”

Pagkatapos, tumalikod ako.

Sa labas ng hotel, malamig ang hangin mula sa bay. May mga ilaw ng lungsod na kumikislap sa malayo. Sa unang buhay ko, hindi ko na nakita ang umagang sumunod sa gabing iyon.

Ngayon, buhay ako.

Buong-buo.

At mas matapang kaysa dati.

Pagkalipas ng ilang linggo, kumalat sa social media ang buong kwento. Hindi dahil ako ang nagpakalat, kundi dahil ang kasinungalingan, kapag masyadong maraming tao ang pinaniwala, mas malakas ang ingay kapag bumagsak.

Si Mara ay kinaharap ang kaso at nawala ang scholarship. Pero hindi namin pinutol ang education fund. Inilipat iyon ng foundation sa isang estudyanteng anak ng tricycle driver sa Cavite, si Ana, na tahimik lang nagsisikap at hindi kailanman humingi ng higit sa kailangan niya.

Si Nico naman ay tinanggal sa board ng Villareal Trading. Ang partnership nila sa amin ay tuluyang natapos. Narinig ko minsan na ipinadala siya ng pamilya niya sa probinsya para “magpakumbaba.”

Hindi ko na inalam kung totoo.

May mga tao kasing hindi na kailangang balikan para masabing naka-move on ka.

Isang gabi, habang nasa office ako at binabasa ang bagong scholarship applications, pumasok si Mama dala ang kape.

“Anak,” sabi niya, “proud ako sa’yo.”

Ngumiti ako. “Kasi lumaban ako?”

Umiling siya.

“Kasi natuto kang hindi kailangang maging malupit para tumigil maging tanga.”

Napatawa ako.

Pero pagkatapos, tahimik akong napatingin sa bintana.

Tama siya.

Ang kabaitan, kapag walang hangganan, nagiging imbitasyon sa mga taong walang konsensya.

Ang pagtulong, kapag hindi sinamahan ng respeto sa sarili, puwedeng maging lubid na gagamitin ng iba para hilahin ka pababa.

At ang pagmamahal, kapag ikaw lang ang nagbabayad ng presyo, hindi iyon pagmamahal.

Panlilinlang iyon.

Kaya sa mga nakakabasa nito, tandaan ninyo:

Tumulong kayo kung kaya ninyo.

Magmahal kayo kung totoo.

Magtiwala kayo kung karapat-dapat.

Pero huwag ninyong hayaang gawing kahinaan ang kabaitan ninyo.

Dahil minsan, ang pinakamalaking pagbawi ng buhay ay hindi paghihiganti.

Kundi ang araw na matutunan mong sabihin:

“Sapat na. Hanggang dito na lang.”