Hindi ko akalaing darating ang araw na pipiliin kong mabuhay… kaysa mahalin siya.

Dalawang taon akong umiyak, nagmakaawa, nagpakabaliw para lang hindi siya mawala. Sampung taon kaming magkasama—mula kolehiyo hanggang kasal—pero sa huli, ako pa rin ang naiwan, ubos na ubos.

At ang pinakamasakit? Siya, masaya. Ako, halos mamatay.

“Miss, kung ipagpapatuloy mo ‘yan, kahit sino’ng doktor hindi ka na maililigtas.”

Parang sampal sa mukha ko ang sinabi ng doktor habang hawak ko ang resulta ng pagsusuri. Nanginginig ang kamay ko. Hindi dahil sa sakit… kundi dahil sa katotohanang matagal ko nang tinatakasan.

Hindi ko na kaya.

Hindi ko na kayang ipaglaban ang isang lalaking matagal nang hindi lumalaban para sa akin.

Sampung minuto.

Ganoon lang kabilis akong nagdesisyon na hiwalayan si Marco.

Pero ang totoo—dalawang taon ang ginugol ko bago makarating sa sampung minutong iyon.

Tinawagan niya ako agad.

“Sigurado ka na ba, Lara?”

May halong tuwa at duda ang boses niya. Halos hindi ko siya makilala.

“Oo.”

Tinitigan ko ang bag ng mga gamot sa tabi ko.

“Marco… pinapalaya na kita.”

Tahimik siya sandali.

Ako naman, bumalik ang alaala.

Noong mga panahong estudyante pa lang kami, siya ang lalaking handang gawin ang lahat para sa akin. Nagtrabaho siya ng kalahating taon para lang mabili ang singsing na pinangarap ko.

“Sabi nila, mahal daw ‘yan. Pero para sa’yo, kakayanin ko.”

Pinaniwala niya akong ako ang mundo niya.

Kaya agad akong pumayag magpakasal pagkatapos naming grumaduate.

Pinagpaliban namin ang pagkakaroon ng anak. Gusto muna naming maging stable. Lagi niyang sinasabi, “Ayokong maghirap ka.”

At naniwala ako.

Hanggang sa isang gabi—isang gabi na hindi ko kailanman makakalimutan.

Nahuli ko siya.

Sa opisina niya.

Kasama ang secretary niya.

Halos hindi pa sila nakakabihis.

Hindi ko maalala kung paano ako sumigaw. Kung paano ako umiyak. Basta ang alam ko, gumuho ang mundo ko sa harap ko.

At siya?

Pinagtanggol pa niya ang babae.

“Lara, tumigil ka nga! Para kang baliw!”

Ang salitang ‘baliw’ na iyon…

Hanggang ngayon, sumasaksak pa rin sa dibdib ko.

Simula noon, naging impiyerno ang buhay ko.

Araw-araw akong galit. Araw-araw akong umiiyak. Ginawa kong eksena ang pagtataksil niya—sa pamilya, sa kaibigan, sa trabaho—lahat nalaman.

Pero siya?

Walang pakialam.

Mas lalo pang naging malaya.

Mas lalo pang naging masaya.

Ako naman, unti-unting nasira.

Hanggang sa tuluyan akong bumagsak.

Depresyon.

Pagkawala ng gana.

Pagkawala ng sarili.

At ngayon… halos pati buhay ko.

“Kung gusto mong maghiwalay, may kondisyon ako.”

Napatawa siya nang malamig.

“Alam ko na ‘yan. Magkano?”

Ngumiti ako—pero walang saya.

“Sumama ka sa akin. Isang biyahe lang.”

“Biyahe?”

“Sa Batanes.”

Matagal na naming pinangarap ‘yon. Sampung taon naming ipinagpaliban.

Ngayon, doon ko gustong tapusin ang lahat.

Matagal siyang natahimik.

“…Sige.”

Kinabukasan, bumaba ako ng condo.

At doon ko naintindihan kung bakit siya nagdadalawang-isip kagabi.

May nakaupo sa passenger seat.

Isang babae.

Maganda. Bata. Mapanghamon ang tingin.

“Hi, ate Lara,” ngumiti siya. “Okay lang bang sumama ako? Gusto ko rin makita ang Batanes.”

Hindi ako sumagot agad.

Tumingin ako kay Marco.

Hindi niya ako matingnan.

“Sumama lang siya,” bulong niya. “First time niya rin kasi…”

Parang may kung anong pumutok sa loob ko—pero hindi galit.

Wala na.

Wala na talagang natira.

Tinitigan ko siya nang diretso.

Tahimik. Walang emosyon.

“Marco… ang baboy mo.”

Humigpit ang hawak ko sa bag.

At doon ko napagtanto—

Hindi na ako nasasaktan.

Mas nakakatakot pala ‘yon.

…

Sumakay ako sa likod ng sasakyan.

Tahimik ang buong biyahe.

Naririnig ko ang mahihinang tawanan nila sa harap. Mga bulong. Mga simpleng usapan na dati, kami ang gumagawa.

Pero ngayon… parang wala na akong karapatan.

Hindi ako nagselos.

Hindi ako umiyak.

Hindi ko na siya mahal.

At doon ko tuluyang naintindihan—kung gaano ako katagal nagbulag-bulagan.

Pagdating namin sa Batanes, sinalubong kami ng malamig na hangin at malawak na tanawin ng dagat.

Napakaganda.

Napakatahimik.

Parang walang sakit.

Pero sa loob ko, may huling bagay na kailangan kong gawin.

Kinagabihan, naglakad ako mag-isa papunta sa bangin.

Doon kami dapat pupunta noon—para panoorin ang mga alon at mangarap tungkol sa hinaharap.

“Lara!”

Narinig ko ang boses ni Marco sa likod ko.

Huminto ako.

Lumapit siya, hingal.

“Bakit ka umalis mag-isa?”

Hindi ako lumingon agad.

“Naalala mo ba,” mahina kong sabi, “yung pangako mo dati?”

Tahimik siya.

“Na kahit anong mangyari… hindi mo ako sasaktan?”

Lumapit pa siya.

“Lara, alam kong nagkamali ako—”

“Hindi.”

Humarap ako.

“Hindi lang ‘yon pagkakamali, Marco. Pinili mo ‘yon. Paulit-ulit.”

Napayuko siya.

At sa unang pagkakataon… nakita ko siyang walang laban.

Pero huli na.

“Kaya kita dinala dito,” patuloy ko, “para matapos na lahat.”

“Anong ibig mong sabihin?”

Huminga ako nang malalim.

“May sakit ako, Marco.”

Natahimik siya.

“Hindi na maganda ang kalagayan ko.”

Nanlaki ang mata niya.

“Ano? Bakit hindi mo sinabi—”

“Para saan pa?” ngumiti ako nang mapait. “Para kaawaan mo ako? Para manatili ka dahil naaawa ka?”

Lumapit siya, nanginginig ang kamay.

“Hindi… Lara, hindi gano’n—”

“Wag na.”

Umiling ako.

“Pagod na pagod na ako.”

Tahimik ang paligid. Tanging hangin at alon lang ang maririnig.

“Pinili kitang mahalin ng sampung taon. Pinili mong sirain ‘yon sa loob ng dalawang taon.”

Napaluha siya.

Pero hindi na ako.

“Ngayon,” mahina kong sabi, “pinipili ko naman ang sarili ko.”

Isang mahabang katahimikan.

Hanggang sa ibinaba ko ang singsing.

Yung singsing na pinaghirapan niyang bilhin noon.

Dahan-dahan ko itong inilapag sa lupa.

“At dito na nagtatapos ang lahat.”

Hindi siya gumalaw.

Hindi siya nagsalita.

At ako…

Tumalikod.

Hindi para tumakas.

Kundi para tuluyang umalis.

Sa unang pagkakataon sa loob ng maraming taon—malaya ako.

Hindi dahil wala nang sakit.

Kundi dahil pinili kong hindi na ito ang magdikta ng buhay ko.

Minsan, ang pinakamahirap gawin ay hindi ang magmahal—kundi ang bumitaw. Pero tandaan: hindi mo kailangang mamatay para lang mapatunayan ang pag-ibig mo. Piliin mo ang sarili mo, dahil iyon ang unang hakbang para tunay kang mabuhay.