NANG SUMIGAW ANG TICKET SA EROPLANO NA HUWAG AKONG SUMAMA SA PROBINSIYA NG NOBYO KO, NATUKLASAN KONG AKO PALA ANG SUSUNOD NIYANG IBEBENTA
“HUWAG KANG SUMAMA SA KANYA.”
Napakawalan ko ang ticket sa eroplano nang bigla itong sumigaw sa aking kamay.
“Kapag nakarating ka sa baryo nila, hindi ka na makakauwi nang buhay.”
Nakatayo sa harap ko ang nobyo kong si Renzo Villarin, nakangiti habang hinihintay ang sagot ko.
Tatlong taon na kaming magkasintahan. Sa wakas, iuuwi na raw niya ako sa kanilang probinsiya sa Northern Samar upang ipakilala sa kanyang mga magulang.
“Sabik na sabik na silang makita ka, Mara,” sabi niya. “Naghanda pa si Mama ng lechon. Alam na rin ng buong baryo na darating ang magiging asawa ko.”
Ngunit habang hawak ko ang ticket, muling umalingawngaw ang boses.
“Sinungaling siya.”
“Hindi ka niya mahal.”
“May kapalit na walumpung libong piso ang pagdadala niya sa iyo roon.”
Nanlamig ang buong katawan ko.
Ang boses ay paos, punô ng takot at paghihirap. Ngunit higit sa lahat, pamilyar iyon.
Boses ko iyon.
“Nakagapos ako sa isang lumang bodega.”
“Tinangka kong tumakas, pero binali nila ang paa ko.”
“Naghanap sina Mama at Papa, ngunit pinagtulungan sila ng mga taga-baryo.”
“Dalawampu’t siyam lang ako nang tuluyan akong mawalan ng hininga.”
Dalawampu’t walong taong gulang ako ngayon.
Bigla kong ibinalik ang ticket kay Renzo.
“Hindi ako sasama.”
Nawala ang ngiti niya.
“Ano?”
“May kailangan akong tapusin dito. Ipagpaliban natin.”
Hinawakan niya ang pulsuhan ko.
“Mara, napag-usapan na natin ito. Naipagmalaki na kita sa mga magulang ko. Alam na ng lahat na uuwi tayo bukas.”
“Hindi ko problema kung ano ang sinabi mo sa kanila.”
Isang madilim na kislap ang dumaan sa kanyang mga mata.
“Mas mahalaga pa ba ang trabaho mo kaysa sa kinabukasan natin?”
Dati, sa tuwing sinasabi niyang minamaliit ko siya dahil galing siya sa mahirap na pamilya, agad akong nagpapakumbaba. Ako pa ang humihingi ng tawad kahit wala naman akong kasalanan.
Ngunit ngayon, malinaw na sa akin ang lahat.
Hindi pag-ibig ang ginagamit niya.
Konsensiya ko ang minamanipula niya.
“Kung talagang gusto mong pakasalan ako,” sabi ko, “makapaghihintay ang pamilya mo.”
“Hindi puwede.”
Mabilis ang sagot niya.
Napatingin ako sa kanya.
“Bakit hindi?”
Napatigil siya bago ngumiti nang pilit.
“Dahil… matanda na ang mga magulang ko. Gusto nilang makilala ka agad.”
Muling sumigaw ang ticket.
“May kasunduan na siya sa mga lalaking naghihintay sa iyo.”
“Kapag hindi ka niya naihatid bukas, siya ang pagbabayarin nila.”
Inalis ko ang kamay niya sa akin.
“Tapos na tayo, Renzo.”
Namuti ang kanyang mukha.
“Hindi mo puwedeng gawin ito sa akin.”
“Ginawa ko na.”
Iniwan ko siya sa airport café at umuwi sa bahay ng mga magulang ko sa Quezon City.
Hindi ko agad sinabi ang totoo. Natatakot akong isipin nilang nawawala na ako sa katinuan.
Ngunit pagsapit ng gabi, dumating si Renzo na may dalang prutas, mamahaling cake at bulaklak para kay Mama.
Magalang siyang yumuko kay Papa.
“Pasensiya na po. Nagkaroon lang kami ng maliit na tampuhan.”
Pagkatapos ay lumuhod siya sa harap ko.
“Mara, kung ayaw mong magtagal doon, umaga tayo aalis at gabi rin babalik. Isang araw lang. Pangako.”
Halos maawa na si Mama.
Ngunit muling bumulong ang boses.
“Kapag nakasakay ka na sa sasakyan mula sa airport, tapos ka na.”
Tumayo ako at malamig na sinabi, “Hindi ako sasama. At hindi na kita nobyo.”
Sandaling nabasag ang maamo niyang mukha.
Nakita ko ang galit.
Ngunit mabilis niya iyong itinago.
“Sige,” sabi niya. “Hihintayin kong kumalma ka.”
Iniwan niya ang mga regalo at umalis.
Nang gabing iyon, kinausap ko si Papa.
“May kakilala ka pa ba sa PNP Criminal Investigation and Detection Group?”
May dati siyang kaklase roon, si Colonel Arturo Benitez.
Hindi niya ako tinanong nang matagal. Nang makita niyang nanginginig ang mga kamay ko, agad siyang tumawag.
Sa sumunod na apat na araw, tila bumalik sa dati si Renzo. Araw-araw siyang bumibisita. Nagdadala ng pagkain. Tinutulungan si Papa sa mga sirang gamit. Kinukumusta ang maintenance medicine ni Mama.
Napakahusay niyang magpanggap.
Ngunit sa bawat paglapit niya, lalo akong nakaririnig ng mga bulong mula sa ticket na itinago ko sa aking drawer.
“Marami na siyang dinala roon.”
“Hindi ikaw ang una.”
“Pero baka ikaw ang huling makapipigil sa kanya.”
Sa ikalimang gabi, dumating si Papa mula sa opisina ni Colonel Benitez.
Maputla ang kanyang mukha.
Ibinaba niya sa mesa ang isang makapal na folder.
“Mara,” sabi niya, halos pabulong, “hindi Renzo Villarin ang tunay niyang pangalan.”
Bago ko pa mabuksan ang folder, biglang namatay ang ilaw sa buong bahay.
Kasunod noon, may kumalabog sa likod na pinto.
At mula sa dilim, narinig ko ang boses ni Renzo.
“Pasensiya na, Mara.”
“Hindi na kita puwedeng hayaang umatras.”
PARTE2
“Pasensiya na, Mara. Hindi na kita puwedeng hayaang umatras.”
Nanigas ako sa tabi ng hapag.
Mula sa kusina, sunod-sunod ang malalakas na yabag.
Agad akong hinila ni Papa patungo sa hallway habang si Mama ay napasigaw. Ngunit bago pa makalapit sa amin ang dalawang lalaking nakatakip ang mukha, bumukas ang pintuan sa harap.
“PNP! Huwag gagalaw!”
Pumasok si Colonel Arturo Benitez kasama ang ilang tauhan ng CIDG.
Sa loob lamang ng ilang segundo, napalibutan ang bahay.
Ang isang lalaki ay nagtangkang tumakas sa bintana ngunit naabutan sa bakuran. Ang isa naman ay agad sumuko.
Si Renzo ay nanatiling nakatayo sa dilim, hawak ang isang maliit na boteng may kemikal at panyo.
Dahan-dahan niyang itinaas ang mga kamay.
“Nagkamali kayo,” sabi niya. “Nobya ko siya. Susunduin ko lang sana.”
“Sa pamamagitan ng pagpasok nang walang pahintulot at pagdadala ng pampatulog?” sagot ni Colonel Benitez.
Wala nang naisagot si Renzo.
Nang mabuksan muli ang ilaw, nakita ko ang tunay niyang mukha.
Wala na ang maamong ngiti.
Wala na ang lalaking tatlong taon kong pinagkatiwalaan.
Ang nasa harap ko ay isang taong nahuli matapos mabigo ang matagal niyang plano.
Habang nilalagyan siya ng posas, tinitigan niya ako.
“Hindi sana kita sasaktan,” sabi niya. “Kung sumunod ka lang.”
Nanginig ako sa galit.
“Ilang babae na ang sinabihan mo niyan?”
Napangisi siya.
“Wala kang mapapatunayan.”
Doon ibinukas ni Papa ang folder.
Ayon sa imbestigasyon, ang tunay na pangalan ni Renzo ay Danilo Abrera. Gumagamit siya ng iba’t ibang apelyido, trabaho at tirahan upang makilala ang mga babaeng may matatag na trabaho pero kakaunti ang malalapit na kaibigan.
Sa loob ng pitong taon, anim na babae na ang naiugnay sa kanya.
Dalawa ang biglang nawala matapos sabihing uuwi sila sa probinsiya ng kanilang nobyo.
Tatlo ang napaulat na nag-abroad, kahit walang rekord na lumabas sila ng bansa.
Ang isa naman ay natagpuang sugatan sa isang bus terminal sa Tacloban dalawang taon na ang nakalipas.
Ang pangalan niya ay Lorna De Vera.
Nang makita ko ang litrato niya, halos mabitawan ko ang folder.
Suot niya ang parehong pulang scarf na minsang nakita ko sa apartment ni Renzo.
Noong tanungin ko siya tungkol doon, sinabi niyang pag-aari iyon ng kanyang pinsan.
Kinabukasan, dinala kami ni Colonel Benitez sa isang ligtas na lugar upang makausap si Lorna.
Payat siya, may pilay sa kaliwang binti at hindi makatingin nang diretso sa mga lalaki sa silid. Ngunit nang makita niya ang litrato ni Renzo, napakapit siya sa braso ng social worker.
“Siya,” bulong niya. “Siya ang nagdala sa akin doon.”
Ayon kay Lorna, nakilala niya si Danilo sa isang online job seminar. Maalaga ito, palaging handang makinig at hindi kailanman humihingi ng pera.
Pagkaraan ng halos dalawang taon, niyaya siyang umuwi sa probinsiya upang makilala ang pamilya.
Parehong-pareho ang sinabi nito sa akin.
Naghanda raw ang ina niya.
Sabik daw ang buong baryo.
Isang araw lang daw sila roon.
Ngunit pagdating sa airport, isinakay siya sa isang van. Binigyan siya ng inuming may pampatulog. Nang magising, nakakulong na siya sa isang bahay na walang bintana.
“Hindi pamilya niya ang naghihintay sa akin,” umiiyak na sabi ni Lorna. “Mga lalaking nagbayad sila.”
Napahawak ako sa bibig.
Ang bawat salitang sinabi niya ay kapareho ng narinig kong babala mula sa ticket.
Sinubukan niyang tumakas makalipas ang tatlong buwan. Nahuli siya at malubhang sinaktan. Makalipas ang halos isang taon, nakatakas siyang muli habang lasing ang bantay.
Ngunit dahil takot at traumatized, matagal siyang hindi makapagbigay ng malinaw na salaysay.
Mula sa kanya nalaman ng CIDG ang pangalan ng isang liblib na komunidad sa kabundukan.
Inihanda agad ang operasyon.
Hindi ako pinayagang sumama, ngunit bawat oras ay tila isang buong araw habang hinihintay namin ang balita.
Dalawang araw pagkatapos maaresto si Danilo, tumawag si Colonel Benitez.
“Nahanap namin ang lugar.”
Labing-isang babae ang nailigtas.
Ang pinakabata ay dalawampung taong gulang.
Ang pinakamatagal na nakakulong ay mahigit limang taon nang nawawala.
May mga babaeng mula sa Maynila, Cebu, Davao at Iloilo. Ang ilan ay iniulat ng kanilang mga pamilya na tumakas kasama ang kasintahan. Ang iba nama’y pinaniwalaang nagtatrabaho sa ibang bansa dahil may regular na mensaheng ipinadadala mula sa kanilang social media accounts.
Si Danilo at ang grupo niya pala ang nagpapadala ng mga mensaheng iyon.
Mas malaki rin ang operasyon kaysa sa una naming inaakala.
Hindi lang isang baryo ang sangkot.
May mga recruiter sa iba’t ibang lungsod, mga drayber, tagabantay at ilang lokal na opisyal na tumatanggap ng pera upang manahimik.
Ang walumpung libong piso na narinig ko mula sa ticket ay paunang bayad lamang kay Danilo.
May dagdag siyang matatanggap kapag hindi na hinahanap ang biktima.
Ngunit may mas malaking rebelasyon pa.
Sa loob ng cellphone ni Danilo, natagpuan ang listahan ng mga babaeng tina-target niya.
Nasa pinakahuling bahagi ang pangalan ko.
Katabi nito ang impormasyon tungkol sa trabaho ko, address ng mga magulang ko, medical history ni Mama at iskedyul ni Papa.
Tatlong taon niya pala akong pinag-aralan.
Hindi aksidente ang pagkikita namin sa isang coffee shop sa Makati.
Hindi aksidente ang pagtulong niya sa akin nang mawala ang wallet ko.
Siya rin pala ang kumuha noon upang magkaroon ng dahilan na lapitan ako.
Lahat ng “tadhana” sa relasyon namin ay maingat na inayos.
Nang harapin ko siya sa presinto, nakaupo siya sa likod ng salamin, walang bakas ng pagsisisi.
“Tatlong taon,” sabi ko. “May kahit isang sandali bang naging totoo ka sa akin?”
Tumingin siya sa akin nang matagal.
“Madali kang mahalin,” sagot niya. “Iyon nga ang naging problema.”
“Kung ganoon, bakit mo ako ibebenta?”
Umismid siya.
“Dahil may mga taong kailangang mabuhay. At may mga taong ipinanganak para magamit.”
Doon tuluyang nawala ang huling bahagi ng pusong minsang nagmahal sa kanya.
Hindi ko na siya kinilala bilang Renzo.
Hindi na siya ang lalaking kasama kong nangarap ng bahay, kasal at pamilya.
Isa lamang siyang kriminal na mahusay magsuot ng mukha ng isang mabuting tao.
Sa tulong ng testimonya ni Lorna, ng mga nailigtas na babae at ng mga rekord sa kanyang telepono, kinasuhan si Danilo at ang kanyang mga kasabwat ng trafficking, kidnapping, serious illegal detention at iba pang mabibigat na paglabag.
May ilang lokal na opisyal ding nasuspinde at inaresto matapos lumabas ang ebidensiya ng kanilang pakikipagsabwatan.
Hindi naging madali ang mga sumunod na buwan.
May mga gabing bigla akong nagigising dahil pakiramdam ko ay may taong kumakatok sa likod na pinto.
May mga araw na ayokong sumakay ng eroplano o tumingin sa anumang ticket.
Sinisisi ko rin ang sarili ko.
Paano ko hindi nakita?
Paano ko minahal ang isang taong ganoon kasama?
Ngunit sinabi sa akin ni Lorna ang mga salitang hindi ko malilimutan.
“Hindi kasalanan ng biktima na marunong magsinungaling ang manloloko.”
“Ang pagtitiwala ay hindi kahinaan. Ang pagsasamantala rito ang tunay na kasamaan.”
Unti-unti akong bumangon.
Kasama ang ilang survivor, tumulong ako sa pagtatatag ng maliit na organisasyong nagbibigay ng legal assistance, counseling at pansamantalang tirahan para sa mga babaeng nakaligtas sa trafficking.
Si Lorna ang naging isa sa mga unang volunteer.
Makalipas ang isang taon, nakalakad na siya nang walang tungkod.
Sa araw ng pagdinig kung saan nahatulan si Danilo at ang ilan sa kanyang pangunahing kasabwat, magkatabi kaming nakaupo sa courtroom.
Hindi kami nagdiwang nang malakas.
Tahimik lang kaming naghawak-kamay.
Dahil alam naming ang hatol ay hindi kayang burahin ang nangyari.
Ngunit kaya nitong pigilan ang pagdami pa ng mga biktima.
Pag-uwi ko nang gabing iyon, binuksan ko ang drawer kung saan ko itinago ang lumang ticket.
Kupas na ang tinta.
Wala na rin akong narinig na sigaw.
Sa halip, isang mahinang bulong ang dumampi sa aking pandinig.
“Salamat.”
Hindi ko alam kung guni-guni lamang iyon, babala mula sa hinaharap, o tinig ng bahagi kong minsang hindi nakaligtas.
Ngunit sa unang pagkakataon, hindi na ako natakot.
Pinunit ko ang ticket at itinapon.
Hindi dahil gusto kong kalimutan ang nangyari.
Kundi dahil ayoko nang hayaang kontrolin ng takot ang buhay na nailigtas ko.
MENSAHE
Hindi lahat ng taong maamo ay ligtas, at hindi lahat ng pagdududa ay kawalan ng pagmamahal. Kapag may bagay na nagpapabigat sa iyong pakiramdam, huwag mong balewalain ang kutob mo. Magtanong, magsuri at magsabi sa mga taong pinagkakatiwalaan mo.
Ang tunay na pag-ibig ay hindi namimilit, nananakot o gumagamit ng konsensiya upang makuha ang gusto nito. At ang paglayo sa taong mapanganib ay hindi pagtataksil—isa itong anyo ng tapang at pagmamahal sa sarili.
