Nang Masunog ang Mukha Ko, Tinapon Nila ang 32 Manyikang Tinahi Ko Buong Taon—Pero Hindi Nila Alam, Isa sa mga Manyikang Iyon ang May Hawak ng Katotohanang Sisira sa Lahat
Pagkatapos akong masunog, hindi na ako tumingin sa salamin.
Hindi dahil nakalimutan ko ang mukha ko.
Kundi dahil sa tuwing nakikita ko ang peklat sa kanan kong pisngi, naaalala ko kung gaano katagal tumigil ang lahat sa pinto ng ospital bago sila ngumiti nang pilit.
Pati ang lalaking nangakong pakakasalan ako.
Si Gabriel Villareal.
Dumating siya noon sa burn ward ng St. Luke’s sa Quezon City, may hawak na paper bag. Pagbukas niya ng pinto, natigilan siya.
Hindi isang segundo.
Hindi dalawa.
Mahigit sampung segundo siyang nakatitig sa akin, parang may estrangherang nakahiga sa kama, hindi ang babaeng limang taon niyang minahal.
Pagkatapos, ibinaba niya ang tingin.
“Sabi ni Mommy, dalhan daw kita ng sopas,” bulong niya.
Iniwan niya ang lalagyan sa side table.
Tapos umalis.
Hindi man lang niya nahawakan ang kamay ko.
Sinabi ng nurse na mabuti raw sigurong magpatingin ako sa psychologist. Baka makatulong sa trauma.
Tumawa ang kuya kong si Marco na nakatayo sa gilid.
“Psychologist? Hindi naman baliw si Mika. Nasunog lang.”
Nasunog lang.
Parang basang damit lang ako na napaso sa plantsa.
Parang hindi ako nagising sa ICU na kalahati ng mukha ko ay hindi ko na makilala.
Parang hindi ko narinig ang sarili kong sigaw noong gabing iyon sa lumang warehouse sa Pasig, habang si Gabriel ay tumatakbo palayo—bitbit ang dati niyang nobya, si Bianca Luna.
Isang taon pagkatapos ng sunog, natuto akong manahimik.
Lumipat ako sa condo ng yumao naming mga magulang sa Cubao. Doon ako nagkulong, hindi para mamatay sa lungkot, kundi para matutong huminga ulit.
Doon ko sinimulang tahiin ang mga manyikang tela.
Isa-isa.
May bilog na pisngi. May buong labi. May dalawang mata na pantay. May mukha na hindi natatakot sa akin.
Sa bawat tusok ng karayom, parang tinatahi ko rin ang sarili ko.
Pagod ako? Tatahi ako.
Nanginginig ako? Tatahi ako.
May bisitang hindi makatingin sa mukha ko? Tatahi ako.
Sa loob ng isang taon, nakagawa ako ng tatlumpu’t dalawang manyika.
Inayos ko sila sa isang lumang aparador na naiwan ni Mama. Tuwing gabi, bago matulog, binibilang ko sila.
Isa, dalawa, tatlo…
Tatlumput dalawa.
Hindi sila umiiwas ng tingin.
Hindi sila biglang tumatahimik.
Hindi sila nagsasabing, “Mag-move on ka na.”
Noong nakaraang linggo, tumawag si Marco.
“Diyan muna kami titira ni Trina,” sabi niya, parang inuutos lang kung anong ulam ang lulutuin. “Sayang naman, mag-isa ka lang sa condo. Saka ang laki-laki ng sala mo.”
Hindi ako pumayag.
Pero kinabukasan, nandiyan na sila. May dalawang maletang malaki, tatlong kahon ng sapatos, at si Trina, ang girlfriend niyang laging naka-lipstick na pula at may boses na parang kutsilyong kinakaladkad sa plato.
Unang araw pa lang, binuksan niya ang aparador ko.
“Ay, Diyos ko!” napasigaw siya. “Ano ’to, horror collection?”
Nakatayo ako sa kusina, hawak ang baso ng tubig.
“Mga gawa ko ’yan,” sabi ko.
Tinawanan niya ako.
“Gawa mo? Parang mga basahan na may mata. Nakakakilabot.”
Tumingin si Marco sa loob ng aparador, saka sumimangot.
“Ang dami namang kalat. Itago mo nga ’yan, Mika. Kailangan ni Trina ng space para sa mga damit niya.”
“Hindi kalat ’yan.”
“E ano? Gold?”
Hindi ako sumagot.
Kinabukasan, galing ako sa clinic para sa dressing ng braso ko. Pagbukas ko ng pinto ng condo, una kong nakita ang puting bulak na nakakalat sa sahig.
Parang niyebe.
Parang abo.
Sa tabi ng basurahan, nandoon ang tatlumpu’t dalawang manyika ko.
Punit-punit.
Hiwa-hiwa.
Walang mukha.
May mga matang natanggal. May mga bibig na naputol. May isang ulo na nakatapis sa ilalim ng sapatos ni Trina.
Hindi ako nakasigaw.
Lumuhod lang ako.
Isa-isa kong dinampot ang mga piraso.
“Mika, ano na naman ’yan?” reklamo ni Trina mula sa sofa. “Hindi naman totoong tao ’yan. Basahan lang.”
Lumapit si Marco. Sinipa niya ang isang ulo ng manyika. Gumulong iyon hanggang sa tuhod ko.
“Tumigil ka na,” sabi niya. “Nakakahiya ka. Para kang baliw na nagluluksa sa laruan.”
“Sa akin ’to,” mahina kong sabi.
“Bibilhan kita ng bagong tela. Isang sako pa. Happy?”
Hindi niya naintindihan.
Hindi tela ang pinunit nila.
Isang taon kong tapang ang ginupit nila.
Ilang minuto pa, tumunog ang lock ng pinto.
Pumasok si Gabriel, naka-office suit, may bitbit na pink na food container na may ribbon design.
Nang makita niya ako sa sahig, napakunot ang noo niya.
“Ano na naman ang nangyari?”
“Tinapon ko lang ’yung creepy dolls niya,” mabilis na sabi ni Trina. “Nakakatakot kasi. Tapos bigla siyang nag-drama.”
Ibinaba ni Gabriel ang lalagyan sa dining table.
“Mika, tumayo ka.”
Tumingala ako.
Nakita niyang nakalantad ang kanan kong mukha sa ilaw ng sala.
Sandali siyang umiwas ng tingin.
Isang sandali lang.
Pero sapat na.
“Pamilya kayo,” sabi niya, pagod ang boses. “Huwag mong palakihin. Manyika lang ’yan.”
“Ginupit nila.”
“E di ginupit. Mabuti na rin siguro. Araw-araw ka na lang nagkukulong at nagtatahi. Hindi ka gumagaling sa ginagawa mong ’yan.”
Mabuti na rin siguro.
Parang may pumutok sa dibdib ko.
Tumayo ako nang mabagal. Namamanhid ang mga tuhod ko.
“Ano ’yang dala mo?”
“Sinigang na baka. Pinadala ni Mommy. Uminom ka habang mainit.”
Binuksan ko ang pink na lalagyan.
Bago pa umangat ang amoy ng sabaw, naamoy ko na ang pabango.
Wild Bluebell.
Paboritong pabango ni Bianca Luna.
Sa ibabaw ng sabaw, makapal ang mantika. May luya, may gulay, pero halos walang karne.
Alam ni Gabriel na mula noong masunog ako, nasusuka ako sa amoy ng mantika.
Pero alam niyang mahilig si Bianca sa ganitong sabaw.
Tumingin ako sa kanya.
“Hindi galing sa mommy mo ’to.”
Nanigas ang panga niya.
“Mika, huwag kang magsimula.”
“Uminom muna si Bianca, tapos dinala mo sa akin ang tira, tama?”
Tumahimik ang sala.
Namula si Gabriel.
“Enough,” mariin niyang sabi. “Pagod na pagod na ako sa ugali mong parang lahat na lang may kasalanan sa nangyari sa’yo.”
“May kasalanan talaga.”
Humakbang siya palapit.
“Ako na nga ang nandito. Ako na nga ang nag-aalaga. Ano pa bang gusto mo?”
“Umalis ka.”
Napatawa siya nang malamig.
“Sige. Yakapin mo na lang ang mga basahan mo habang buhay.”
Paglabas niya, malakas niyang isinara ang pinto.
Pumunta sina Marco at Trina sa kuwarto. Pinatay nila ang ilaw sa sala.
Naiwan akong mag-isa sa dilim.
Lumuhod ako ulit sa tabi ng basurahan. Hinanap ko ang pinaka-huli kong tinahing manyika, ang pinangalanan kong Liwanag.
Sa loob ng dibdib noon, may maliit akong itinagong bagay.
Ang kopya ng video mula sa gabing nasunog ako.
Nang makita ko ang punit na katawan ni Liwanag, nanginginig kong binuksan ang tahi sa loob.
Wala na ang memory card.
At mula sa likod ko, narinig ko ang boses ni Trina.
“Marco, ito ba ’yung maliit na itim na bagay na nahulog sa manyika? Bakit may nakasulat na ‘Pasig Warehouse CCTV’?”
PARTE2
“Marco, ito ba ’yung maliit na itim na bagay na nahulog sa manyika? Bakit may nakasulat na ‘Pasig Warehouse CCTV’?”
Hindi ako gumalaw.
Ang dilim ng sala, pero malinaw kong nakita ang munting itim na memory card sa pagitan ng dalawang daliri ni Trina.
Parang hindi iyon plastik.
Parang puso ko iyon na hawak niya.
Lumabas si Marco mula sa kuwarto, nakataas ang kilay.
“Ano ’yan?”
“Ewan. Nasa loob ng creepy doll niya.” Tinapat ni Trina sa ilaw ng cellphone niya. “Pasig Warehouse CCTV. Bakit may CCTV sa manyika?”
Dahan-dahan akong tumayo.
“Ibigay mo sa akin.”
Napatigil sila pareho.
Siguro dahil sa unang pagkakataon sa mahabang panahon, hindi mahina ang boses ko.
Hindi nanginginig.
Hindi nagmamakaawa.
“Ibigay mo sa akin, Trina.”
Napaatras siya ng kalahating hakbang, pero ngumisi pa rin.
“Aba, marunong pala magsalita. Ano ba ’to? Evidence ng pagka-weirdo mo?”
Inagaw ni Marco ang memory card sa kanya.
“Bakit may ganito ka, Mika?”
“Sa akin ’yan.”
“Tinatanong kita.”
“Sa akin ’yan,” inulit ko.
Nagsalubong ang kilay niya. “May tinatago ka ba sa amin?”
Napatawa ako, pero walang saya.
“Kayo ang may tinatago sa akin.”
Biglang tumunog ang phone ni Gabriel sa mesa.
Hindi pala niya nadala.
Naiwan niya sa pagmamadaling umalis.
Naliwanagan ang screen.
Bianca Luna calling…
Nakita naming lahat.
Si Trina ang unang nagsalita, mahina na ngayon.
“Bakit tumatawag si Bianca?”
Hindi ako sumagot. Kinuha ko ang phone.
“Wag mong sagutin,” mabilis na sabi ni Marco.
Tumingin ako sa kanya.
“Bakit? Takot ka rin bang may marinig ako?”
Pinindot ko ang answer at speaker.
“Gab?” boses ni Bianca mula sa kabilang linya. Malambing. Inip. Sanay na sanay.
“Nasaan ka na? Naiwan mo phone mo? Sabi ko sa’yo, huwag mong dalhin kay Mika ’yung sabaw ko kung halata ’yung container. Ang tanga mo minsan.”
Walang huminga sa sala.
Tumawa pa si Bianca.
“Anyway, nakuha mo ba sa kapatid niya ’yung memory card? Baka nasa mga manyika pa. Sabi ni Marco, itatapon na nila lahat ngayong gabi.”
Nanlamig ang mga kamay ko.
Hindi lang alam ni Marco.
Kasama pala siya.
“Hello? Gab?”
Inangat ko ang phone sa labi ko.
“Hindi si Gabriel ’to.”
Sa kabilang linya, biglang natahimik.
Pagkatapos, narinig ko ang mabilis na hinga niya.
“Mika?”
“Oo.”
Pinatay niya agad ang tawag.
Si Marco ang unang kumilos. Hinawakan niya ang braso ko.
“Mika, makinig ka muna—”
“Bitiwan mo ako.”
“Hindi mo naiintindihan.”
“Hindi ko naiintindihan?” Tumingin ako sa kanya, sa kapatid kong minsan kong iniyakan sa ICU, sa kapatid na nagsabing hindi ako baliw pero araw-araw akong tinatratong parang pabigat.
“Alam mo pala.”
Hindi siya nakasagot.
Si Trina, namumutla, umurong papunta sa hallway.
“Marco, sabi mo simpleng gamit lang ’to. Sabi mo gusto lang ni Gabriel burahin kasi masasaktan siya kapag pinanood—”
“Tahimik,” singhal ni Marco.
Pero huli na.
Narinig ko na.
Inabot ni Marco ang memory card sa likod niya, pero hindi ko na iyon kailangan.
Hindi niya alam, isa lang iyon sa tatlong kopya.
Noong unang buwan ko sa condo, dumating si Mang Eddie, ang dating guard sa warehouse. Siya ang lihim na nag-abot sa akin ng video.
“Ma’am Mika,” sabi niya noon, halos hindi makatingin sa mukha ko, hindi dahil nandidiri siya, kundi dahil umiiyak siya. “Hindi aksidente lahat. Dapat makita mo ’to.”
Pinanood ko iyon nang mag-isa.
Sa video, malinaw ang lahat.
Nandoon ako sa gilid ng warehouse, nadapa matapos ang unang pagsabog sa electrical panel. Nandoon din si Bianca, umiiyak sa loob ng kotse, kahit bukas naman ang pinto at kaya niyang lumabas.
Tumakbo si Gabriel papunta sa kanya.
Sumigaw ako ng pangalan niya.
Lumingon siya.
Nakita niya ako.
Nakita niya akong hindi makatayo.
Pero si Bianca ang binuhat niya.
At bago siya tumakbo palayo, malinaw sa video ang boses niya.
“Gab, huwag mo na siyang balikan! Kapag nalaman niyang ako ang nagpasok ng supplier na ’yan, tapos tayong dalawa!”
Hindi siya bumalik.
Hindi niya ako iniligtas.
Hindi niya ako pinili.
At ang sunog? Hindi simpleng aksidente.
Si Bianca ang nagpilit na ipasok ang murang electrical equipment sa warehouse project para makatipid ang kumpanya ng pamilya nila. Si Gabriel ang pumirma sa approval. Nang sumiklab ang sunog, pareho nilang itinago ang papel.
Si Marco?
Siya ang pumirma sa settlement agreement habang nasa coma pa ako.
₱2.8 milyon ang natanggap sa pangalan ko.
Ang sabi nila, nagamit daw sa ospital.
Pero ang totoo, karamihan doon napunta sa negosyo ni Marco at sa salon na pinaplano ni Trina sa Katipunan.
Kaya ayaw nila akong mag-psychologist.
Kaya ayaw nila akong makausap ng abogado.
Kaya nila ako tinawag na baliw.
Dahil kapag naniwala akong sira ang isip ko, hindi ko na hahanapin ang ninakaw nila.
Dahan-dahan akong lumakad papunta sa TV console. Kinuha ko ang lumang laptop ko. Kinabit ko ang external drive na nakatago sa likod ng frame ng family picture namin.
Nanginginig si Marco nang makita iyon.
“Mika…”
Hindi ako lumingon.
Binuksan ko ang video.
Tumambad sa malaking screen ang warehouse. Ang apoy. Ang pagtakbo ni Gabriel. Ang sigaw ko.
Narinig ko ang sariling boses ko sa video.
“Gabriel! Tulong!”
Narinig ko ang sagot ni Bianca.
“Huwag mo siyang balikan!”
At nakita ko si Gabriel.
Isang saglit siyang huminto.
Tumingin siya sa direksyon ko.
Pagkatapos, tumakbo siya palayo.
Umupo si Trina sa sofa na parang biglang nawala ang lakas ng tuhod niya.
Si Marco, namumutla, bumulong, “Hindi ko alam na ganito kalinaw…”
“Pero alam mong may video.”
Wala siyang naisagot.
“Alam mong may pera.”
“Mika, kapatid kita. Ginamit ko lang muna. Ibabalik ko naman—”
“Kailan?” tanong ko. “Kapag namatay na ako sa hiya? Kapag tuluyan na akong hindi lumalabas ng bahay? Kapag naniwala na ang lahat na baliw ako?”
Tumulo ang luha niya, pero hindi ako naawa.
Dati, sapat na sa akin ang kaunting luha nila para sisihin ang sarili ko.
Ngayon hindi na.
Kinuha ko ang phone ko at tinawagan ko si Attorney Dizon, ang abogado ni Papa bago siya namatay.
Isang ring pa lang, sumagot na siya.
“Mika? Handa ka na ba?”
Tumingin ako kina Marco at Trina.
“Opo, Attorney. Ipadala n’yo na.”
“Ano ’yan?” tanong ni Marco.
Hindi ko siya sinagot.
Makalipas ang sampung minuto, may kumatok sa pinto.
Dalawang staff mula sa law office ang dumating, kasama ang building admin. May dala silang dokumento.
Notice to vacate.
Affidavit.
Copy ng deed of donation.
Ang condo sa Cubao ay hindi pag-aari ng “pamilya.”
Hindi ito mana para sa aming magkapatid.
Ipinangalan ito ni Mama sa akin tatlong buwan bago siya namatay, dahil alam niyang si Marco ang paborito ng lahat, pero ako ang laging naiiwan.
Nang basahin ni Marco ang papel, nanginig ang labi niya.
“Hindi puwede ’to. Bahay din ’to ng magulang ko.”
“Hindi,” sabi ko. “Bahay ito ng anak na pinabayaan n’yo.”
Nagsimulang umiyak si Trina.
“Marco, saan tayo pupunta?”
Napatingin sa kanya si Marco, parang ngayon lang niya naisip na ang babaeng sumira sa mga manyika ko ay hindi man lang kayang samahan siya kapag wala na siyang matitirhan.
Kinabukasan, hindi si Gabriel ang sumundo sa akin sa ospital.
Si Attorney Dizon ang naghatid sa akin sa follow-up checkup.
Doon ko siya nakita sa lobby.
Si Gabriel.
Namamaga ang mata, gusot ang suot, parang hindi natulog. Sa tabi niya si Bianca, nakasalamin at nakayuko, pero halata pa rin ang takot sa mukha.
Lumapit siya.
“Mika, pakinggan mo ako.”
“Hindi.”
“Please. Nagkamali ako. Natakot ako noon. Akala ko makakabawi ako—”
“Hindi kabayaran ang sabaw na tira.”
Napapikit siya.
“Hindi ko alam kung paano ka haharapin.”
“Dapat nagsimula ka sa katotohanan.”
Lumapit si Bianca, nanginginig ang boses.
“Mika, kasuhan mo na ako kung gusto mo. Pero huwag mo nang idamay si Gab. Minahal ka naman niya—”
Napatingin ako sa kanya.
“Minahal?”
Ngumiti ako nang kaunti. Masakit pa rin kapag gumagalaw ang balat sa pisngi ko, pero hinayaan ko.
“Ang taong nagmamahal, hindi tumitingin muna kung maganda pa ang mukha bago siya manatili.”
Walang nakasagot.
Sa mga sumunod na buwan, nagsampa ako ng kaso laban kina Gabriel, Bianca, at Marco. Hindi naging mabilis. Hindi naging madali.
Maraming gabi pa rin akong nagising na parang naaamoy ko ang usok.
Maraming umaga pa rin akong hindi makatingin sa salamin.
Pero unti-unti, natuto akong buksan ang bintana.
Unang bumalik ang hangin.
Sumunod ang liwanag.
Pagkatapos, bumalik ako sa pagtatahi.
Hindi ko inayos ang tatlumpu’t dalawang manyikang sinira nila. Hindi dahil hindi sila mahalaga, kundi dahil hindi ko na kailangang ibalik ang dating anyo ng mga bagay para masabing mahal ko sila.
Inilagay ko ang natitirang piraso nila sa isang kahon na may label:
Ang mga bagay na sumagip sa akin noong walang taong tumingin.
Gumawa ako ng bagong manyika.
Hindi perpekto ang mukha.
May isang pisnging may burda na parang peklat.
May isang braso na may ibang kulay ng tela.
Pero nakangiti siya.
Sa unang pagkakataon, hindi ko siya tinahi para maging kaibigan ko.
Tinahi ko siya para maging ako.
Isang taon matapos ang gabing iyon, binuksan ko ang maliit na workshop sa Quezon City. Tinawag ko itong Liwanag Dolls.
Gumagawa ako ng handmade dolls para sa mga batang may peklat, may kapansanan, may sugat na hindi nakikita, at para sa mga taong minsang pinaniwalaang “sira” sila dahil nasaktan sila nang sobra.
Minsan, may batang babae na pumasok kasama ang nanay niya. May malaking peklat siya sa leeg.
Tinuro niya ang isang manyika sa shelf.
“Mommy,” sabi niya, “kamukha ko siya.”
Umiyak ang nanay niya.
Ako rin.
Pero sa pagkakataong iyon, hindi sakit ang luha ko.
Pag-uwi ko ng gabing iyon, tumayo ako sa harap ng salamin.
Matagal.
Nakita ko ang peklat.
Nakita ko ang hindi pantay na balat.
Nakita ko ang babaeng iniwan sa apoy.
At nakita ko rin ang babaeng lumabas mula roon nang hindi na naghihintay na piliin siya ng sinuman.
Mensahe:
Minsan, ang sugat na pinakaayaw nating tingnan ang siya palang patunay na nabuhay tayo, lumaban tayo, at hindi tayo natapos sa ginawa ng ibang tao. Huwag mong hayaang tawagin kang baliw ng mga taong nanakit sa’yo. Ang sakit mo ay hindi kahinaan. Ang pagbangon mo ay liwanag.
