Anim na Taon Akong Tinawag na Pamilya Kapag Kailangan Nila Ako—Pero Sa Larawan ng Ika-80 Kaarawan ng Lola Niya, Isang Pangungusap Lang ang Nagpatapos sa Lahat
Tatlong beses nagtanong ang photographer:
“Kompleto na po ba ang pamilya?”
Tatlong beses ding sumagot ang tiyahin ng boyfriend ko:
“Kompleto na. Kuha na tayo.”
Nakatayo ako sa labas ng frame, bitbit ang anim na milk tea na sila mismo ang nag-utos sa akin na bilhin.
Tumingin sa akin ang photographer.
“Ma’am, hindi po ba siya sasama?”
Ngumiti ang boyfriend kong si Marco Villanueva.
“Family picture lang po kasi. Hindi naman siya kasama.”
Parang may malamig na kamay na biglang humawak sa dibdib ko.
Anim na taon kaming magkasintahan.
Dalawampu’t pitong kasal, burol, binyag, birthday at reunion ng pamilya nila ang nadaluhan ko.
Ako ang bumibili buwan-buwan ng gamot sa altapresyon ng nanay niya.
Ako ang nagbabantay sa lola niya noong ma-confine ito sa isang ospital sa Quezon City.
Ako rin ang tinatawagan kapag may kailangang sunduin, may package na darating, may pusang pakakainin, o may kamag-anak na kailangang samahan sa checkup.
Pero sa litrato?
Wala akong puwang.
Ang mas masakit, naroon sa harapan si Janelle, girlfriend ng pinsan ni Marco na tatlong buwan pa lang nilang kilala.
Nakaakbay pa sa kanya ang tiyahin ni Marco.
Samantalang ako, nakatayo sa hagdan ng function hall sa Antipolo, hawak ang mga inumin nilang iniutos.
“Smile!” sigaw ng photographer.
Narinig ko ang click ng camera.
Dahan-dahan kong inilapag ang milk tea sa tabi ng pinto.
At umalis ako.
Hindi man lang napansin ni Marco.
Hanggang sa nakasakay na ako sa kotse ng best friend kong si Bea saka tumunog ang phone ko.
Si Marco.
Akala ko tatanungin niya kung nasaan ako.
“Bakit walang yelo ’yung milk tea ni Tita Grace?”
Pinatay ko ang tawag.
Napatawa si Bea sa sobrang inis.
“Anim na taon kang libreng assistant ng pamilya niya, tapos milk tea pa rin ang hinahanap niya, hindi ikaw?”
Hindi ako sumagot.
Pagkalipas ng limang minuto, may message si Marco.
Huwag ka nang mag-inarte. Matanda na si Tita. Pagbigyan mo na. Mamaya, ilalabas kita para kumain.
Hindi niya tinanong kung bakit ako umalis.
Hindi niya tinanong kung nasaktan ba ako.
Parang isang hapunan lang ang halaga ng anim na taon kong paghihintay.
Binuksan ko ang family group chat nila.
Kaka-upload lang ng litrato.
Labimpitong tao ang magkakadikit.
Nasa gitna si Marco.
Katabi ng lola niya.
Sa kabilang panig naman, nakahawak si Tita Grace sa kamay ni Janelle na parang matagal na nilang anak.
Sunod-sunod ang comments.
“Ang ganda ni Janelle!”
“Bagay na bagay sa pamilya!”
“Mukhang mabait at may breeding.”
Napatingin ako sa profile picture ko.
Wala ni isang litrato ko sa family albums nila.
Naalala ko ang unang Pasko ko sa bahay nila sa Marikina.
Pagkatapos kumain, itinulak ni Tita Grace sa harap ko ang tambak na plato.
“Oh, ikaw na maghugas. Family ka naman.”
Nakangiting hinaplos ni Marco ang buhok ko noon.
“Sobrang comfortable lang sila sa’yo. Ibig sabihin tanggap ka na nila.”
At naniwala ako.
Ngayon ko lang naintindihan.
Dalawa pala ang ibig sabihin ng “pamilya” para sa kanila.
Pamilya ako kapag may trabaho.
Pero kapag may litrato, bisita lang ako.
Kinuha ko ang phone ko at binuksan ang automatic order ng maintenance medicine ng nanay ni Marco.
Tuwing ika-9 ng buwan, awtomatikong nababawas sa card ko ang bayad at diretso sa bahay nila ang delivery.
Apat na taon ko nang ginagawa iyon.
Pinindot ko ang Cancel Subscription.
Nag-warning ang app.
Kapag kinansela, hindi na awtomatikong ipapadala ang gamot sa susunod na buwan.
Natigilan ako.
Naalala ko ang nanay ni Marco na minsang nagluto ng lugaw para sa akin nang nilagnat ako.
Naalala ko ring sinabi niyang:
“Darating din ang araw, magiging tunay kitang anak.”
Marahil iyon ang dahilan kung bakit apat na taon akong gumagawa ng responsibilidad na hindi naman akin.
Pinindot ko ang Confirm.
Pagkatapos, umalis ako sa family group chat na ang pangalan ay:
Villanueva Family Forever.
Wala pang dalawang minuto, tumawag si Marco.
Sa wakas.
Akala ko napansin niyang umalis ako sa group chat.
Pero ang una niyang sinabi ay:
“Nakatanggap si Mama ng text mula sa pharmacy. Bakit mo kinansela ang gamot niya?”
Mahigpit kong hinawakan ang phone.
“Isesend ko sa’yo ang contact ng pharmacy. Ikaw na ang mag-order.”
“Paano ako magkakaroon ng oras sa ganyang bagay?”
“E di ipagawa mo sa taong may oras.”
Nanahimik siya.
Parang doon lang niya napansing iba ang tono ko.
“Ano bang problema mo ngayon?”
May sumigaw sa background.
Tinatawag siyang mag-cut ng cake.
Bumuntong-hininga siya.
“Sige. Pag-usapan natin mamaya. Pero i-reactivate mo muna ’yung order ng gamot para hindi ma-stress si Mama.”
Pagkatapos, siya ang unang nag-end ng call.
Tumingin sa akin si Bea.
“Saan tayo?”
Binura ko ang pinned chat namin ni Marco na anim na taon nang nasa ibabaw ng lahat ng messages ko.
“Sa apartment.”
“Uuwi ka sa kanya?”
Umiling ako.
“Hindi.”
“Babalik ako para isauli ang susi.”
Alas-diyes na ng gabi nang dumating si Marco.
Nasa mesa na ang duplicate key ng ancestral house nila.
Pagkapasok niya, unang tingin niya ay sa kusina.
“Hindi ka nagluto?”
Itinulak ko ang susi palapit sa kanya.
“Sa inyo na ’yan.”
Kumunot ang noo niya.
“Dahil lang sa picture, aabot tayo sa ganito?”
Hindi ako sumagot.
Sunod-sunod ang voice messages sa phone niya.
Si Tita Grace, galit dahil bastos daw akong umalis sa gitna ng birthday.
Ang nanay niya, nagtatanong kung paano muling i-order ang gamot.
May pinsan pa siyang nagsasabing sinadya kong sirain ang mood ng ika-80 birthday ng lola nila.
Nag-send ng voice message si Marco.
“Tita, huwag na kayong magalit. Kakausapin ko siya.”
“Ma, ako na bahala. Papa-order ko ulit kay Lia ’yung gamot.”
Pagkatapos, tumingin siya sa akin na parang inaasahan niyang awtomatiko kong aayusin ang lahat.
Tatlong taon na ang nakalipas nang ibigay niya sa akin ang susi ng bahay nila.
Noon, sinabi niya:
“Puwede kang pumunta rito kahit kailan.”
Akala ko, simbolo iyon na may lugar na ako sa pamilya nila.
Pero unti-unti kong nalaman ang totoo.
Gamit ko lang ang susi kapag kailangang linisin ang bahay.
Pakainin ang pusa.
Kumuha ng parcel.
Magdala ng pagkain.
Magbukas para sa technician.
Hindi pala iyon susi sa isang tahanan.
Susi lang iyon sa responsibilidad.
Tumingin ako kay Marco.
“Maghiwalay na tayo.”
Ilang segundo niya akong tinitigan.
Pagkatapos, tumawa siya nang malamig.
“So ito pala ’yon.”
“Ano?”
“Ginagawa mo lahat ng drama na ’to para pilitin akong pakasalan ka?”
Parang may humiwa sa dibdib ko.
“Hindi tungkol sa kasal.”
“Pagod na ako.”
“Kaya gusto ko nang matapos.”
Kinuha niya ang phone niya.
Pagkalipas ng ilang segundo, may notification ako.
₱50,000 received.
“Bilhan mo ang sarili mo ng bag.”
“Bukas, humingi ka ng sorry kay Tita Grace.”
“Then tapos na.”
Tinitigan ko ang screen.
Anim na taon.
Ginawa niyang presyo ang sakit ko.
Pinindot ko ang Return Money.
Biglang tumigas ang mukha niya.
“Lia, ang linaw mong magbilang ngayon.”
“Pati gamot ni Mama, kinansela mo.”
“Akala ko ba dati bukal sa loob mo lahat?”
Pagkatapos, sinabi niya ang pangungusap na hindi ko makakalimutan.
“Baka naman ginawa mo lahat ng ’yon dahil naghihintay ka lang ng kapalit—kasal.”
Parang huminto ang oras.
Dalawampu’t pitong family events.
Apat na taon ng maintenance medicine.
Mga gabing ako ang nagbantay sa ospital.
Mga araw na iniwan ko ang trabaho ko para tulungan sila.
Sa mata ng lalaking minahal ko nang anim na taon…
lahat pala iyon ay investment.
Investment para maging asawa niya.
Nakita kong nagbago ang mukha ni Marco, parang alam niyang sumobra siya.
Lumapit siya.
Umatras ako.
Huminto ang kamay niya sa ere.
“Emotional ka lang.”
“Tulog muna tayo.”
“Bukas, mag-uusap tayo kapag malinaw na ulo mo.”
Naglakad siya patungo sa guest room.
“Sabi ko, bukas wala na ako rito.”
Hindi siya lumingon.
“Saan ka pupunta?”
“Kay Bea?”
“Mga ilang araw ka lang doon.”
“Babalik ka rin.”
Isinara niya ang pinto.
Parang sigurado siyang kahit gaano ako masaktan, sa kanya pa rin ako babalik.
Kinuha ko ang phone ko.
Tumawag ako sa mga magulang ko sa Laguna.
May ipon silang inilaan para sa akin noon, para raw sa bahay kapag nagpakasal ako.
Alam iyon ni Marco.
Kaya siguro nakasanayan niyang isipin na kapag dumating ang araw na pumayag siyang pakasalan ako, pati bahay at ipon ko ay magiging bahagi ng future naming dalawa.
Tahimik na nakinig si Papa.
Pagkatapos, isang pangungusap lang ang sinabi niya:
“Anak, para sa’yo ang perang iyon.”
“Hindi para sa kasal mo.”
Kinabukasan, pumunta ako sa isang condominium development sa Pasig na anim na buwan ko nang tinitingnan.
Dati, gusto ko sanang bilhin namin iyon bilang future home.
Pero lagi lang sinasabi ni Marco:
“Sayang ang pera. Sa lumang bahay na lang tayo.”
Ngayon, dala ang sarili kong ipon at tulong ng parents ko, pumirma ako para sa isang two-bedroom unit na nagkakahalaga ng mahigit ₱3.2 milyon.
Tinanong ako ng agent:
“Ma’am Lia, wala po tayong co-owner?”
Hinawakan ko ang ballpen.
Sandaling tumigil.
Pagkatapos, umiling ako.
“Wala.”
“Sa akin lang.”
Pagkatapos kong pumirma, kinunan ko ng litrato ang kontrata.
At sa unang pagkakataon sa loob ng anim na taon, may ipinost akong hindi isinasaalang-alang kung ano ang iisipin ni Marco.
Reservation paid. Binilhan ko ang sarili ko ng tahanan.
Makalipas ang sampung minuto, may message siya.
Kung ginagamit mo ang pagbili ng condo para pilitin akong pakasalan ka, hindi gagana ’yan. Mag-usap tayo kapag kumalma ka na.
Hindi ako sumagot.
Dahil ang hindi niya alam…
habang inaakala niyang nagpapapansin lang ako,
may isa pa akong pinuntahan bago umuwi.
At doon ko tuluyang tinapos ang bagay na matagal niyang inakalang hindi ko kailanman kayang bitawan.
PARTE2
Pagkatapos kong pumirma sa condo, dumiretso ako sa bank.
May joint investment account kami ni Marco.
Hindi ito joint account sa pangalan naming dalawa, pero anim na taon naming ginagamit bilang “future fund.”
Ako ang naglalagay ng halos animnapung porsiyento dahil mas stable ang trabaho ko bilang senior financial analyst sa Makati.
Si Marco naman, mas kaunti ngunit regular.
Doon namin supposedly ilalagay ang pera para sa kasal, bahay at emergency fund.
Pero sa nakaraang dalawang taon, tatlong beses ko siyang nahuling kumukuha roon para sa pamilya niya.
Una, para sa renovation ng kusina ng nanay niya.
Pangalawa, para sa tuition ng pinsan niya.
Pangatlo, para sa hospital bill ng tito niya.
Tuwing nagtatanong ako, pareho ang sagot.
“Pamilya naman natin sila.”
At dahil akala ko magiging pamilya ko rin sila, pumapayag ako.
Pero ngayong malinaw nang hindi pala ako kasama sa salitang “atin,” kailangan ko ring linawin kung alin ang akin.
Kinuha ko ang eksaktong halaga ng lahat ng personal contributions ko.
Hindi sobra.
Hindi kulang.
Iniwan ko ang parte niya.
Pagkatapos, pinasara ko ang arrangement.
Pagdating ko sa apartment, nag-impake ako.
Mga damit.
Laptop.
Documents.
Ilang libro.
Isang kahon ng litrato namin ni Marco.
Hindi ko itinapon.
Hindi rin ako umiyak.
Inilagay ko lang sa likod ng cabinet.
Hindi lahat ng alaala kailangang sirain para makaalis.
Minsan, kailangan mo lang silang iwan sa lugar kung saan hindi mo na sila kailangang dalhin.
Bandang alas-tres ng hapon, dumating si Marco.
Nakita niya ang dalawang maleta sa sala.
“Kailan ka babalik?”
“Hindi na.”
Napakunot ang noo niya.
“Lia, tigilan mo nga ’yang pagiging dramatic.”
Tumayo ako.
“Hindi ito drama.”
“Breakup ito.”
Tumawa siya nang may halong iritasyon.
“Dahil hindi ka isinama sa picture?”
“Hindi.”
“Dahil doon ko lang naintindihan kung ano ang tingin n’yo sa akin.”
“Ano bang gusto mong tingin namin sa’yo?”
“Hindi ko alam, Marco.”
“Girlfriend mo siguro?”
“Partner mo?”
“Taong minahal ka nang anim na taon?”
“Hindi assistant ng pamilya mo.”
Tumigas ang panga niya.
“Wala namang pumilit sa’yo gawin lahat ng ginawa mo.”
Natawa ako nang mahina.
“Exactly.”
“Walang pumilit sa akin.”
“At ngayon, wala ring puwedeng pumilit sa akin na magpatuloy.”
Hindi siya nakasagot.
Kinuha ko ang maleta.
Bago ako lumabas, nagsalita siya.
“Pag pinagsisihan mo ’to, huwag mong asahang ako ang unang lalapit.”
Huminto ako sa pinto.
“Marco.”
“Tingnan mo akong mabuti.”
“Hinding-hindi na ako babalik para humingi ng lugar sa isang pamilyang anim na taon akong pinagawa ng trabaho pero ayaw akong isama sa litrato.”
At umalis ako.
Sa loob ng unang linggo, halos araw-araw may nangyayari.
Tumatawag ang nanay ni Marco.
Hindi ko sinagot.
Nag-message si Tita Grace:
Kung seryoso ka kay Marco, matuto kang makisama. Hindi puwedeng kapag napagsabihan ka lang, aalis ka na.
Hindi ko rin sinagot.
Pagkatapos ng ilang araw, may nag-message na pinsan niya.
Ate Lia, alam mo ba contact ng maintenance ng bahay? Ikaw kasi lagi kumausap dati.
Isinend ko ang lumang contact number.
Walang paliwanag.
Makalipas ang dalawang linggo, tumawag si Marco mula sa ibang number.
Sinagot ko dahil akala ko courier.
“Lia.”
Tahimik ako.
“Nasaan ’yung medical records ni Mama?”
“Nasa blue folder sa second drawer ng study cabinet sa bahay n’yo.”
“Hindi namin makita.”
“Baka nailipat.”
“Puwede ka bang dumaan?”
“Hindi.”
Natahimik siya.
Dati, isang tawag lang niya, pupunta ako.
Kahit nasa trabaho.
Kahit umuulan.
Kahit gabi.
Ngayon, isang simpleng “hindi” lang pala ang kailangan para maputol ang sistemang anim na taon nilang inasahan.
“Lia, si Mama ’to.”
“Alam ko.”
“Hindi ba pamilya mo rin siya?”
Napapikit ako.
At sa wakas, sinabi ko ang linyang ilang linggo nang umiikot sa isip ko.
“Hindi ba family picture lang para sa pamilya?”
Agad siyang natahimik.
Pagkatapos noon, hindi siya tumawag nang ilang araw.
Tatlong linggo matapos ang breakup, nag-house blessing ako sa bago kong condo.
Maliit lang.
Parents ko.
Si Bea.
Dalawang close friends sa trabaho.
Walang malaking handaan.
Walang photographer.
Walang eksenang ipopost.
Pero noong pauwi na sila, niyakap ako ni Mama.
“Masaya ka?”
Tumingin ako sa sala.
Sa sarili kong sofa.
Sa sariling susi na nasa palad ko.
Sa kusinang walang naghihintay na ipagluto ko sila dahil tungkulin ko raw.
Ngumiti ako.
“Oo.”
At iyon ang unang beses na hindi ko kailangang kumbinsihin ang sarili ko.
Akala ko doon matatapos ang lahat.
Pero dalawang buwan matapos ang birthday ng lola ni Marco, nag-message si Bea.
Girl, tingnan mo ’to.
May screenshot.
Family group post ni Tita Grace.
Napakahirap talaga kapag may taong binigyan mo ng importansya pero sa huli, lalabas din ang tunay na ugali.
May comments.
“Para kay Lia ba ’to?”
“Sayang, akala ko mabait.”
“Baka gusto lang talaga pakasal.”
Hindi ko sana papatulan.
Pero may isang comment na nagpahinto sa akin.
Galing sa nanay ni Marco.
Mahal ko si Lia, pero masyado siyang nagbibilang ng nagawa niya. Hindi magandang ugali iyon sa magiging asawa.
Natigilan ako.
Nagbibilang?
Ako raw?
Binuksan ko ang laptop.
Hindi ko inilabas ang galit ko.
Inilabas ko ang facts.
May spreadsheet ako.
Dahil accountant ang utak ko kahit sa personal na buhay.
Hindi ko iyon ginawa para maningil.
Ginawa ko noon para matrack ang budget.
Pero ngayon, nakita kong malinaw ang nakasulat.
Pharmacy deliveries.
Hospital parking.
Lab fees.
School application fees ng anak ni Tita Grace.
Groceries para sa lola.
Property tax assistance.
Emergency cash transfers.
Hindi kasama ang gifts.
Hindi kasama ang pagkain.
Hindi kasama ang oras.
Sa loob ng anim na taon, mahigit ₱486,000 ang nailabas ko sa mga obligasyong hindi naman akin.
Hindi ako galit dahil sa pera.
Galit ako dahil matapos tanggapin ang lahat, ako pa ang pinagmukhang mukhang-pera.
Kaya nag-post ako.
Hindi pangalan.
Hindi screenshot ng private messages.
Isang simpleng status lang.
Minsan, hindi masama ang magbilang.
Hindi para maningil.
Kundi para maalala mo kung gaano karaming beses mong tinawag na pagmamahal ang isang responsibilidad na hindi naman dapat ikaw ang laging gumagawa.
At kung dumating ang araw na magsabi ka ng “sapat na,” hindi ibig sabihin nagbago ang ugali mo.
Baka ngayon mo lang natutunang isama ang sarili mo sa mga taong dapat mong alagaan.
Hindi ko inaasahang kakalat iyon.
Pero kinabukasan, mahigit isang libong shares.
May mga babaeng nag-comment.
“Ako rin taga-bayad ng gamot ng biyenan ko kahit girlfriend pa lang.”
“Ako tagaluto sa reunion pero hindi kasama sa pictures.”
“Seven years ako naghintay bago ko na-realize na convenience lang pala ako.”
Hindi ko isinulat para gumanti.
Pero sa unang pagkakataon, hindi na ako tahimik sa sarili kong kwento.
Iyon ang araw na pumunta si Marco sa office ko.
Hindi siya pinapasok sa floor kaya naghihintay siya sa lobby.
Pagbaba ko, mukhang hindi natulog.
“Pag-usapan natin.”
“Wala na tayong kailangang pag-usapan.”
“Lia, kumalat ’yung post mo.”
“Wala naman akong binanggit na pangalan.”
“Alam ng mga tao.”
“Kung nakilala nila sarili nila kahit walang pangalan, baka hindi post ko ang problema.”
Napahawak siya sa batok.
“Hindi ganyan ang point.”
“Nasasaktan si Mama.”
“Ako rin nasaktan, Marco.”
“Pero noong ako, hindi mo napansin.”
Tumahimik siya.
Pagkatapos, mahina niyang sinabi:
“Sorry.”
Anim na taon kong hinintay marinig iyon.
Pero nang dumating, wala na pala itong kapangyarihang ayusin ang lahat.
“Hindi ko alam na ganoon kabigat sa’yo.”
“Hindi mo alam kasi hindi mo kailangang malaman.”
“Basta palagi akong nandoon.”
“Kaya inakala mong automatic.”
Napayuko siya.
“Mali ako.”
Hindi ako nagsalita.
“Hindi ko dapat sinabi na ginagawa mo ’yon para pakasalan kita.”
“Hindi rin kita dapat hinayaang akuin lahat.”
Huminga siya nang malalim.
“Pwede ba tayong magsimula ulit?”
Tinitigan ko siya.
Hindi na ako galit.
At iyon ang dahilan kung bakit mas malinaw ang sagot ko.
“Hindi.”
Napapikit siya.
“Wala na ba talaga?”
“Marco, hindi kita iniwan dahil hindi mo ako isinama sa picture.”
“Iniwan kita dahil noong hindi ako isinama, nakita ko kung ano talaga ang lugar ko.”
“Kapag useful ako, family.”
“Kapag recognition na, outsider.”
“At ang mas masakit, normal iyon para sa’yo.”
Wala siyang maisagot.
Bago ako umalis, tinawag niya ako.
“Lia.”
Lumingon ako.
“Kung maibabalik ko lang…”
Umiling ako.
“Hindi kailangang ibalik.”
“Kailangan lang matuto ka para hindi mo gawin sa susunod na taong mamahalin mo.”
Iniwan ko siya sa lobby.
At sa unang pagkakataon, hindi ko naramdaman na may parte sa aking gustong bumalik.
Paglipas ng walong buwan, nagkaroon ng maliit na exhibit ang photography group ni Bea.
Isa sa themes nila ay Home.
May photo booth sa gilid para sa mga bisita.
Tinawag ako ni Bea.
“Picture tayo.”
Lumapit sina Mama at Papa.
Dalawang kaibigan ko.
At ang batang pamangkin ni Bea na biglang sumingit sa harap.
Tumawa kaming lahat.
Bago pindutin ng photographer ang shutter, nagtanong siya:
“Complete na ba?”
Napatingin sa akin si Bea.
“Ano?”
Ngumiti ako.
“Complete.”
Click.
Nang makita ko ang litrato, pito lang kami.
Mas kaunti kaysa sa labimpitong tao sa birthday ng lola ni Marco.
Pero sa unang pagkakataon…
wala akong kailangang hawakang milk tea.
Wala akong kailangang patunayan.
At wala akong kailangang tanungin kung may puwang ba ako.
Dahil ang tunay na pamilya, hindi lang iyong tinatawag kang pamilya kapag may kailangan sila.
Sila iyong gumagawa ng puwang para sa’yo kahit wala kang dalang kahit ano.
Mensahe
Hindi nasusukat ang pagmamahal sa dami ng sakripisyong kaya mong tiisin.
At hindi obligasyon ang pagiging mabuting tao habang unti-unti kang nauubos.
May mga relasyong hindi kailangang iligtas kapag ang kapalit ay ang respeto mo sa sarili.
Minsan, ang pinakamahalagang “bahay” na maitatayo mo ay hindi condo, lupa, o apartment.
Ito ang buhay na pinili mong buuin matapos mong tumigil na makiusap para magkaroon ng lugar sa puso ng mga taong matagal nang ipinakitang hindi ka nila kayang pahalagahan.
