Sampung Araw Bago Ako Manganak, Pinapirma Ako ng Asawa Ko sa Kasunduan ng Paghihiwalay; Pagkalipas ng Limang Taon, Lumuhod sa Pintuan Ko ang Nanay Niya, Bitbit Siya, Nagmamakaawang Ibalik Ko ang Anak Namin
Sampung araw na lang bago ako manganak nang itulak ni Adrian Villamor ang kasunduan ng paghihiwalay sa harap ko.
Malaki na ang tiyan ko. Namamaga ang paa ko. Hirap akong huminga kahit nakaupo lang.
Pero ang pinakamabigat sa lahat ay hindi ang dinadala kong bata.
Kundi ang lalaking nasa harap ko, malamig ang mukha, na para bang basura na lang ako sa sariling bahay namin.
“Pirmahan mo na,” sabi niya.
Hindi man lang siya tumingin sa akin. Nakatitig lang siya sa TV, hawak ang remote, parang pinapapirma niya lang ako sa delivery receipt.
Dinampot ko ang mga papel sa mesa. Maayos ang pagkaka-print.
Sa bahagi ng ari-arian, malinaw ang nakasulat:
Ang townhouse sa Quezon City ay mapupunta kay Adrian Villamor.
Ako, si Mariel Santos, ay kusang-loob na isinusuko ang anumang karapatan ko roon.
Ang ipon naming ₱620,000, sa kanya ang ₱500,000. Sa akin ang ₱120,000.
Napangiti ako nang mapait.
Tatlong taon akong nagtipid sa pagkain, sa damit, sa check-up ko, para lang makatulong sa bahay na iyon. Tatlong taon akong tumahimik tuwing sinasabi ng biyenan kong si Doña Elvira na “suwerteng-swerte” raw ako dahil tinanggap ako ng anak niya.
Ngayon, sa papel, wala pala akong naging ambag.
“Bakit?” mahina kong tanong.
Napairap si Adrian.
“Bakit pa kailangan ng drama?” sagot niya. “Ayoko na. Sawang-sawa na ako.”
Napahawak ako sa tiyan ko nang maramdaman kong gumalaw ang anak namin.
“Sampung araw na lang, Adrian. Manganganak na ako.”
“Alam ko.”
“Hindi mo man lang hihintayin?”
Doon siya tumingin sa akin. Pero hindi awa ang nasa mata niya.
Inis.
“Mariel, tingnan mo sarili mo. Ang bigat-bigat mo na. Lagi kang umiinda. Lagi kang pagod. Nakakasawa na.”
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa dibdib ko.
Noong nagsusuka ako tuwing madaling-araw, hindi niya ako tinanong kung kaya ko pa.
Noong namumulikat ang mga binti ko sa gabi, ako lang ang tahimik na umiiyak sa banyo para hindi siya magising.
Noong paulit-ulit akong pinaparinggan ng nanay niya na maarte raw ako at ginagamit ko lang ang pagbubuntis para magpaalaga, nilunok ko lahat.
Pero ngayon, ako pa ang nakakasawa.
“At ang bata?” tanong ko.
Sandali siyang natigilan. Pagkatapos, umayos siya ng upo.
“Pagkapanganak mo, sa akin ang bata.”
Hindi ko namalayang napakapit ako sa gilid ng sofa.
“Ano?”
“Wala kang trabaho. Paano mo bubuhayin ang bata?” malamig niyang sabi. “Si Mama ang mag-aalaga. Mas maayos ang buhay niya rito.”
Doon ko naramdaman na may naputol sa loob ko.
Hindi lang pala ako ang gusto nilang tanggalin sa buhay nila.
Pati ang anak na siyam na buwan kong dinala, gusto nilang agawin.
“Tingin mo papayag ako?”
“Wala kang laban, Mariel,” sabi niya. “Pirmahan mo na. Huwag mo nang pahirapan ang sarili mo.”
Matagal ko siyang tinitigan.
Ito ang lalaking minahal ko nang pitong taon. Ang lalaking pinili ko kahit tutol ang nanay ko. Ang lalaking pinaniwalaan kong magiging ama ng anak ko.
Pero sa sandaling iyon, wala na akong nakitang asawa.
May estranghero lang sa harap ko.
“Inyo na ang bahay,” sabi ko.
Nagulat siya.
“Inyo na ang pera.”
Kinuha ko ang ballpen sa mesa.
Nanginginig ang kamay ko, pero malinaw ang bawat letrang isinulat ko.
Mariel Santos.
Pagkatapos kong pumirma, inilapag ko ang ballpen.
“Bukas aalis ako.”
Kinuha niya agad ang papel at sinuri ang pirma ko. Nakita ko ang ginhawa sa mukha niya.
“Good. Dapat bago magtanghali wala na ang mga gamit mo. Pupunta rito si Mama bukas.”
Tumango ako.
Hindi ako sumagot.
Pumasok ako sa kwarto, isinara ang pinto, saka lang ako napaupo sa sahig.
Hindi ako humagulhol.
Kinagat ko ang kamay ko para walang marinig si Adrian.
Pero tuloy-tuloy ang luha ko.
Hinaplos ko ang tiyan ko.
“Anak,” bulong ko, “pasensya ka na. Hindi na tayo puwedeng manatili rito.”
Kinuha ko ang cellphone ko at nag-message kay Mama.
“Ma, puwede mo ba akong sunduin bukas nang maaga? Huwag mong ipapaalam kay Adrian.”
Wala pang isang minuto, sumagot siya.
“Anong nangyari, anak?”
“Uuwi lang po ako.”
“Magsisinungaling ka pa sa nanay mo? Pupunta ako.”
Madaling-araw pa lang, nasa labas na si Mama sakay ng lumang van namin. Nang makita niya akong buntis na buntis, hila ang maleta at dalawang malaking bag, namula agad ang mata niya.
“Mariel…”
“Ma, sa sasakyan na po tayo mag-usap.”
Habang papalayo kami sa subdivision sa Quezon City, hindi na ako lumingon.
Hindi ako umuwi sa dati naming bahay.
Dinala ako ni Mama sa maliit naming lupang minana sa San Juan, Batangas, malapit sa dagat. Doon ako nanganak makalipas ang siyam na araw, sa gitna ng malakas na ulan.
Babae ang anak ko.
Pinangalanan ko siyang Tala.
Limang taon ang lumipas.
Ang dating buntis na pinalayas nila ay may sarili nang maliit na café sa tabing-dagat. Ang dating babaeng sinabihang walang trabaho ay may online pastry business na nagsu-supply sa tatlong resort.
Akala ko tapos na ang lahat.
Hanggang isang hapon, habang nag-aayos ako ng mga order sa harap ng café, may humintong itim na SUV.
Bumaba si Doña Elvira.
Payat na siya. Wala na ang dating yabang sa mukha niya.
Kasunod niya si Adrian.
Maputla. Lukot ang polo. Parang sampung taon ang itinanda.
Lumapit si Doña Elvira sa akin.
At sa harap ng mga customer ko, bigla siyang lumuhod.
“Mariel,” umiiyak niyang sabi, “maawa ka. Ibalik mo sa amin ang anak ni Adrian.”
Sa likod ko, narinig ko ang maliit na tinig ni Tala.
“Mommy… sino po sila?”
Pagtingin ni Adrian sa bata, nanginginig siyang bumulong:
“Anak ko…”
Humakbang ako sa harap ni Tala.
At saka ko sinabi ang salitang limang taon kong inipon sa dibdib.
“Wala kang anak dito, Adrian.”
PARTE2
Nanigas si Adrian sa kinatatayuan niya.
Parang hindi niya naintindihan ang sinabi ko.
Si Doña Elvira naman, mabilis na tumayo at pinunasan ang luha niya, pero hindi na niya nabawi ang panginginig ng mga kamay.
“Mariel, huwag kang ganyan,” sabi niya. “Alam naming nagkamali kami. Pero apo ko si Tala. Dugo namin siya.”
Hinawakan ko ang kamay ng anak ko.
“Tala, anak, pasok ka muna sa loob kay Lola Lorna.”
Tumingala siya sa akin. Marunong na siyang makiramdam kahit limang taong gulang pa lang. Nakita niya siguro sa mukha ko na hindi ito simpleng bisita.
“Okay po, Mommy.”
Tumakbo siya papasok, yakap ang maliit niyang medal mula sa school.
Nang mawala siya sa paningin namin, saka ako humarap sa dalawang taong sumira sa pinakamahina kong panahon.
“Ngayon lang ninyo naalala na dugo ninyo siya?”
Napayuko si Adrian.
“Mariel, pakinggan mo muna ako.”
“Pinakinggan kita noon,” sabi ko. “Nang sabihin mong nakakasawa ako. Nang sabihin mong mataba ako. Nang sabihin mong wala akong laban. Nang sabihin mong pagkatapos kong manganak, kukunin ninyo ang anak ko.”
Napapikit siya.
Si Doña Elvira ang sumagot.
“Galit lang siya noon. Bata pa ang isip. Ako ang nagkamali, Mariel. Ako ang nag-udyok sa kanya.”
Napatawa ako nang mahina.
“Ngayon mo aaminin?”
Lumapit si Doña Elvira, pero umatras ako.
“Huwag.”
Huminto siya.
“Limang taon akong naghintay na kahit isang tawag man lang, kahit isang tanong kung buhay pa kami ng anak ko, may marinig ako sa inyo,” sabi ko. “Alam ninyo ba kung saan ako nanganak? Sa provincial hospital, habang bumabagyo. Alam ninyo ba kung ilang oras akong nag-labor na nanay ko lang ang kasama ko?”
Walang sumagot.
“Nang nilagnat si Tala noong sanggol pa siya, ipinangutang ni Mama ang pambili ng gamot. Nang walang-wala kami, nagluto ako ng banana loaf sa madaling-araw, ibinenta ko online, nag-deliver ako habang karga ang anak ko. Nasaan kayo noon?”
Namula ang mga mata ni Adrian.
“Hindi ko alam.”
“Hindi mo gustong malaman.”
Tumama iyon sa kanya. Kita ko sa mukha niya.
Si Doña Elvira naman, biglang hinawakan ang bag niya at naglabas ng folder.
“Mariel, may dahilan kung bakit kami nandito.”
“Alam ko.”
Pareho silang napatingin sa akin.
“Hindi kayo pumunta rito para humingi ng tawad,” sabi ko. “Pumunta kayo dahil may kailangan kayo.”
Namutla si Doña Elvira.
Iyon ang sagot.
Umupo ako sa kahoy na upuan sa labas ng café. Sa kabilang mesa, tahimik na nanonood ang ilang customer. Isinara ni Mama ang pinto sa loob para hindi marinig ni Tala.
“Magsalita kayo,” sabi ko.
Matagal bago nakapagsalita si Adrian.
“May sakit ako.”
Hindi ako kumibo.
“Kidney failure,” patuloy niya. “Matagal ko nang dinadaan sa dialysis. Hindi compatible si Mama. Wala na kaming ibang malapit na kamag-anak.”
Kumunot ang noo ko.
At doon ko naintindihan.
“Hinahanap ninyo si Tala dahil kailangan ninyo ng donor?”
Umiwas ng tingin si Doña Elvira.
Hindi ako makapaniwala.
Limang taon na wala silang paramdam.
Ngayon, hindi pagmamahal ang nagdala sa kanila sa pintuan ko.
Pangangailangan.
Tumayo ako.
“Umalis na kayo.”
“Mariel, please,” halos pabulong na sabi ni Adrian. “Hindi namin siya pipilitin. Magpapa-test lang—”
“Limang taon siyang hindi mo anak. Ngayon, kailangan mo ng bato, bigla siyang anak mo?”
“Hindi iyon ang ibig kong sabihin.”
“Iyon mismo ang ibig mong sabihin.”
Napaluhod ulit si Doña Elvira.
“Mariel, anak, maawa ka. Anak ko pa rin siya. Kahit anong nangyari, asawa mo siya dati.”
“Dati,” diin ko. “At noong asawa ko siya, tinapon niya ako sampung araw bago ako manganak.”
“Patawarin mo na kami.”
“Hindi kapalit ng katawan ng anak ko ang pagpapatawad.”
Napahawak si Adrian sa dibdib niya. Mukhang nahihilo siya, pero hindi ako lumapit. Hindi dahil wala akong awa. Kundi dahil ilang taon kong itinuro sa sarili ko na hindi na ako puwedeng bumalik sa dating Mariel na madaling maawa kahit tinatapakan na.
“May isa pa kayong dapat malaman,” sabi ko.
Kinuha ko ang folder sa ilalim ng counter. Matagal ko itong itinago. Hindi para ipaghiganti agad, kundi para sa araw na babalik sila at magsisinungaling.
Inilapag ko iyon sa mesa.
“Basahin ninyo.”
Nanginginig na binuksan ni Adrian ang folder.
Una niyang nakita ang kopya ng medical records ko noong buntis ako.
Sumunod ang statement mula sa obstetrician.
At ang huli, ang DNA result.
Nanlaki ang mata niya.
“Anong ibig sabihin nito?”
“Five years ago, after kong manganak, pinuntahan ako ng abogado ng pamilya ninyo,” sabi ko.
Napatingin si Doña Elvira sa akin, gulat na gulat.
“Abogado namin?”
“Oo. Si Atty. Ramirez. May dala siyang papel. Gusto raw ninyong ipasuri ang bata dahil hindi raw sigurado si Adrian kung sa kanya ang anak ko.”
Hindi makahinga si Adrian.
“Hindi ko alam iyon.”
Tumingin ako kay Doña Elvira.
Siya ang unang bumagsak ang tingin.
“Si Mama?” bulong ni Adrian.
Hindi sumagot ang nanay niya.
“Pinirmahan mo ang kasunduan ng paghihiwalay dahil sabi ng nanay mo, baka hindi sa iyo ang dinadala ko,” sabi ko. “Tama?”
Nanahimik siya.
Iyon na ang sagot.
“Nagpa-DNA ako hindi dahil kailangan kong patunayan ang sarili ko sa inyo. Ginawa ko iyon para kapag dumating ang araw na guguluhin ninyo ang anak ko, may hawak akong katotohanan.”
Binasa ni Adrian ang resulta.
Probability of paternity: 99.9999%.
Napaupo siya.
Si Doña Elvira ay napaiyak nang tuluyan.
“Apo ko nga siya,” sabi niya.
“Oo,” sagot ko. “Apo mo siya. Anak niya siya. Pero hindi iyon nangangahulugang may karapatan kayo sa kanya.”
“Mariel…” halos hindi na marinig ang boses ni Adrian. “Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
Doon ako napatawa, pero may luha na sa mata ko.
“Tinawagan kita.”
Napatigil siya.
“Tatlong araw matapos akong manganak. Gusto kong sabihin sa iyo na ipinanganak na si Tala. Si Mama mo ang sumagot. Sabi niya, huwag na raw akong manggulo dahil may bago ka nang buhay.”
Napatingin si Adrian kay Doña Elvira.
Namumutla na siya.
“Ma?”
Hindi pa rin makasagot ang babae.
“Hindi lang iyon,” dagdag ko. “Nagpadala ako ng larawan ni Tala sa lumang email mo. Bumalik ang email. Blocked ako. Nagpunta si Mama sa bahay ninyo sa Quezon City, dala ang birth certificate. Pinagtawanan siya ng guard dahil bilin daw ni Doña Elvira, huwag papasukin ang kahit sinong Santos.”
Unti-unting gumuho ang mukha ni Adrian.
Ang galit niya ay hindi na nakatutok sa akin.
Kundi sa ina niya.
“Ginawa mo iyon?”
“Ginawa ko para sa iyo!” sigaw ni Doña Elvira, biglang nabasag ang tono. “Akala ko niloloko ka niya. Akala ko masisira ang buhay mo. At pagkatapos, nang malaman kong tunay mong anak… huli na. Wala na kayong dalawa. Nahihiya akong bumalik.”
“Limang taon?” tanong ni Adrian. “Limang taon mong itinago sa akin ang anak ko?”
“Hindi ko itinago si Tala,” sabi ko. “Ikaw ang pumayag mawala kami.”
Napahawak siya sa ulo niya. Umiiyak na siya ngayon, tahimik, sira ang dating pagmamataas.
“Mariel, hindi ko alam kung paano babawi.”
“Hindi lahat ng nasira, nababawi.”
Sa sandaling iyon, bumukas ang pinto.
Lumabas si Tala, hawak ang kamay ni Mama.
“Mommy,” mahina niyang sabi, “okay ka lang po?”
Lumuhod ako at niyakap siya.
“Okay lang ako, anak.”
Tumingin siya kay Adrian at Doña Elvira.
“Bakit po sila umiiyak?”
Hindi agad ako nakasagot.
Lumuhod si Adrian, pero hindi siya lumapit.
“Hi, Tala,” nanginginig ang boses niya. “Ako si… Adrian.”
“Kaibigan ka po ni Mommy?”
Bumagsak ang luha niya.
Matagal bago siya sumagot.
“Dati,” sabi niya. “Dati akong mahalaga sa buhay ng mommy mo.”
Tumingin si Tala sa akin.
“Pero ngayon po?”
Hinaplos ko ang buhok niya.
“Ngayon, bisita na lang sila.”
Masakit iyon pakinggan, kahit para sa akin. Pero iyon ang totoo.
Tumayo ako at hinarap si Adrian.
“Hindi ko ipagdadamot sa iyo ang katotohanan. Kapag lumaki si Tala at gusto ka niyang kilalanin, hindi ko siya pipigilan. Pero hindi mo siya kukunin. Hindi mo siya gagamitin. Hindi mo siya dadalhin sa ospital para iligtas ka sa kasalanang ikaw mismo ang gumawa.”
Tumango siya habang umiiyak.
“Karapatan ko bang makita siya minsan?”
“Karapatan iyon ni Tala, hindi sa iyo,” sagot ko. “At siya ang masusunod kapag handa na siya.”
Si Doña Elvira ay lumapit, pero muling huminto nang makita ang tingin ko.
“Mariel, patawarin mo ako.”
Matagal ko siyang tiningnan.
Dati, pinangarap kong marinig iyon. Akala ko kapag humingi siya ng tawad, gagaan ang dibdib ko.
Pero hindi pala ganoon.
Ang tawad ay hindi pambura ng alaala.
“Pinapatawad kita,” sabi ko. “Pero hindi ibig sabihin noon, makakabalik kayo sa buhay namin.”
Napahagulgol siya.
Si Adrian naman ay tumayo nang mabagal. Parang wala nang lakas ang katawan niya.
Bago siya sumakay sa SUV, lumingon siya sa akin.
“Mariel, proud ako sa naging buhay mo.”
Hindi ako ngumiti.
“Hindi ko ginawa ito para ipagmalaki mo ako. Ginawa ko ito dahil may anak akong kailangang mabuhay nang hindi nagmamakaawa sa pagmamahal ng kahit sino.”
Wala siyang naisagot.
Pagkaalis nila, humigpit ang yakap ni Tala sa akin.
“Mommy, malungkot ka po ba?”
Tumingala ako sa langit. Amoy alat ang hangin. Sa malayo, humahampas ang alon sa buhangin.
“Hindi na, anak,” sabi ko. “Pagod lang.”
Niyakap niya ako nang mahigpit.
“Rest ka po. Ako na magbabantay sa café.”
Napatawa ako sa gitna ng luha.
Limang taon ang nakalipas mula nang iwan ako ni Adrian na halos hindi makatayo.
Akala niya wala akong mapupuntahan.
Hindi niya alam, minsan kapag itinulak ka palabas ng maling bahay, doon ka pala magsisimulang magtayo ng tahanang tunay na para sa iyo.
Kinabukasan, nagpadala si Adrian ng maikling mensahe.
“Hindi ko hahabulin si Tala. Magpapagamot ako sa ibang paraan. Salamat sa hindi pagsisinungaling sa kanya. Pasensya na sa lahat.”
Hindi ako sumagot agad.
Pagkatapos ng ilang minuto, isang linya lang ang ipinadala ko.
“Gumaling ka, hindi para sa amin, kundi para matutunan mong harapin ang sarili mong pagkakamali.”
Mula noon, hindi na siya nanggulo.
Paminsan-minsan, nagpapadala siya ng sulat para kay Tala. Itinatago ko iyon sa isang kahon. Hindi ko binubuksan. Balang-araw, kapag sapat na ang edad ng anak ko, siya ang magdedesisyon kung babasahin niya.
Si Doña Elvira naman, minsan nagpadala ng rosary at sulat-kamay na paghingi ng tawad kay Mama.
Hindi iyon binasa ni Mama sa harap ko.
Sinabi lang niya, “May mga taong natututo lang kapag wala na silang hawak.”
Tama siya.
Sa huli, hindi ako nanalo dahil lumuhod sila.
Nanalo ako dahil noong araw na pinalayas nila ako, hindi ko iniwan ang sarili ko.
At higit sa lahat, hindi ko iniwan ang anak ko.
Minsan, ang pinakamalaking paghihiganti ay hindi ang gumanti. Ito ay ang bumangon, maghilom, at ipakitang ang taong itinapon nila ay kaya palang bumuo ng mas matibay, mas mapayapa, at mas totoong buhay.
