Iniwan Ako ni Kuya sa Pinakamadilim Niyang Kaibigan para Bantayan Ako nang Tatlong Araw—Hindi Niya Alam, Naririnig Ko ang Sistemang Nag-uutos sa Lalaking Iyon na Sirain ang Sarili at ang Buong Mundo Bago Mag-Pasko sa Quezon City
Iniwan ako ni Kuya sa bahay ng best friend niya, at akala niya simpleng bantay-bata lang iyon.
Hindi niya alam, pagpasok ko pa lang sa unit, naamoy ko na ang gas.
At mas lalong hindi niya alam, may boses akong naririnig sa likod ng lalaking iyon—isang boses na tuwang-tuwa dahil hindi pa namamatay ang taong gusto nitong gawing halimaw.
“Rafa, pare, ikaw muna bahala kay Lia ha,” sabi ni Kuya Marco habang hinahabol ang elevator ng condo sa Cubao. “Tatlong araw lang. Mabait ’yan. Medyo malakas lang kumain sa preschool, pero promise, hindi ’yan sakit sa ulo.”
Pagkasabi noon, mabilis siyang pumasok sa elevator, kumaway sa akin, at nawala na parang taong takot masingil ng utang.
Naiwan ako sa pintuan, hawak ang maliit kong backpack na may drawing ni Jollibee, katabi ang isang lalaking sobrang tahimik.
Si Kuya Rafa.
Matangkad siya, maputla, payat, at parang ilang gabi nang hindi natutulog. Ang buhok niya magulo, ang mga mata niya malalim, at ang condo niya madilim kahit tanghali pa lang. May mga nakasara pang kurtina, may mga papel sa sahig, at may laptop sa mesa na nakapatay pero parang galit pa rin.
Hinawakan niya ang kamay ko, pero malamig ang palad niya.
Nagkatinginan kami.
Ako, bilog ang mata.
Siya, parang gusto nang isara ang pinto at kalimutan na may batang iniwan sa kanya.
Maya-maya, suminghot ako.
“Kuya,” sabi ko, kumunot ang noo, “bakit amoy itlog na panis sa bahay mo? Wala ka na bang pambili ng ulam?”
Nanigas ang daliri niya sa kamay ko.
Bigla siyang tumalikod at halos tumakbo papunta sa kusina. Narinig ko ang kalansing ng kalan, pagkatapos ang tunog ng bintanang binubuksan. Sunod-sunod niyang binuksan ang mga bintana at electric fan.
At doon ko unang narinig ang boses.
Hindi boses ni Kuya Rafa.
Hindi rin galing sa TV, kasi walang bukas na TV.
Parang may nagsasalita sa loob ng hangin.
【Tama! Ganyan dapat! Isa kang world-class na kontrabida, Rafa Buenaventura! Hindi ka dapat mawala nang ganito lang. Dalawang taon mula ngayon, magiging henyo kang scientist. Sa araw na iyon, paiiyakin mo lahat ng nang-apak sa’yo!】
Tumigil ako sa tabi ng sofa.
Kontrabida?
Scientist?
Nang-apak?
Tumingin ako kay Kuya Rafa. Wala siyang reaksyon. Abala lang siya sa pagpaypay ng hangin palabas.
Ibig sabihin, hindi niya narinig?
Umupo ako sa sofa. Malambot sana, kaso may tambak na damit sa gilid. Iniwas ko iyon at niyakap ang backpack ko.
Tumawa ulit ang boses.
【Unang kaso kita, kaya huwag mo akong bibiguin. Hindi ka ginawa para sumuko. Ginawa ka para gumanti. Gagawin kitang pinakamadilim na tao sa buong kuwentong ito.】
Napakurap ako.
Ang daldal naman ng hangin dito.
Maya-maya, nag-ring ang tablet ko. Si Kuya Marco.
Sinagot ko.
Bumungad ang mukha niya, pawis na pawis, nasa loob na ng van. “Lia, okay ka lang? Kumain ka na? Uminom ka ng tubig? Huwag kang kukulit kay Rafa ha. Rafa, pare, buhay pa ba kayo diyan?”
Hindi sumagot si Kuya Rafa. Nasa kusina siya, tahimik na naghuhugas ng maliit na kaldero.
Ako ang humarap sa camera.
“Kuya,” sabi ko nang seryoso, “huwag ka nang tumawag. Busy kami. Wala kaming time makipaglaro sa’yo.”
Pagkatapos, pinatay ko ang video call.
Mula sa kusina, tumigil ang tunog ng tubig.
Sumilip si Kuya Rafa. “Sinong nagturo sa’yo niyan?”
“Wala,” sabi ko. “Natural talent.”
Hindi siya tumawa. Pero parang gumalaw nang konti ang gilid ng labi niya.
Tumalon ako mula sa sofa at pumunta sa kusina.
“Anong hinahanap mo?” tanong niya.
“Egg.”
“Walang egg.”
“Pero amoy egg kanina.”
“Gas ’yon.”
Tinitigan ko siya nang matagal.
Hindi ako naniwala.
Sigurado akong may itlog na panis siya at nahihiya lang ilabas dahil bisita ako.
Kawawa naman.
Maya-maya, nagluto siya ng instant mami. Isang maliit na pakete lang. Nilagyan niya ng maraming tubig, konting asin, at isang dahon ng pechay na parang matagal nang nawalan ng pag-asa.
Inilagay niya sa harap ko ang mangkok.
“Mainit. Dahan-dahan.”
Tiningnan ko ang sabaw.
Napakanipis.
Parang tubig na nagkunwaring pagkain.
Pero gutom ako. Kaya humigop ako.
Pagkatapos ng unang subo, napatingin ako sa kanya.
“Ang sarap!”
Hindi siya kumibo.
Kinain ko lahat. Pati sabaw, inubos ko. Nang maiangat ko ang ulo ko, doon ko napansin: wala siyang sariling pagkain. Nakaupo lang siya sa tapat ko, nakatingin sa basong tubig.
At muling nagsalita ang boses.
【Iyan na lang ang huling noodles mo. Bakit mo pa binigay sa batang bilog na ’yan? Kaya niyang hindi kumain ng ilang oras. Ikaw ang kailangan mabuhay para sa plano natin.】
Nanlaki ang mata ko.
Huling noodles?
Wala na siyang pagkain?
Diyos ko.
Mahihimatay siya dahil sa akin.
Tumakbo ako papunta sa backpack ko. Binuksan ko iyon at inilabas ang pinakamahalaga kong kayamanan—isang dilaw na alkansiyang baboy.
Nilapag ko sa mesa sa harap ni Kuya Rafa.
Kumunot ang noo niya. “Ano ’yan?”
“Si Ginto,” sabi ko, seryosong-seryoso. “Treasurer ko siya. Regalo ni Mama noong one year old ako. Lahat ng barya at aguinaldo ko, nasa tiyan niya.”
Tumango siya nang mahina, parang wala siyang lakas makipag-usap.
Mas lalo akong nataranta.
Kinuha ko ang maliit kong laruang martilyo mula sa backpack. Pinikit ko ang mata ko. Nanginig ang labi ko.
“Sorry, Ginto,” bulong ko. “Emergency ito.”
Itinaas ko ang martilyo.
Pero bago ko pa maibagsak, hinawakan ni Kuya Rafa ang pulso ko.
“Lia,” sabi niya, mas mababa ang boses, “regalo ’yan ng mama mo. Bakit mo babasagin?”
Tumingin ako sa kanya.
Namula ang mata ko.
“Oo nga,” singhot ko. “Ayoko rin po. Pero kung hindi ko babasagin si Ginto, wala kang pambili ng kanin. Tapos mamamatay ka sa gutom. Ayoko namang magkahiwa-hiwalay kami ni Ginto, pero ayoko rin namang ngumiti ka na lang sa kabilang buhay.”
Nanigas siya.
Matagal niyang tinitigan ang mukha ko.
Pagkatapos, dahan-dahan niyang binitiwan ang pulso ko at marahang tinapik ang likod ko nang magsimula akong umiyak.
“May pera ako,” sabi niya, paos. “At sino ba nagtuturo sa’yo ng mga salitang ’yan? May license ba teacher mo?”
“May ribbon siya,” sagot ko habang humihikbi. “Teacher Lorna.”
Napabuntong-hininga siya. “Araw-araw kang pinapakain ng kuya mo?”
“Opo. Rice, adobo, tinola, minsan siomai. Kapag may away kami, dinodoble niya pa kanin ko para hindi raw ako magalit.”
Sa unang pagkakataon, may mahinang tunog na lumabas sa kanya.
Hindi ko alam kung ubo o tawa.
Pero bigla siyang tumigil.
Tinitigan niya ako.
“Lia,” tanong niya nang dahan-dahan, “bakit mo naisip na mamamatay ako sa gutom?”
Pinunasan ko ang luha ko gamit ang likod ng kamay.
Pagkatapos, itinuro ko ang bakanteng espasyo sa likod niya.
“Sabi po kasi ng boses na ang noodles na ’yon ang huli mo.”
Biglang nanlamig ang mukha ni Kuya Rafa.
At sa likod niya, sumigaw ang boses:
【Imposible. Naririnig ako ng batang ’yan?】
PARTE2
Hindi ko naintindihan kung bakit biglang tumigil sa paghinga si Kuya Rafa.
Akala ko baka nagalit siya dahil nagturo ako sa likod niya. Bawal kasi iyon sabi ni Teacher Lorna, lalo na kung walang tao. Pero may tao naman. Hindi ko lang alam kung tao ba talaga.
“Kuya?” tanong ko.
Hindi siya sumagot agad.
Lumapit siya sa akin, lumuhod para pantay kami ng tingin, at hinawakan ang magkabilang balikat ko. Hindi masakit. Pero nanginginig ang kamay niya.
“Anong boses?” bulong niya.
Itinuro ko ulit ang likod niya.
“Yung maingay. Yung nagsabing world-class kontrabida ka. Tapos sabi niya, kailangan mong gumanti sa lahat ng nang-api sa’yo. Ang pangit niyang kausap. Parang hindi siya nagme-merienda.”
Biglang umingay ang boses sa paligid.
【Huwag kang makinig sa kanya, Rafa. Bata lang ’yan. Imaginary friend lang ’yan. Pagod ka lang. Gutom ka lang. Nagha-hallucinate ka lang ulit.】
Kumunot ang noo ko.
“Ayan, nagsasalita ulit.”
Lalong pumuti ang mukha ni Kuya Rafa.
“Anong sinasabi?”
“Sabi niya, pagod ka lang daw. Gutom ka lang daw. Tapos hallucination daw ako.”
Sumimangot ako.
“Ako ’to. Hindi ako hallucination. May tuition ako sa preschool.”
Napatitig si Kuya Rafa sa akin.
Pagkatapos, bigla niyang tinakpan ang mukha niya gamit ang dalawang kamay.
Akala ko iiyak siya. Pero walang tunog.
Umupo ako sa sahig sa harap niya. Tinapik ko ang tuhod niya.
“Kuya Rafa, kapag may masamang boses, sabi ni Lola, dapat sabihin nang malakas para lumiit. Parang ipis. Kapag tinago mo, dumadami.”
Matagal siyang tahimik.
Pagkatapos, paos siyang nagsalita.
“Akala ko… ako lang iyon.”
“Hindi ikaw,” mabilis kong sabi. “Hindi ikaw. Masama siya magsalita. Ikaw, marunong kang magluto ng mami.”
Parang may nabasag sa mga mata niya.
Hindi ko pa naiintindihan noon, pero ngayon alam ko na: may mga taong hindi kailangan ng malaking sermon. Minsan kailangan lang nilang marinig na hindi sila ang boses na nananakit sa kanila.
Tinuro niya ang laptop sa mesa.
“Tatlong buwan na,” sabi niya. “May naririnig akong boses kapag mag-isa ako. Sinasabi niyang lahat sila may kasalanan. Sinasabi niyang hindi ako dapat magpatawad. Sinasabi niyang wala nang ibang paraan.”
“Sinong sila?”
Tumigil siya.
Sa labas ng bintana, naririnig ang busina ng mga sasakyan sa EDSA. Sa loob ng unit, ang dilaw kong alkansiya lang ang mukhang masaya.
“Mga kaklase ko dati sa university,” sagot niya. “Si Nathan Reyes at si Bianca Salcedo. May project kaming tatlo. Ako ang gumawa ng design, ako ang nagsulat ng code, ako ang halos hindi natulog. Pero noong malapit nang manalo sa national innovation grant, sinabi nilang ako raw ang nagnakaw ng files. Ako raw ang unstable. Ako raw ang delikado.”
Humigpit ang panga niya.
“Pinaniwalaan sila ng lahat. Mayaman sila. Magaling magsalita. Ako? Scholarship student lang mula Marikina na walang padrino. Natanggal ako sa program. Nawala ang trabaho ko. Nagkasakit si Mama. Namatay siya na iniisip na baka totoo ang sinabi nila tungkol sa akin.”
Hindi ko alam ang ibig sabihin ng padrino.
Pero alam ko ang ibig sabihin ng mama.
Kaya lumapit ako at niyakap siya.
Hindi siya gumalaw noong una. Para siyang kahoy.
Pagkatapos, dahan-dahan niyang ibinaba ang kamay sa likod ko.
“Hindi kasalanan ng mama mo,” sabi ko. “At hindi ka rin kontrabida. Ang kontrabida, hindi nagbibigay ng huling noodles.”
Napapikit siya.
Muling sumitsit ang boses.
【Mahina ka. Isang batang matakaw lang ang nagpabago sa isip mo? Bukas ang launch ng Solara Nexus. Nandoon sina Nathan at Bianca. Nandoon ang investors. Nandoon ang lahat ng taong tumawa sa’yo. Ito na ang pagkakataon mo.】
“Kuya,” sabi ko, “ang ingay niya. Parang sirang karaoke.”
Sa halip na matakot, biglang tumawa si Kuya Rafa.
Mahina lang.
Basag pa.
Pero tawa pa rin.
Kinuha niya ang cellphone niya. Matagal niyang tinitigan ang screen, pagkatapos tinawagan si Kuya Marco.
Isang ring pa lang, sumagot na agad si Kuya.
“Lia? Ano na naman? Miss mo na ba—”
“Marco,” sabi ni Kuya Rafa.
Tumahimik ang kabilang linya.
“Rafa? Okay ka lang?”
Hindi agad sumagot si Kuya Rafa.
Tumingin siya sa akin. Tumingin din ako sa kanya at tinaas ang dalawang hinlalaki ko, gaya ng ginagawa ni Teacher Lorna kapag tama ang tracing ko sa letter A.
“Hindi,” sabi niya sa wakas. “Hindi ako okay. Pero gusto kong maging okay.”
Sa kabilang linya, parang may nahulog.
“Nasaan si Lia?”
“Kasama ko.”
“May nangyari ba?”
“May muntik nang mangyari.”
Tumayo ako at sumingit sa camera. “Kuya Marco, gutom si Kuya Rafa. Pa-deliver ka ng chicken arroz caldo, dalawang rice, lumpia, at banana cue.”
“Lia!”
“Emergency po.”
Hindi ko alam kung umiyak ba si Kuya Marco o natawa. Pero narinig ko ang boses niyang basag.
“Rafa, huwag kang gagalaw. Pauwi na ako.”
“Hindi,” sabi ni Kuya Rafa. “May kailangan akong ayusin bukas.”
Kinabukasan, hindi ako pumasok sa preschool.
Sabi ko masakit tiyan ko. Hindi totoo. Pero sabi ni Kuya Marco, isang beses lang daw puwedeng magsinungaling kung para iligtas ang isang tao, at pagkatapos dapat umamin sa pari. Hindi ko alam kung joke iyon.
Pumunta kami sa Bonifacio Global City.
Suot ni Kuya Rafa ang nag-iisang maayos niyang polo. Maputla pa rin siya, pero hindi na nakayuko. Katabi niya si Kuya Marco, may hawak na folder at USB. Ako naman, nasa likod nila, yakap si Ginto.
Sa harap ng malaking hall, may event ang Solara Nexus. Maraming ilaw, maraming camera, maraming taong naka-blazer. Nasa stage sina Nathan Reyes at Bianca Salcedo, parehong nakangiti na parang bida sa commercial ng toothpaste.
“Project SINAG,” sabi ni Bianca sa microphone, “ay patunay na kayang baguhin ng kabataang Pilipino ang mundo.”
Sa likod ko, bumulong ang boses.
【Tingnan mo sila, Rafa. Nasa kanila ang palakpak. Nasa kanila ang pangalan mo. Kunin mo ang dapat sa’yo sa paraang hindi nila malilimutan.】
Humigpit ang hawak ni Kuya Rafa sa folder.
Kaya hinila ko ang dulo ng polo niya.
“Kuya,” bulong ko, “sabi ni Lola, kapag may nagnakaw ng crayons, sabihin sa teacher. Huwag sunugin ang classroom.”
Napatingin siya sa akin.
“Ang dami mong Lola quotes.”
“Marami siyang kaaway sa bingo.”
Huminga siya nang malalim.
Pagkatapos, lumakad siya patungo sa stage.
Una, pinigilan siya ng guard.
Pero lumapit si Kuya Marco, ipinakita ang ID niya bilang field producer ng isang news program, at sinabi, “May formal complaint kami. May evidence. At live na ang camera namin.”
Biglang nagbago ang mukha ni Nathan.
“Rafa?” sabi niya, pilit ang ngiti. “Bro, hindi ito tamang lugar.”
Si Kuya Rafa ay hindi sumigaw.
Hindi rin siya nagwala.
Tumayo lang siya sa harap ng mga camera, nanginginig pero diretso ang tingin.
“Tama ka,” sabi niya. “Hindi ito tamang lugar para magsinungaling.”
Nagbulungan ang mga tao.
Sinaksak ni Kuya Marco ang USB sa laptop ng event technician. Sa malaking screen lumabas ang mga files: original drafts na may pangalan ni Kuya Rafa, email timestamps, recorded meeting, at chat screenshot kung saan malinaw na pinag-uusapan nina Nathan at Bianca kung paano siya idi-discredit.
Hindi ko mabasa lahat, kasi preschool pa lang ako.
Pero nabasa ko ang mukha ng mga tao.
Gulat.
Hiya.
Takot.
Ang dating palakpak, naging katahimikan.
“Fake ’yan!” sigaw ni Bianca.
Pero may isang professor na tumayo sa gitna ng audience. Matanda na siya, may salamin, at nanginginig ang kamay habang hawak ang printout.
“Hindi,” sabi niya. “Hindi fake. Ako ang nakatanggap ng unang proposal ni Rafael Buenaventura dalawang taon na ang nakaraan. Akala ko umatras siya. Hindi ko alam na may nangyaring ganito.”
Napaupo si Bianca.
Si Nathan naman, galit na galit na lumapit kay Kuya Rafa.
“Walang maniniwala sa’yo,” singhal niya. “Alam nilang unstable ka.”
Noon unang lumakas ang boses ng sistema.
【Ayan! Ayan ang dahilan! Patunayan mong dapat silang matakot sa’yo!】
Pumikit si Kuya Rafa.
Akala ko matatalo na siya.
Kaya tumakbo ako papunta sa harap, kahit sinisigawan ako ni Kuya Marco.
Huminto ako sa tabi ni Kuya Rafa at hinarap ang lalaking nakangisi.
“Hindi po siya unstable,” sabi ko nang malakas. “Gutom lang siya minsan. At malungkot. Pero hindi siya masama. Kasi binigay niya sa akin ang huli niyang noodles.”
Natahimik ang hall.
May ilang taong napangiti. May ilang napatingin sa sahig.
Si Kuya Rafa, nakatitig lang sa akin.
At bigla, parang humina ang hangin sa paligid.
Ang boses na ilang beses kong narinig, parang lumayo.
【Hindi… hindi ito ang takbo ng kuwento…】
Humawak si Kuya Rafa sa balikat ko.
“Hindi,” sabi niya, diretso sa kawalan. “Hindi ikaw ang magsusulat ng kuwento ko.”
Pagkatapos, hinarap niya sina Nathan at Bianca.
“Hindi ko kayo sisirain,” sabi niya. “Ilalabas ko lang ang totoo. Bahala ang batas, bahala ang konsensya ninyo, at bahala ang mga taong pinaniwala ninyo.”
Doon nagsimula ang pagbagsak nila.
Kinansela ang launch. Umalis ang investors. Nang gabing iyon, lumabas sa balita ang buong katotohanan. Hindi perpektong masaya agad ang lahat—may hearings, may abogado, may mahabang proseso. Pero sa unang pagkakataon sa loob ng maraming buwan, hindi na nagkulong si Kuya Rafa sa madilim na condo.
Binuksan niya ang mga kurtina.
Tinapon niya ang mga lumang papel na puro galit.
At bumili siya ng bigas.
Maraming bigas.
Pagkaraan ng ilang linggo, naging regular na ang pagbisita namin sa kanya tuwing Sabado. Si Kuya Marco ang nagluluto, ako ang taga-tikim, at si Kuya Rafa ang taga-hugas ng pinggan kahit ang bagal niya.
Minsan, tinuturoan niya ako gumawa ng simpleng robot na sumusunod sa linya.
Minsan, tinuturoan ko siya kumain ng banana cue nang hindi nagkukunwaring busog.
Si Ginto, hindi nabasag.
Nasa shelf na siya ni Kuya Rafa ngayon, katabi ng una niyang legal award at ng picture namin tatlo sa Luneta. Sabi ko, collateral iyon. Kapag hindi siya kumain nang maayos, kukunin ko si Ginto pabalik.
Tumawa siya nang malakas noon.
Totoong tawa na.
Hindi ko na ulit narinig ang boses ng sistema.
O baka naroon pa rin siya minsan, mahina, naghihintay sa mga taong pagod, gutom, at nag-iisa.
Kaya kapag may nakikita akong taong sobrang tahimik, hindi ko agad iniisip na masama siya.
Minsan, may mga taong amoy usok ang buhay dahil matagal na silang nasusunog sa loob, pero wala lang nakapansin.
Minsan, hindi nila kailangan ng sermon.
Kailangan nila ng taong makakaamoy ng gas, magbubukas ng bintana, mag-aabot ng mainit na pagkain, at magsasabing: “Hindi ikaw ang masamang boses sa ulo mo.”
At kung may aral akong natutunan kay Kuya Rafa, ito iyon:
Huwag hayaang gawing kontrabida ng sakit ang isang taong puwede pang mailigtas ng malasakit. Sa mundong mabilis manghusga, maging tao kang marunong kumatok sa pinto, magdala ng pagkain, at manatili hanggang bumalik ang liwanag.
