Bahagi 3: Sa Gitna ng Palakpakan, Lumitaw ang Babaeng Hindi Nila Inakalang May Kapangyarihan
Bahagi 3: Sa Gitna ng Palakpakan, Lumitaw ang Babaeng Hindi Nila Inakalang May Kapangyarihan
Hindi ako nakatulog nang gabing iyon.
Nasa tabi ko si Victor, mahimbing na naghihilik na para bang walang masamang ginawa.
Samantala, nakahiga akong nakatitig sa kisame, hawak ang teleponong naglalaman ng salaysay ni Kyla.
Binasa ko iyon nang tatlong ulit.
Hindi ko matanggap na ang batang pinakain ko, pinaliguan, at inalagaan sa ospital ay nagawang lagdaan ang isang kasinungalingang maaaring sumira sa aking pangalan.
Ngunit ang pinakamasakit ay ang dahilan.
Hindi niya ginawa iyon dahil nagugutom siya.
Hindi dahil wala siyang matitirhan.
Ginawa niya iyon dahil naniniwala siyang wala akong halaga.
Alas-singko ng umaga nang bumangon ako.
Naghanda ako ng almusal gaya ng nakasanayan.
May sinangag, itlog, at paboritong longganisa ni Kyla.
Habang nagluluto, bumalik sa alaala ko ang unang araw na tinawag niya akong Nanay.
Labing-isang taong gulang pa lamang siya noon.
Galing siya sa paaralan, umiiyak dahil tinukso siya ng kaklaseng wala na raw siyang ina.
Niyakap ko siya sa sala.
“Hindi ko mapapalitan ang mama mo,” sabi ko noon. “Pero hindi kita pababayaan.”
Hinawakan niya ang aking pisngi.
“Puwede ba kitang tawaging Nanay?”
Umiyak ako sa tuwa.
Hindi ko kailanman hiningi ang salitang iyon.
Ibinigay niya nang kusa.
Kaya siguro ganoon kasakit nang bawiin niya iyon makalipas ang maraming taon.
“Bakit maaga ka?” tanong ni Victor nang pumasok siya sa kusina.
“May aasikasuhin ako.”
“Tungkol saan?”
“Sa trabaho.”
Napatawa siya.
“Anong trabaho? Huwag kang magpanggap na abalang negosyante.”
Tumalikod ako upang hindi niya makita ang aking mukha.
Alam ni Victor ang totoo.
Alam niyang minana ko sa aking ina ang malaking bahagi ng Sining Packaging Corporation bago kami ikinasal.
Alam din niyang ako ang namamahala sa mahahalagang desisyon kahit may mga empleyado akong humahawak sa araw-araw na operasyon.
Ngunit sa harap ng anak niya, palagi niyang ipinapakitang siya ang naghahanapbuhay at ako ang umaasa lamang.
Noong una, hinayaan ko iyon.
Sinabi niyang kailangan ni Kyla ang isang amang maaari niyang ipagmalaki.
Hindi ko inakalang ang kababaang-loob ko ang gagamitin niyang sandata laban sa akin.
“Mara, iyong dokumento?” tanong niya.
“Hindi pa ako nakakapirma.”
“Siguraduhin mong mamayang gabi, tapos na iyan.”
Hindi na ako sumagot.
Nang umalis sila para maghanda sa graduation, dumiretso ako sa opisina ng kumpanya sa Valenzuela.
Naghihintay roon sina Sofia, Nestor, at Lorna, ang aming punong tagapamahala sa pananalapi.
May mga dokumentong nakalatag sa mesa.
Una kong nakita ang tatlong magkakaibang sipi ng kahilingan sa pagbabayad.
Sa bawat isa, paunti-unting binago ang halaga at mga kondisyon.
Sa pinakahuling bersiyon, lumitaw ang pangalan ni Victor bilang pansamantalang awtorisadong kinatawan.
“Hindi ito kailanman inaprubahan ng lupon,” paliwanag ni Lorna.
“Paano nila nakuha ang dating tatak at mga porma natin?” tanong ko.
Naglabas si Nestor ng tala mula sa aming sistema ng pagpasok sa opisina.
Dalawang linggo ang nakalipas, dumalaw si Victor matapos ang oras ng trabaho, kasama ang isang bisitang ipinakilala niyang kamag-anak.
May pahintulot siyang makapasok sa lugar ng mga tagapayo, ngunit wala siyang pahintulot na kumuha ng anumang dokumento sa silid ng mga rekord.
“Nasa pagsusuri pa ang mga kuha sa kamera,” sabi ni Nestor. “Ayaw naming magbigay ng konklusyon nang hindi kumpleto ang ebidensiya.”
Tumango ako.
“Siguraduhin nating tama ang bawat hakbang.”
Pagkatapos ay ipinakita ni Lorna ang opisyal na badyet ng aming programang pangkabuhayan.
Ang tunay na inaprubahang halaga para sa mga materyales at kagamitang ipamamahagi sa mga benepisyaryo ay ₱680,000.
Ngunit ginawang ₱2,480,000 sa mga dokumentong ipinapasok ni Victor.
Halos dalawang milyong piso ang dagdag.
“Kung nakalusot ito, maaaring nailabas ang pera bago natin matuklasan ang diperensiya,” sabi ni Lorna.
“May koneksiyon ba talaga kay Sabrina?”
Inilapag ni Sofia ang rekord ng pagpaparehistro ng Vela Event Solutions.
Ang may-ari ay si Corazon Velasco.
Kapatid ni Sabrina.
Hindi iyon sapat na patunay ng krimen, ngunit malinaw na dapat sinuri at idineklara ang kanilang relasyon bago magkaroon ng anumang transaksiyon.
Lalo pang lumala ang aking kutob nang makita ko ang tala ng kanilang mga komunikasyon sa opisyal na email ng kumpanya.
Paulit-ulit na nagmamadali si Victor.
Gusto niyang mailabas ang bayad bago matapos ang linggo.
At noong huling mensahe niya, isinulat niyang mayroon na siyang pirma ng pangunahing may-ari.
Wala naman akong pinirmahan.
“May posibleng pamemeke na rito,” sabi ni Sofia. “Pero ipadaan natin sa tamang pagsisiyasat at paghahambing ng mga orihinal na dokumento.”
Napatango ako.
Hindi ko gustong gumanti gamit ang kasinungalingan.
Gusto kong manaig ang katotohanan.
Bago kami matapos, may inabot si Lorna na isa pang folder.
Nakasulat sa harapan ang pangalan ni Kyla.
“Ano ito?”
“Mga tala ng binayaran ninyong matrikula at gastusin sa pag-aaral niya, Ma’am.”
Binuksan ko iyon.
May mga resibo mula unang taon sa kolehiyo hanggang huling semestre.
May mga deposito para sa mga bayarin sa laboratoryo, uniporme, proyekto, at iba pang kinakailangan.
Sa pinagsamang tala, umabot sa ₱684,300 ang direktang bayad sa paaralan.
Hindi pa kasama ang buwanang baon at mga personal na pangangailangan.
“Hindi ko naman kailanman hiniling na bayaran niya ako,” bulong ko.
“Alam namin,” sagot ni Lorna.
Napaupo ako.
Noong minsang nagkasakit si Kyla habang may pagsusulit, iniwan ko ang isang mahalagang pagpupulong upang samahan siya sa ospital.
Nang mangailangan siya ng bagong kompyuter para sa kaniyang mga proyekto, ipinagpaliban ko ang pagbili ng sarili kong gamit.
Hindi iyon mga utang na kailangan niyang bayaran.
Mga bagay iyon na masaya kong ibinigay bilang ina.
Kaya napakasakit malaman na ginamit niya ang aking pagmamahal bilang patunay na wala akong silbi.
“Mara,” mahinang tawag ni Sofia, “ano ang balak mong gawin sa graduation?”
Inilabas ko mula sa aking bag ang isang imbitasyon.
May opisyal na tatak ng kolehiyo.
Hindi ako nakalista bilang kasamang magulang ni Kyla.
Nakalista ako bilang kinatawan ng Sining Packaging Corporation, isa sa mga tumutulong sa programang pang-iskolar ng paaralan.
Limang taon nang nagbibigay ng suporta ang aming kumpanya sa ilang estudyanteng nangangailangan ng tulong.
Taun-taon akong iniimbitahan sa mga pagkilala sa mga katuwang ng paaralan, ngunit madalas ay ibang opisyal ang ipinadadala ko.
Sa pagkakataong ito, ako mismo ang pupunta.
“Hindi ako pupunta para sirain ang graduation niya,” sabi ko.
“Pupunta ako dahil hindi na ako magtatago.”
Pagsapit ng hapon, nakarating ako sa Philippine International Convention Center sa Pasay.
Simple lamang ang suot kong kulay krema na bestida.
Maayos ang buhok ko, ngunit wala akong mamahaling alahas.
Hindi ko kailangang magmukhang ibang tao para patunayan ang sarili ko.
Sa may pasukan, nakita ko agad sina Victor, Kyla, at Sabrina.
Magkakatabi silang nagpapakuha ng litrato.
Nakasuot si Kyla ng toga.
Si Sabrina naman ay may hawak na malaking palumpon ng bulaklak.
Lumapit ako nang marahan.
“Kyla, binabati kita.”
Naglaho ang ngiti niya.
“Bakit ka nandito?”
“May imbitasyon ako.”
Napatingin si Victor sa paligid.
“Mara, sinabi na nating huwag kang sumama.”
“Hindi ako kasama ninyo.”
Kumunot ang noo ni Sabrina.
“Ano ang ibig mong sabihin?”
Bago ako makasagot, lumapit ang isang kawani ng paaralan.
“Magandang hapon po, Ms. Mara Lasco. Hinihintay na po kayo sa bahagi para sa mga kinatawan ng aming mga katuwang.”
Biglang natahimik ang tatlo.
“Kinatawan?” ulit ni Kyla.
Ngumiti ang kawani.
“Opo. Matagal nang sumusuporta ang kumpanya ni Ms. Lasco sa aming mga iskolar.”
Tiningnan ako ni Sabrina mula ulo hanggang paa.
“Ano raw?”
Hindi ko siya sinagot.
Sumunod lamang ako sa kawani.
Habang naglalakad, narinig ko ang galit na bulong ni Victor.
“Mara, mamaya mag-uusap tayo!”
Hindi ako lumingon.
Sa loob ng bulwagan, maraming nagtapos ang nakaupo kasama ang kani-kanilang pamilya.
May mga magulang na may hawak na bulaklak.
May mga lola at lolong umiiyak sa tuwa.
May mga ama na paulit-ulit na kumukuha ng litrato.
Napaisip ako kung gaano kasimple ang dating pangarap ko.
Gusto ko lamang makitang makatanggap ng diploma si Kyla.
Gusto ko sanang yakapin siya at sabihing sulit ang lahat ng pagod.
Ngunit ngayon, nakaupo ako sa ibang bahagi ng bulwagan.
Malayo sa batang dati kong kinakantahan bago matulog.
Nagsimula ang seremonya.
Nang tawagin ang pangalan ni Kyla, palakpakan ang buong pamilya sa kaniyang hanay.
Tumayo rin ako.
Pumalakpak ako nang buong puso.
Dahil kahit masakit ang ginawa niya, hindi ko kailanman ipinagdasal ang kaniyang pagkabigo.
Nang matapos ang pamamahagi ng mga diploma, nagkaroon ng maikling pagkilala sa ilang organisasyong tumutulong sa mga mag-aaral.
Isa-isa silang tinawag.
Pagkatapos ay narinig ko ang pangalan ng aming kumpanya.
“Kinilala rin po natin ang Sining Packaging Corporation, sa pamumuno ni Ms. Mara Lasco, para sa patuloy nitong suporta sa programang pang-iskolar.”
May ilang nagtapos na tumayo upang pumalakpak.
Kasama roon ang mga kabataang natulungan ng aming programa.
Lumakad ako sa harapan upang tanggapin ang plake ng pasasalamat.
Sa gilid ng aking paningin, nakita ko si Kyla.
Nakatitig siya sa akin.
Parang hindi niya makilala ang babaeng araw-araw na naghahanda ng kaniyang almusal.
Si Sabrina naman ay nakayuko, abala sa pakikipag-usap kay Victor.
Pagkatapos ng seremonya, lumapit sa akin ang isang dalagang naka-toga.
“Ma’am Mara, maraming salamat po.”
Si Andrea iyon, isa sa aming mga iskolar.
“Nakapagtapos po ako dahil sa tulong ninyo. Nagtatrabaho lang po sa palengke ang nanay ko. Kung wala ang programa ninyo, baka huminto na ako noong ikalawang taon.”
Niyakap niya ako.
“Proud po sa inyo ang mama ko.”
Hindi ko napigilang maiyak.
May mga batang hindi ko kadugo ngunit marunong magpasalamat.
At may isang batang pinalaki ko na nahihiyang tawagin akong ina.
Nang lumayo si Andrea, saka ko nakita si Kyla sa likuran niya.
“Talaga bang ikaw ang may-ari ng kumpanyang iyon?” tanong niya.
“Oo.”
“Bakit hindi mo sinabi?”
“Hindi mo naman kailanman tinanong kung ano ang ginagawa ko kapag wala ka sa bahay.”
“Pero sabi ni Papa—”
“Huwag muna ngayon, Kyla. Araw mo ito.”
Biglang sumingit si Victor.
“Tama na ang pagpapakitang-gilas mo, Mara!”
Napalingon ang ilang tao.
Hinawakan niya ang braso ko, ngunit agad ko itong inilayo.
“Hindi ako gumagawa ng eksena,” sagot ko.
“Pinapahiya mo kami!”
“Hindi ko kasalanang hindi ninyo alam kung paano ipaliwanag ang katotohanan.”
Lumapit si Sabrina.
“Victor, hayaan mo na. May sarili naman tayong selebrasyon.”
Pagkatapos ay tumingin siya sa akin.
“Hindi lahat ng may pera ay marunong maging mabuting ina.”
Tumango ako.
“Tama ka. Kaya hindi ko ipinagpapalit ang pagmamahal sa mamahaling regalo.”
Namula ang mukha niya.
Hindi ko na hinintay ang sagot.
Ngunit hindi pa pala tapos ang araw.
Bandang alas-sais ng gabi, may tumawag sa akin.
Si Andrea.
Nanginginig ang boses niya.
“Ma’am, pasensiya na po. Hindi ko alam kung sino pa ang puwede kong lapitan.”
“Ano ang nangyari?”
“May mga kaklase po kaming nagbayad kay Tita Sabrina ni Kyla para sa isang programa ng pagsasanay at trabaho sa ibang bansa.”
Natigilan ako.
“Anong programa?”
“Sinabi po nilang may kasunduan sa isang hotel sa Singapore. Kailangan lang daw magbigay ng ₱18,000 bilang paunang bayad sa pagproseso.”
“May resibo ba kayo?”
“Opo. Pero hindi na sila sumasagot sa mga tanong namin.”
Ipinadala niya ang mga larawan.
Mga resibo.
Mga mensahe.
Mga pangakong mabilis na trabaho pagkatapos ng graduation.
Labimpitong nagtapos ang nagbayad.
Kabuuang ₱306,000.
At sa isang mensahe, malinaw ang pangalan ni Kyla bilang taong nanghikayat sa mga kaklase niya.
Mas tumindi ang aking pag-aalala nang basahin ko ang sinabi ni Sabrina sa pangkat nila.
“Huwag kayong mag-alala. Garantiyado ito dahil may malaking kumpanyang sumusuporta sa programa.”
Ginamit nila ang pangalan ng Sining Packaging.
Wala kaming ganoong programa.
Wala kaming pinahintulutang mangolekta ng bayad.
Agad kong tinawagan si Sofia.
“May panibagong problema,” sabi ko.
Ngunit bago ko maipaliwanag ang lahat, tumawag si Kyla.
Umiiyak siya.
“Tita Mara, tulungan mo ako!”
“Kyla, nasaan ka?”
“Nasa hotel kami. May mga kaklase akong naghahanap ng pera nila. Sabi ni Tita Sabrina, wala raw siyang pananagutan dahil ako ang nangako sa kanila!”
“Ano ang ginawa ni Papa?”
Lalong lumakas ang hikbi niya.
“Sinabi niyang ako raw ang bahalang magpaliwanag dahil nasa hustong gulang na ako.”
Napatayo ako.
Pagkatapos ay narinig ko ang boses ni Victor sa kabilang linya.
“Kyla, ibaba mo iyan! Huwag mong isali si Mara!”
“Papa, paano ang pera nila?”
“Problema mo iyan!”
Biglang naputol ang tawag.
Ilang segundo akong nakatitig sa telepono.
Ang lalaking nagsabing ginagawa niya ang lahat para sa kinabukasan ng kaniyang anak ay handa pala itong iwan kapag may pananagutan nang kailangang harapin.
At ang babaeng itinuring ni Kyla na mas mabuting ina ay unang tumalikod nang magkaroon ng problema.
Muli kong tinawagan si Sofia.
“Pumunta tayo sa hotel. Pero kailangan nating may dalang mga dokumento.”
“Mara, sigurado ka?”
“Oo.”
“Baka magwala si Victor.”
Tumingin ako sa lumang litrato ni Kyla na nasa aking bag.
Pitong taong gulang pa lamang siya roon, bago kami ikasal ni Victor, nakangiti sa pagitan ng kaniyang mga magulang.
Hindi ko siya ililigtas sa pananagutan.
Ngunit hindi ko rin hahayaang gamitin siyang panangga ng dalawang taong may mas malaking kasalanan.
“Kung may kailangan akong ilaban ngayong gabi,” sagot ko, “hindi iyon ang pagiging asawa ko.”
Saglit akong tumahimik.
“Ang ipaglalaban ko ay ang katotohanan. At ang kinabukasan ng mga batang nadamay sa kasinungalingan nila.”
