Bahagi 3: Sa Paghahanap ng Nawawalang Pera, Natuklasan ng Ina ang Mas Mabigat na Pagtataksil
Bahagi 3: Sa Paghahanap ng Nawawalang Pera, Natuklasan ng Ina ang Mas Mabigat na Pagtataksil
Hindi agad umiyak si Mara matapos marinig ang pangalan ng kaniyang anak sa recording.
Sa halip, tahimik niyang inilapag ang cellphone sa mesa.
May mga pagkakataong kahit gaano kasakit ang pagtatraydor ng isang asawa, maaari pa ring maghanap ang puso ng paliwanag.
Maaaring sabihin ng isang babae sa sarili na nadala lamang sa tukso ang kaniyang asawa.
Na baka nagsisisi ito.
Na baka sa likod ng mga kasinungalingan ay may natitira pa ring pagmamahal.
Ngunit ang lalaking handang gamitin ang sariling anak upang takasan ang kaniyang kasalanan ay ibang usapan na.
“Mama?” tawag ni Sari mula sa pintuan.
Agad na pinatay ni Mara ang audio.
“Bakit, anak?”
“May problema po ba sa computer natin?”
Napahigpit ang hawak ni Mara sa cellphone.
“Bakit mo naitanong?”
“Kasi tumawag si Papa kanina. Tinanong niya kung naaalala ko raw kung kailan ko huling ginamit ang email mo.”
Parang may mabigat na bato na bumagsak sa dibdib ni Mara.
“Ano ang sinabi mo?”
“Sinabi kong minsan ko lang ginagamit kapag may kailangang i-print para sa school. Tapos tinanong niya kung may naipadala ba akong attachment sa ibang tao.”
Napapikit si Mara.
“Anak, makinig ka sa akin. Wala kang kasalanan. At kung may magtanong tungkol sa negosyo, sabihin mong kakausapin muna nila ako.”
“May ginawa po ba akong mali, Mama?”
Niyakap ni Mara ang anak.
“Wala. Kahit kailan, hindi mo kailangang akuin ang kasalanan ng matatanda.”
Umiyak si Sari sa balikat niya.
“Akala ko po kasi galit si Papa dahil hindi ko siya kinausap pagkatapos ng awarding.”
Doon tuluyang nabasag ang pagpipigil ni Mara.
Hindi dahil sa nawalang pera.
Hindi dahil sa ibang babae.
Kundi dahil ang anak niyang dapat nagdiriwang ng tagumpay ay natatakot nang baka siya ang dahilan ng pagkawasak ng pamilya.
Kinabukasan, maagang nagtungo si Mara sa kanilang opisina sa Bacoor.
Ang Kusina ni Mara ay nagsimula sa dalawang kaldero, isang lumang freezer, at ilang order ng almusal mula sa mga guro.
Nang mawalan ng trabaho si Gabriel bilang sales supervisor, siya ang nag-alok na pamahalaan nito ang paghahatid at pakikipag-usap sa mga kliyente.
Mula sa dalawampung packed meal bawat araw, lumaki ang negosyo hanggang umabot sa mahigit isang daan at walumpung order sa mga araw na may klase.
May labing-isang empleyado na silang umaasa rito.
Karamihan ay mga inang nagtataguyod din ng sariling pamilya.
Pagdating niya, nakita niyang tahimik na nakaupo si Beth sa harap ng computer.
“Ate Mara, pasensiya na talaga.”
“Beth, hindi ko kailangan ng paulit-ulit na paghingi mo ng tawad. Kailangan ko ng malinaw na tala.”
Agad nilang sinuri ang mga invoice, delivery receipt, bank statement, at email correspondence.
May apat na buwang bayad na hindi pumasok sa kanilang karaniwang account.
Ang eksaktong halagang nailipat sa Luntian Food Concepts ay ₱648,500.
Hindi pa kasama roon ang ₱92,000 na ginastos sa mga pagkaing naipadala na ngunit hindi pa nila nakokolekta ang bayad.
Masakit na isipin na habang nagpupuyat siya upang makasunod sa delivery schedule, may ibang taong tumatanggap ng kanilang pinaghirapan.
“Ate, may isa pa pong problema,” sabi ni Beth.
“Ano iyon?”
“Tatlong supplier na ang naniningil. Akala ko si Sir Gabriel ang nagbabayad dahil siya ang naghahawak ng collection nitong mga huling buwan.”
Napatingin si Mara sa listahan.
₱86,000 sa supplier ng manok.
₱54,000 sa bigas at mantika.
₱73,000 sa packaging at frozen goods.
Mahigit dalawang daang libong pisong pananagutan ang hindi niya alam na naiipon na pala.
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
“Sinabi po ni Sir Gabriel na huwag muna kayong abalahin. May inaasikaso raw kayong bagong branch.”
Napatawa si Mara nang mapait.
Bagong branch.
Samantalang wala man lang siyang natatandaang pumayag sa ganoong plano.
Hindi na siya nag-aksaya ng oras.
Humingi siya ng kopya ng mga dokumento mula sa paaralan at opisyal na nagpadala ng abisong pinagtatalunan niya ang pagbabagong ginawa sa payment instruction.
Ipinatigil din niya ang paggamit ng lumang email access at ipinabago ang mga password sa kaniyang accountant, habang maingat na pinananatili ang mga dating mensahe para sa imbestigasyon.
Tinawagan niya ang dalawang pangunahing kliyente at personal na ipinaliwanag ang sitwasyon.
Hindi niya itinago ang problema.
Ngunit tiniyak niyang hindi maaapektuhan ang paghahatid ng pagkain na kanilang napagkasunduan.
Pagkatapos ay nagtungo siya sa isang abogadang nirekomenda ng dati niyang kliyente.
Si Attorney Celina Aguirre.
Tahimik na pinag-aralan ng abogado ang mga dokumento.
“Mrs. Ramos, kailangan nating paghiwalayin ang mga usapin,” paliwanag nito.
“Una, ang inyong kasal at ang relasyon ng asawa ninyo sa ibang babae. Ikalawa, ang mga posibleng pamemeke ng dokumento at paglihis ng pondo. Ikatlo, ang pagtatangkang gamitin ang inyong ari-arian bilang collateral.”
“Makukuha ba nila ang bahay ko?”
“Hindi basta-basta. Hindi sapat ang litrato ng titulo o isang pirma na pinagtatalunan ninyo. Kailangang beripikahin ang mga kinakailangang dokumento, ang pahintulot ng tunay na may-ari, at ang transaksiyon. Kumilos tayo agad bago may magkaroon ng karagdagang pinsala.”
Sa unang pagkakataon mula nang mangyari ang iskandalo, nakaramdam si Mara ng kaunting lakas.
May paraan pala upang lumaban nang hindi nakikipagsigawan.
Sa mga sumunod na araw, nakipag-ugnayan siya sa lending cooperative, bangko, at Registry of Deeds upang alamin ang katayuan ng titulo at ng inihahaing transaksiyon.
Napag-alamang hindi pa nailalabas ang hinihinging pautang.
Naghihintay pa ang nagpapautang ng personal na beripikasyon at mga orihinal na dokumento.
Ibig sabihin, may pagkakataon pa siyang mapigilan ang mas malaking pagkawala.
Ngunit hindi pa tapos ang problema.
Sa ikatlong araw, dumating sa bahay si Aling Nena.
Kasama nito si Gabriel.
Wala si Leona.
“Anak,” panimula ng matanda, “gusto lang naming mag-usap kayo nang maayos.”
Nakatayo si Mara sa sala habang katabi si Pilar.
Hindi niya pinapasok si Gabriel sa kanilang silid.
“Dito tayo mag-usap. Naririnig ko naman kayo.”
Umupo ang lalaki.
Halatang puyat.
“Mara, alam kong galit ka.”
“Hindi lamang galit, Gabriel. Gusto kong malaman kung saan mo dinala ang pera ng negosyo.”
“Puhunan iyon.”
“Sa negosyong hindi ko alam?”
“Plano kong ibalik lahat.”
“Kailan? Kapag naisanla mo na ang bahay ng tatay ko?”
Napayuko si Gabriel.
Biglang nagsalita si Aling Nena.
“Mara, baka naman puwede pa itong ayusin. Ang mahalaga, walang nakulong at hindi masira ang pangalan ng pamilya.”
Napatingin si Mara sa biyenan.
“Nay, alam ninyo ba ang tungkol kay Leona?”
Matagal itong hindi sumagot.
“Nakilala ko siya noong nakaraang taon.”
“Isang taon?”
“Sinabi ni Gabriel na may pinagdaraanan kayong dalawa.”
Parang may masakit na bagay na tumusok sa dibdib ni Mara.
“Anong pinagdaraanan, Nay?”
Naibaling ni Aling Nena ang mata sa anak.
“Sinabi niyang hindi na kayo nagkakasundo at naghihiwalay na.”
Napatayo si Pilar.
“Kuya! Pati si Mama niloko mo?”
Nagmadaling sumagot si Gabriel.
“Huwag ninyong palakihin!”
“Hindi ito maliit na bagay!” sigaw ni Pilar.
Ngunit itinaas ni Mara ang kamay.
“Ako ang magsasalita.”
Humarap siya sa asawa.
“Gabriel, habang sinasabi mo sa nanay mo na hiwalay na tayo, sino ang naglalaba ng damit mo? Sino ang naghahanda ng baon ng mga anak natin? Sino ang nagbabayad ng tuition at kuryente?”
Hindi makasagot ang lalaki.
“At habang pinapaniwala mong wala ka nang asawa, natutulog ka pa rin sa tabi ko.”
Tahimik ang buong sala.
Dahan-dahang napaupo si Aling Nena.
“Anak, hindi ko alam.”
“Hindi ninyo alam dahil ang pinakinggan ninyo ay siya lang.”
Napaluha ang matanda.
Ngunit may isa pang tanong si Mara.
“Nay, dumalo ba kayo sa seremonya nila sa Tagaytay?”
Umiling si Aling Nena.
“Hindi. Ipinakita lang niya ang litrato. Akala ko may plano na kayong maghiwalay nang legal.”
“Wala, Nay. Hindi kami naghiwalay. At hindi ako kailanman pumayag na magkaroon siya ng ibang asawa.”
Doon unang tumingin si Gabriel nang diretso sa kaniya.
“Mara, hindi naman totoong legal na kasal iyon.”
Napahinto ang lahat.
“Ano?”
“Seremonya lang iyon. Walang marriage license. Walang opisyal na rehistrasyon. Sinabi kong hindi pa puwede, pero gusto ni Leona ng pangako.”
Napatawa si Pilar.
“Higit pa sa pangako ang ibinigay mo, Kuya. Nagpanggap kang malayang lalaki!”
Napaluhod si Aling Nena sa bigat ng nalaman.
Ngunit hindi kumilos si Mara upang damayan ang asawa.
Dahil sa puntong iyon, malinaw na sa kaniya na hindi lamang siya niloko.
Niloko rin si Leona tungkol sa katayuan ng relasyon, bagaman may sarili rin itong mga ginawa na kailangang panagutan.
“Gabriel, alam ba ni Leona na kasal ka pa sa akin?”
Tahimik ang lalaki.
“Alam niya,” bulong nito.
“Simula kailan?”
“Bago ang seremonya.”
Napapikit si Mara.
Hindi na pala simpleng panlilinlang ang nangyari.
Dalawang taong may alam sa katotohanan ang kusang gumawa ng kasunduang sisira sa kaniyang pamilya.
Kinahapunan, muling nakatanggap ng mensahe si Pilar mula kay Leona.
May kasama itong larawan ng isang maliit na botika sa Dasmariñas.
“Puwedeng maging sa iyo ito kapag natulungan mo kami,” nakasulat.
Sumagot si Pilar.
“Hindi ko kailangan ng botikang galing sa perang hindi ninyo pinaghirapan.”
Ngunit hindi tumigil si Leona.
“Hindi mo naiintindihan. Malapit na kaming mawalan ng lahat.”
Sumunod ang isa pang mensahe.
“Kapag bumagsak si Gabriel, babagsak din ang negosyo ng asawa niya. Hindi iyon kakayanin ng mga pamangkin mo.”
Ipinakita ni Pilar kay Mara ang mensahe.
“Ate, kailangan mong makita ito.”
Tahimik itong binasa ni Mara.
“Alam mo, Pilar, noong una akala ko gusto lamang niyang maagaw ang asawa ko.”
“Ano na ang iniisip mo ngayon?”
“Na gusto niyang tiyaking wala akong matitirang paraan upang makabangon.”
Hindi nagtagal, nalaman nila ang totoong dahilan ng pagmamadali ng dalawa.
May kasunduan na si Leona para sa isang maliit na commissary sa Silang, Cavite.
Nagbayad na siya ng reservation at unang hulog sa mga kagamitan.
May malaking balanse pa siyang kailangang bayaran.
Kung hindi ito mabayaran sa takdang petsa, maaari niyang mawala ang ilan sa mga ibinayad.
Ang perang inililipat mula sa Kusina ni Mara ang ginamit sa ilang paunang gastos.
At ang pautang na ₱2.8 milyon ang inaasahan nilang magsasalba sa proyekto.
“Kaya pala desperado,” sabi ni Pilar.
Ngunit mas nakagugulat ang nakita ni Mara sa mga kasunod na dokumento.
May proposal si Leona para kunin ang dalawa sa kanilang pinakamalalaking school meal client.
Hindi lamang pera ang balak nitong kunin.
Pati mga empleyado, delivery schedule, at listahan ng kliyenteng pinagpaguran ni Mara sa loob ng walong taon.
Habang lumalalim ang pagsusuri, may lumitaw na email kung saan isinulat ni Gabriel ang mga salitang:
“Kapag sa Luntian na ang kontrata, wala nang magiging dahilan para manatili ako sa Kusina ni Mara.”
Hindi na siya nakaramdam ng lungkot nang mabasa iyon.
Galit ang napalit.
Hindi dahil aalis ang asawa.
Kundi dahil gusto nitong dalhin ang kabuhayan ng kaniyang mga anak habang umaalis.
Kinagabihan, nagdesisyon si Mara na kausapin ang mga empleyado.
Hindi niya inilantad ang lahat ng personal na detalye.
Sinabi lamang niyang may natuklasang hindi awtorisadong transaksiyon at may isinasagawang pag-audit.
“Nangangako akong gagawin ko ang lahat upang hindi maputol ang inyong trabaho,” sabi niya.
Lumapit ang pinakamatanda nilang kusinera na si Aling Mercy.
“Ma’am, huwag po kayong mag-alala. Noong wala pa tayong malaking kusina, dito na ako. Hindi po kami basta aalis.”
Napaluha si Mara.
Sa gitna ng pagkawasak ng tiwala niya sa sariling asawa, may mga taong mas pinili pa ring manatiling tapat.
Ngunit ang pinakamatinding pagsubok ay hindi pa tapos.
Makalipas ang dalawang araw, nakatanggap si Mara ng imbitasyon para sa pag-uusap kasama ang kinatawan ng lending cooperative.
Dumating siya kasama si Attorney Celina.
Naroon na si Gabriel.
At katabi nito si Leona.
May hawak ang babae na makapal na folder.
“Mara,” malumanay na sabi ni Leona, “hindi naman sana kailangang lumaki ito kung marunong ka lang makipag-usap.”
Hindi siya pinansin ni Mara.
Hinarap niya ang opisyal ng cooperative.
“Nais kong kumpirmahin na hindi ko pinahintulutan ang anumang mortgage gamit ang aking ari-arian.”
Tumango ang opisyal.
“Kaya nga po namin kayo inimbitahan. May mga kailangang linawin.”
Biglang inilapag ni Leona ang folder.
“Narito ang mga dokumento. May pirma niya.”
Tiningnan ng abogado ang mga papel.
May sinasabing authorization.
May kalakip na kopya ng ID.
At may dokumentong ipinapakitang pinatotohanan umano ng notaryo.
Ngunit alam ni Mara na hindi siya humarap sa sinumang notaryo para roon.
“Peke iyan,” matatag niyang sabi.
Ngumiti si Leona.
“Madali namang sabihin na peke.”
“Mas madaling patunayan kung hindi ako ang pumirma.”
Nagkatinginan ang mga tao sa mesa.
Pagkatapos ay nagsalita si Gabriel.
“May isa pang dapat malaman ang lahat.”
Tumingin siya sa kaniyang asawa.
“May access sa email at computer ni Mara ang anak naming si Sari. Siya ang madalas mag-print at magpadala ng mga dokumento.”
Para bang biglang tumigil ang oras.
Hindi makapaniwala si Mara.
Sa harapan niya, ginagawa ng sariling ama ang bagay na narinig niya lamang sa recording.
Isinasangkot nito ang kanilang anak sa isang transaksiyong wala itong kinalaman.
“Gabriel,” nanginginig niyang sabi, “huwag mong idamay ang anak natin.”
“Katotohanan lang ang sinasabi ko.”
Tumayo si Mara.
“Hindi mo ba talaga siya kayang protektahan kahit minsan?”
Ngunit si Leona ang sumagot.
“Kung ayaw mong maimbestigahan ang anak mo, pirmahan mo na lang ang kasunduan. Bawiin mo ang reklamo, at gagawin naming maayos ang lahat.”
Tahimik na inilabas ni Attorney Celina ang sariling folder.
“Hindi ganyan ang proseso,” mariin niyang sinabi.
“Ang paggamit ng pangalan ng isang menor de edad upang piliting pumirma ang kaniyang ina ay hindi makapagpapatunay na tunay ang inyong mga dokumento.”
Ngunit bago pa niya maipakita ang hawak na ebidensiya, tumunog ang cellphone ni Mara.
Isang mensahe mula kay Sari.
“Mama, narito po si Papa kanina sa school. Kinausap niya ang adviser ko tungkol sa computer. Natatakot na po ako.”
At ilang segundo matapos iyon, sumunod ang isa pang mensahe.
“Mama, may pinapapirma po silang papel sa akin. Sabi nila para raw mapatunayan na hindi ikaw ang may kasalanan.”
Napatingin si Mara sa asawa.
Naroon ito sa harapan niya.
Kung gayon, sino ang lumapit sa anak niya sa paaralan?
At bakit kailangan nitong papirmahin ang isang labing-anim na taong gulang na bata?
